B

 

BARANOWICE, pole górnicze o powierzchni 20 941 m², na pograniczu pól Melchiorsigen (Dąb) i ►Katowice (Kattowitz), powstało po zasypaniu stawu na granicy Katowic i Dębu; brak informacji o eksploatacji górniczej pola.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

BARBARA ŚWIĘTA, figura kamienna na ceglanym postumencie w formie kopca pokrytego kamieniami przy ►ul. Kopalnianej w Bogucicach, upamiętniająca katastrofę górniczą z 16 IX 1933 w ►kopalni „Katowice”; odnowiona w 2013 z inicjatywy Katowickiego Holdingu Węglowego.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

BARTOSZ (pierwotnie Beniamin), szyb wydobywczy ►kopalni „Katowice”, drążony ok 1834, początkowo nazywany „Koło Kuźni”; w 1840 miał głębokość 25 m, w 1859 – 110,95 m, w 1900 – 283,35 m, w 1997 – 308,2 m; wyposażony w kołowrót wyciągowy i jako pierwszy w pompę odwadniającą wyrobisko, co umożliwiało przechodzenie z obudową na niższe pokłady; w 1893 maszyna wyciągowa miała moc 200 T/h, działał też podziemny przewóz linowy o długości 1460 m (druga tego typu innowacja w górnośląskich kopalniach). Przedstawiony na litografii Ernesta Knippla. Zakończył pracę w 1997. Obecnie jeden z dwóch zachowanych szybów na terenie ►Muzeum Śląskiego; nadszybie z wieżą, maszynownia z wyposażeniem (parowa maszyna wyciągowa) oraz budynek siłowni i hali sprężarek wchodzą w skład zespołu zabytkowego B przy ►ul. Kopalnianej 6 (decyzją Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 31 VIII 1999 wpisany do rejestru zabytków nr B/6/99).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; str. internetowa: Ekspertyza budynków i obiektów na terenie nowego Muzeum Śląskiego, T. 1 – ekspertyza konserwatorska.

BAZYLIKA MNIEJSZA p.w. św. SZCZEPANA w BOGUCICACH (por. też ►Sanktuarium Matki Boskiej Boguckiej), obiekt sakralny przy ►ul. L. Markiefki 89. Wybudowany w l. 1891–1894 prawdopodobnie w projektu Paula Jackischa. Kamień węgielny pod kościół został poświęcony w odpust Matki Boskiej Szkaplerznej (17 VII 1982) przez dziekana ks. Józefa Michalskiego z Lipin. Budowniczym był ►ks. Ludwik Skowronek, a budowę prowadziła firma mistrza budowlanego Paula Müllera z Chełma Śląskiego. Fundatorami byli: ►Franciszek Hubert von Tiele-Winckler, Rejencja Królewska w Opolu oraz kardynał Georg Kopp, który konsekrował go 24 X 1894. Kościół to neogotycka (ceglany gotyk) trójnawowa świątynia o wewnetrznym korpusie halowym, wzniesiona na planie krzyża łacińskiego, z prostokątnym prezbiterium zakończonym absydą, do kaplicy i zakrystii prowadzą wieżyczki z klatkami schodowymi. Nawa główna, nawy boczne i transept są pokryte dwuspadowymi dachami. Kwadratowa wieża znajduje się na osi nawy głównej, nakryta jest ostrosłupowym hełmem ze sterczynkami u nasady. Elewacje wykonano z licowanej cegły, a przyziemie i dekorację z kamienia. Portal główny udekorowano tympanonem z witrażem i mozaiką. We wnętrzu (o sklepieniu krzyżowo-żebrowym, na skrzyżowaniu naw sklepienie gwiaździste) zachowało się oryginalne wyposażenie z końca XIX w: ►chrzcielnica, ►ambona, ►ołtarz główny z ►obrazem Matki Boskiej Boguckiej, cztery ►ołtarze boczne: św. Floriana, Matki Boskiej Szkaplerznej, św. Barbary i kalwaryjski, dekoracje filarów, balustrad oraz chóru; cenne są również późniejsze obiekty: figury Andrzeja Boboli, św. Antoniego z 1906 (pod chórem) i św. Wincentego à Paulo z 1903 (w transepcie), ►polichromia Matka Kościołów Katowickich, ►organy, ►dzwony, drewniane rzeźbione konfesjonały z 1907, ołtarze przedstawiające świętych: Jadwigę, Elżbietę, Józefa i Ludwika. Pozostałością po poprzedniej świątyni są: ►cmentarz przykościelny i ►grupa 6 figur świętych (Piotra, Pawła, Szczepana, Józefa z Dzieciątkiem, Najświętszej Marii Panny, Barbary) oraz ►przykościelny krzyż. Od 1911 kościół i inne obiekty parafialne mają energię elektryczna. W 1914 ściany świątyni do wysokości 1,6 m wyłożono kolorowymi glazurowanymi kaflami. W 1915. po kolejnym wylewie ►Rawy, na zachodniej zewnętrznej ścianie kościoła umieszczona figurę św. Jana Nepomucena, który miał chronić parafian przed powodziami. 26 V 1988 kościół uznano za zabytek, a przykościelne figury wpisano do rejestru zabytków 21 VIII 1992, a budynek ►probostwa i dawną ochronkę objęto ochroną konserwatorską. W X 1994 odbyła się wielka uroczystość z okazji 100-lecia świątyni, na którą przybyli dawni kapłani związani z parafią. W dzień odpustu Matki Boskiej Boguckiej, 1 VI 2014 biskup senior archidiecezji katowickiej Damian Zimoń wprowadził do kościoła relikwie św. Jana Pawła II. 21 VI 2015 nuncjusz apostolski w Polsce na podstawie decyzji papieża Franciszka nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

