F

 

FABRYKA CHEMICZNA zob. ►MONTOKWAS.

FELDSTRAßE zob. ►Burowiecka ulica

FELD WEG NACH BAHNHOF zob. ►Chromika Pawła ulica

FERDINAND zob. ►KWK (kopalnia) „Katowice”.

Ferdinandgrubbe zob. ►Kopalniana ulica

FERDINAND I A (później Katowice III), pole górnicze o powierzchni 5259 m² nadane przez Wyższy Urząd Górniczy we Wrocławiu 8 X 1891; powstało w wyniku likwidacji ostatnich nienadanych terenów przyległych do granic ►kopalni „Katowice” („Ferdynand”); opierało się o ul. ks. P. Ściegiennego w Dębie.

FERDINAND II (później Katowice IV), pole górnicze na pograniczu Siemianowic, Bogucic i Dąbrówki Małej o powierzchni 14 940 m², nadane 4 XII 1890; graniczyło z polami Caroline i ►Pfarfeld.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

FERDYNAND zob. ►KWK (kopalnia) „Katowice”.

FERDYNANDA ULICA zob. ►Kopalniana ulica

FERRUM, huta żelaza, utworzona 1890 w wyniku fuzji ►Jacobhütte i ►Rhein et Co.; od 1909 Ferrum AG; od 1912 w strukturach koncernu Ballestroema; od 1922 Ferrum SA, z kapitałem Huty „Pokój” i akcjami Zielniewskiego; w 1931 zbankrutowała (liczne ►strajki bezrobotnych); od 1931 sanacja zakładu przez władze wojewódzkie i skarb państwa (przejęcie części akcji zakładu), pomoc Banku Gospodarstwa Krajowego; od 1939 okupacyjny zarząd Hansa Wagnera; od 1940 w strukturach Oberhütten (w l. 1939–1945 produkcję przestawiono na potrzeby zmilitaryzowanej gospodarki Rzeszy; ulokowano też 3 obozy pracy dla ludności cywilnej – Polacy, Belgowie, Francuzi, Holendrzy, Jugosłowianie, Rumuni, Węgrzy, Ukraińcy, Włosi); od 1945 działalność pełnomocnika rządu; od 1946 upaństwowiona; w l. 1947–1949 Hajduckie Zakłady Hutnicze; do 1952 w Centralnym Zjednoczeniu Przemysłu Hutniczego, potem w Centralnym Zarządzie Przemysłu Maszyn Hutniczych i Zjednoczeniu Hutnictwa Żelaza i Stali w Polsce; od 1958 w Ministerstwie Hutnictwa; po 1989 zakład samodzielny – Huta Ferrum SA. L. 90. XX w. to przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę akcyjną skarbu państwa w Wspólnocie Przedsiębiorstw Hutnictwa Żelaza i Stali (1995) i wdrażanie programu restrukturyzacji, którego celem była modernizacja technologii wytwarzania. Efektem tych zmian stały się wyroby spełniające wymagania światowych norm oraz uzyskanie certyfikatu zintegrowanego systemu zarządzania jakością i środowiskiem. W 1996 roku Komisja Papierów Wartościowych dopuściła akcje spółki do obrotu publicznego Jest to jedyna polska firma z przemysłu hutniczego notowana na Giełdzie. Od 2004 zaczęto odnotowywać zyski. W XII 2004 roku dokonano zmiany nazwy zakładu z Huty Ferrum SA na FERRUM SA. Spółka produkuje rury stalowe.
Od 1893 huta miała strukturę wydziałową – kuźnia, śrubiarnia odlewnia stali modelarnia; od 1900 specjalizowała się w produkcji rur (zwłaszcza dla hydroelektrowni), produkowała też odlewy stalowe, osie do wozów ciężarowych, nity, przybory kolejowe, rury spawane gazem wodnym, cysterny kolejowe. Na przełomie lat 60. i 70. przeprowadzono modernizację, w ramach której unowocześniono ciąg produkcji rur w technologii wzdłużnie spawanej; zaczęto się specjalizować w produkcji rur spawanych, naczyń ciśnieniowych oraz różnego rodzaju konstrukcji spawanych. Importerami wyrobów huty były takie kraje, jak: Niemcy, Austria, Włochy, Hiszpania, Portugalia, Holandia, Wielka Brytania, Norwegia, ZSRR, Bułgaria, Rumunia, Islandia, kolonie brytyjskie, Indie, Japonia, Chiny, Południowa Afryka, USA, Meksyk, Kolumbia, Kostaryka, Chile, Brazylia.
Huta sprawowała mecenat nad: orkiestrą zakładową, ►Chórem Męskim, ►KS „Słowian” Katowice; Oddziałem ►Ligi Morskiej i Kolonialnej, ►zespołem pieśni i tańca, ►orkiestrą dętą; na jej terenie funkcjonowały: ►Robotnicza Kasa Zakładowa, a od 1950 ►Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (od 1950); ponadto prowadziła: dom wczasowy ►Elżbietanka (od 1972), ambulatorium (od 1945) i przychodnię zakładową (od 1973). Po 1945 podjęła działalność inwestycyjną w rejonie ul. S Wyspiańskiego: ►przedszkole zakładowe (od 1946), ►Zakładowy Dom Kultury, świetlica dziecięca, ►ogródki działkowe, place zabaw dla dzieci; ponadto działały: Liga Kobiet, Klub Techniki i Racjonalizacji, ►organizacje polityczne: Polska Partia Robotnicza, Polska Partia Socjalistyczna, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, Związek Młodzieży Polskiej, Organizacja Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, związki zawodowe, m.in. Związek Zawodowy Hutników, komórki NSZZ ►„Solidarność” (►Kazimierz Świtoń). Wydawano gazetki zakładowe: „Błyskawica”, „Ferrumowiec”.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer. Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; G. Grzegorek, A. Frużyński , P. Rygus: Kopalnie i huty Katowic. Katowice 2017; K. Szaraniec, L. Szaraniec: Katowice. Przewodnik. Katowice 1981.