 

 

BELLE ALIANCE („Piękne Przymierze”), kopalnia węgla kamiennego w Bogucicach, nadana 16 I – 1 II 1838; eksploatowana w l. 1841–1849; w 1885 włączona do kopalni węgla kamiennego „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”); właścicielami pierwotnymi byli: ►Franciszek Winckler, ►Aleksander Mieroszewski, ►Albert von Salawa, od 1839 ►Franciszek Winckler i jego żona ►Maria, a od 1851 spadkobiercy.
F. Cisek: 150 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Katowice 1973; J. Jaros: Słownik katowickich kopalń i hut. Katowice 1974.

BELLE ALIANCE, pole górnicze (nazwa gospody przy drodze Bruksela – Genappe) w pobliżu granicy Bogucic i Dębu o powierzchni 316 634,477 m²; nadane 16 I 1836 przez Wyższy Urząd Górniczy w Brzegu na wniosek złożony 26 II 1835 przez ►Franciszka Wincklera, który otrzymał 61 kuksów, pozostałe 61 kuksów przydzielono ►Aleksandrowi Mieroszewskiemu i ►Albertowi von Salawie; od 1839 całość znalazła się w rękach ►Wincklerów; eksploatację górniczą prowadzono w l. 1844–1849. Obecnie na terenie tego pola znajduje się park (zob. ►Budnioka Alojzego Park).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; G. Grzegorek, A. Frużyński , P. Rygus: Kopalnie i huty Katowic. Katowice 2017.

BELLE ALIANCE II, pole górnicze o powierzchni 12 893,696 m² pomiędzy zachodnią granicą pola ►Belle Aliance a polem ►Arthur w ►Wełnowieckim Rowie (na 400-metrowym odcinku pomiędzy szosą królewskohucką i strugą ►Wełna); nadane i zatwierdzone w 1884 przez Wyższy Urząd Górniczy we Wrocławiu w części dla ►Huberta Tiele-Wincklera.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

BENIAMIN zob. szyb ►Bartosz.

BENNO, szyb ►kopalni „Katowice”, drążony w l. 1838/1839–1844); w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

BOGUCICE (wcześniej Richard, w l. 1937-1939 Ryszard), szyb ►kopalni „Katowice”, wentylacyjno-wdechowy, posadzkowy, przystosowany do dorywczego transportu materiałów i ludzi; o prostokątno-łukowatym przekroju tarczy szybowej; pierwotnie o głębokości 31,84 m, pogłębiony w 1895 do 277 m, a w l. 1900–1907 do 342 m; wieża stalowa z wieńcami żeliwnymi z parą pojedynczych kół ustawionych równolegle, w 1907 zainstalowano maszynę wyciągową firmy Maschinenbau Ansalt Bresllau; w XX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; F. Cisek: 150 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

BOGUCICE, Osiedle Domków Fińskich w dzielnicy Bogucice, 250 budynków oddanych do użytku VI 1948 w obecności przedstawicieli rządu (Bolesław Bierut) i władz wojewódzkich. Mieszkańcami byli górnicy, m.in. przodownicy pracy (np. ►Rudolf Fastriok).
F. Cisek: 150 lat kopalni węgla kamiennego „Katowice”. Katowice 1972.

BOGUTZKY Adam zob. ►Adam z Mysłowic.

BONIFRATRZY (Dobrzy Bracia, Zakon Szpitalny św. Jana Bożego), zgromadzenie zakonne założone w 1540 przez Jana Bożego; w 1714 powstała placówka we Wrocławiu, skąd przybyli do Bogucic, gdzie sprowadził ich ►ks. Leopold Markiefka, by prowadzili szpital p.w. Świętych Aniołów Stróżów, otwarty 6 IX 1874. Bracia zamieszkali na na II pietrze 3-kondygnacyjnego gmachu, w którym mieścił się szpital. Przy obiekcie powstała od strony północnej kaplica. W 1878 w Bogucicach przebywało 10 zakonników, w 1899 – 17, w 1903 – 22, w 1909 – 24. Podjęli prace: duszpasterską (►kaplica p.w. Świętych Aniołów Stróżów, ►klasztor bonifratrów), w ►Szpitalu Zakonu Bonifratrów i w ►Aptece Bonifratrów (ziołolecznictwo), charytatywną (dożywianie miejscowej biedoty, bezrobotnych); uczestniczyli w akcjach ratunkowych, np. 13 XII 1881 po eksplozji materiałów wybuchowych w restauracji Parczyka. Od 1922 ich placówkę włączono do prowincji polskiej oo. bonifratrów w Krakowie. W 1939 zakonnicy zostali wysiedleni, a szpital przejęli Niemcy (w kaplicy urządzili magazyn). W 1945 w dzierżawionych przez miasto budynkach uruchomiono Szpital Miejski nr 1. Po odzyskaniu placówki bonifratrzy wznowili jej prowadzenie zgodnie z regułą zakonną 1 IV 2009. Przeorzy: Petrus Woiwode (1871–1874), ►Melchior Fölkel (1874–1891), ►Sebastian Fridrich (1891–1890), Kosma Langer (1890–1893), Fabian Deska (1895–1911), Salomon Wunder (1911–1922), Michał Pańta (1922–1925), Błażej Szaforz (1925–1931), Eugeniusz Maduzia (1931–1937), Franciszek Wycisk (1937–1939), Makary Stefaniak (1946–1957), Paulin Zaręba (1957–1974), Walerian Magiera (1971–1974), Konstanty Kozak (1974–1975, 1980–1983), January Wodzyński (1975–1980), Marian Twardowski (1993–1984), Alojzy Witkowski (1984–1990), Henryk Molenda (1990–1993), Dominik Bednarczyk (1993–1995), Hieronim Chmielewski (1995–1998), Maksymilian Łobozek (2998–2006), Piotr Terma (2006–2007), Michał Zięba (20007–2009), Eugeniusz Kret (2009–2010), Krzysztof Fronczak (2010–2012), Franciszek Salezy Chmiel (2012–2014), Anzelm Skiba (2014 – nadal).
G. Grzegorek: 140. rocznica powstania Szpitala Zakonu Bonifratrów pw. Aniołów Stróżów w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

BOROMEUSZKI, Kongregacja Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza, żeńskie zgromadzenie zakonne na prawie papieskim założone w 1652 przez Emanuela Chauvenela z woli Josepha Chauvanel; pierwsza placówka na ziemiach polskich powstała w Nysie w XIX w., skąd 3 siostry przybyły do Bogucic. W l 1858–1878 prowadziły koedukacyjny ►Sierociniec; w 1859 otworzyły ►Wyższą Szkołę dla Dziewcząt z pensjonatem; usunięte z Bogucic w okresie kulturkampfu.
J. Myszor: Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

BOŻE NARODZENIE (pierwotnie Christnacht Schacht), szyb ►kopalni „Katowice”, zaplanowany jako jeden z szybów projektowanej w 1913 nowej ►kopalni „Kattowitz”, umiejscowiony na wschód od ►ul. I. Paderewskiego; w 1913 miał głębokość 750 m, w 1914 pogłębiony do 1200 m; w 1925 zasypany; dał nazwę usytuowanej w pobliżu ►kolonii Boże Narodzenie.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