FICHTESTRAßE zob. ►Wyspiańskiego Stanisława ulica (I)

FLORIANA ULICA (Florianstraße), w południowo-zachodniej części ►Zawodzia, dł. ok. 200 m; zabudowywana od 1. dekady XX w. na terenach należących do: ►Katowickiej Spółki Akcyjnej dla Górnictwa i Hutnictwa, Fabryki Chemicznej (zob. ►Montokwas), kopalni „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”); od początku mocno zindustrializowana: zakład produkcji dla ►Górnictwa i Hutnictwa E. Dilla; ►tartak braci Goldstein, ►tartak Brochmanna (na jego miejscu Fabryka Cukierków ►Florida), ►Lisieckiego i Rosińskiego Spółka, ►Fabryka Wyrobów Blaszanych Risterny i Spółka, ►Komdrobit, ►Smoschewer i S-ka, placówka handlowa: Kurt Fohrmann (materiały budowlane); w okresie okupacji hitlerowskiej: ►Kalesee Fabryka Kas Pancernych, ►Warsztaty Elektrotechniczne, Gonsiorowski, Fabryka Kolejek Polowych i Wąskotorowych Helmut Peemöller; po 1945 powstały zabudowania Centrali Odpadów Materiałowych, ►NEPTUN; w l. 60.–70. XX w. Przetwórnia Owocowo-Warzywna (ob. ►SOLDAR); w l. 80. siedziba ►NSZZ Solidarność Regionu Śląskiego. Najbardziej znanym mieszkańcem był Józef Koniarek – działacz katolicki (ok. 1946).
APK, zesp. Wydział Powiatowy Katowice, sygn. 371; zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; Księga adresowa miasta Wielkich Katowic 1935/1936. Opis władz i urzędów państwowych, komunalnych, samorządowych i instytucyj prywatnych; alfabetyczny spis ulic; spis mieszkańców według ulic; alfabetyczny spis mieszkańców; alfabetyczny spis branż, alfabetyczny spis zakładów i przedsiębiorstw przemysłowo-handlowych. Katowice 1935; Księga adresowa województwa śląskiego. Rok 1926/1927. Oprac. J. Bernatt. Katowice 1927; Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia historyczna dzielnicy miasta Katowic i parafii Opatrzności Bożej. Katowice 2011; „Śląsko-Dąbrowski Dziennik Wojewódzki” 1946, nr 31.

FLORIANSTAßE zob. ►Floriana ulica

FLORIDA, Fabryka Wyrobów Cukierniczych (w 1. 1940–1945 Oberschlesische Bonbon-Schokoladen und Puffreis Fabrik). Założona w 1926, zarejestrowana