BRACTWO MATKI BOSKIEJ BOLESNEJ (Maria Trost Bruderschaft), wyrosło na prężnym od 1891 w ►parafii p.w. św. Szczepana Męczennika w Bogucicach kulcie Matki Boskiej Bolesnej (zob. ►Kult maryjny); wzmiankowane w 1944.
J. Górecki: Sanktuarium Bogucickie w tradycji pielgrzymkowej Górnego Śląska. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

BRACTWO MIŁOSIERDZIA BOŻEGO w ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach, założone w 1997; liczy 40 członków; opiekę nad bractwem sprawuje ks. Marcin Syzdek.
http://www.bogucice.katowice.opokka.org.pl.

BRACTWO NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JESUSA, jedna z najstarszych organizacji parafialnych, dewocyjna – szerząca kult NSPJ; przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach założona 18 VI 1855, w 1935 liczyła 50 członków; przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu powstała w 1934, w 1935 skupiała 105 członków.
J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach w latach 1848–1939 oraz Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. [W:] Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)” 1936. Katowice 1936.

BRACTWO NIEPOKALANEGO POCZĘCIA MARYI PANNY, założone w 1843; było pierwszym bractwem przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach, miało na celu szerzenie – silnego już w Bogucicach – kultu Niepokalanie Poczętej. Powstało z inspiracji Zgromadzenia Księży Marianów z Krakowa.
J. Kocurek, A. Steuer: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach w latach 1848–1939 oraz Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

BRACTWO POCIESZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY, przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach w 1935 skupiało 265 członków; w ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu w 1933 liczyło 40 członków, a w 1935 – 65.
APK, zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)” 1936. Katowice 1936.

BRACTWO RÓŻAŃCOWE zob. ►Żywy Różaniec w ►parafii św. Szczepana w Bogucicach.

BRACTWO SZKAPLERZNE przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, założone 29 VI 1857 lub 1860; skupiało czcicieli ►obrazu Matki Boskiej Boguckiej; wśród członków byli również mieszkańcy dalszych miejscowości (Wilkowyje, Mokre, Gostyń, Michałkowice, Siemianowice, Podlesie Śl, Kosztowy, Łaziska Górne).
J. Myszor: Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na pocz. XX w. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

BRACTWO św. RÓŻAŃCA, dewocyjne, propagowało kult Maryjny; w ►parafii św. Szczepana Męczennika w Bogucicach zał. 11 XI 1849 przez ►ks. Leopolda Markiefkę; w 1935 liczyło 1430 członków; w 1948 skupiało 25 róż (1 róża = 375 członków), a przewodniczącym był ►ks. Józef Brzenska (proboszcz parafii w l. 1946–1951); w ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu zał. 1930; w 1933 skupiało 19 róż męskich i 68 żeńskich, a w 1935 – 1120 członków.
APK, zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)”. Katowice 1936.

BREITKOPF Eugeniusz (9 XII 1950, Nowy Bytom – 4 XI 2015, Zawodzie), ksiądz. W 1969 rozpoczął studia w Wyższym Śląskim Seminarium Duchownym w Krakowie. Był wikarym w parafiach: św. Apostołów Piotra i Pawła w Świętochłowicach (do 1978), św. Maksymiliana Kolbe w Bielsku-Białej-Aleksandrowicach (do 1982), św. Józefa w Chorzowie (do 1985) oraz ►Opatrzności Bożej w Zawodziu (do 1988), a także administratorem, a od X 1988 proboszczem tej parafii. W 1. 1989–1994 pełnił obowiązki wicedziekana dekanatu Katowice Centrum; od VIII 1994 diecezjalnego duszpasterza pracowników wodociągów, kanalizacji i ochrony środowiska; od 1996 krajowego duszpasterza pracowników wodociągów, kanalizacji, gospodarki komunalnej i ochrony środowiska. Funkcje te pełnił do VII 2005. Zainicjował wydanie dwóch monografii dzielnicy i parafii, będąc też ich współautorem; organizował koncerty organowe. Pochowany na ►cmentarzu parafialnym w Bogucicach.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

broda-bartlomiej

BRODA Bartłomiej (koniec XIX w. – po 1948), rzeźnik, właściciel zał. przed 1922 warsztatu przy ul. Krakowskiej (zob. ►ul. 1 Maja); w l. 1930–1933 starszy cechmistrz Wolnego Cechu Rzeźników, Masarzy i Wędliniarzy w Katowicach; doprowadził do zakupu pierwszego w dziejach organizacji sztandaru i jego poświęcenia (28 VI 1931).
C. Pazdaj: 50-lecie Wolnego Cechu Rzeźników i Wędliniarzy w Katowicach: 1884–1934. Katowice 1934.

BRODA Franciszek (4 VI 1898, Bogucice – po 1947), górnik ślusarz, działacz niepodległościowy, członek ►POW GŚL (1919), uczestnik II i III ►powstania śląskiego (kompania bogucicka, oddział szturmowy marynarzy kpt. Roberta Oszka, uczestnik bitwy pod górą św. Anny).
APK, zesp. ZBOWiD Zarząd Okręgowy Katowice, sygn. 564.

BRODA Ignacy (28 VII 1901, Bogucice – po 1975), powstaniec śląski, działacz narodowy, członek ►Towarzystwa Śpiewaczego „Lira”, ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, od 1918 w Związku Wojackim, od 1919 w ►POW GŚl. Brał udział w I ►powstaniu śląskim (w walkach na drodze do Dąbrówki Małej), internowany w Zawierciu. Od 1920 działał w Bogucicach: członek fikcyjnego Towarzystwa Krajoznawczego, działacz plebiscytowy (ochrona wieców plebiscytowych) i niepodległościowy, uczestnik ataku na koszary Sicherheistswehry; w III ►powstaniu śląskim jako saper w IV kompanii II baonu ►3. pułku powstańczego uczestniczył w walkach na linii Zalesie – Lichynia); działacz ►Związku Powstańców Śląskich; w okresie okupacji hitlerowskiej ukrywał się w Niwce.
Kronika Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Zawodziu, t. 2.

BRODA Ludwik (22 VIII 1891, Zawodzie – 21 I 1964, Katowice), kupiec, współwłaściciel Fabryki Wyrobów Cukierniczych ►Florida; powstaniec śląski, działacz, członek zarządu ►Związku Byłych Powstańców (1922), prezes sanacyjnego ►Narodowo Chrześcijańskiego Zjednoczenia Pracy w Zawodziu; członek sądu koleżeńskiego ►Związku Weteranów Powstań Śląskich (1949). Mieszkał przy ul. Krakowskiej (zob. ►ul. 1 Maja) na Zawodziu.
Kronika Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Zawodziu, t. 2; Zbiory Specjalne Biblioteki Śląskiej, sygn. R.2153 III; „Gazeta Urzędowa Województwa Śląskiego” 1937, nr 16; Księga adresowa przemysłu handlu i rzemiosła zachodniej Polski (Wielkopolski, Pomorza, Śląska i w.m. Gdańska). Poznań 1925[?]; „Polska Zachodnia” 1936, nr 314; Inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu parafialnym w Bogucicach.



BRODA I TOMECKI zob. ►Józef Broda

BRODA Piotr (24 IX 1893, Bogucice – po 1947), rzeźnik, działacz niepodległościowy, radny miejski; właściciel zakładu rzemieślniczego.
APK, zesp. Miasto Katowice, sygn. 150; Kalendarzyk Narodowej Organizacji Kobiet na rok 1932. [b.m.ir.w.]

BRUNO SCHACHT zob. szyb ►Brunon.

BRUNON (pierwotnie Bruno Schacht), szyb ►kopalni „Katowice” o głębokości 46,46 m przy pokładzie Georginia; w l. 1849–1953 pracowała tam maszyna parowa o mocy 4 KM (druga tego typu maszyna zainstalowana na kopalni).
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997

BUDYNEK GOSPODARCZY, usytuowany na ►placu przykościelnym, zbudowany z kamienia i cegły, składa się z 2 przylegających do siebie brył o kształcie prostokątów (7,7 x 18,7 m i 14,8 x 7,7 m). Przebudowany w 1968 i 1974/1975, dostosowany do celów katechetycznych – na parterze mieszczą się 3 kaplice katechetyczne, a na poddaszu ochronka.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic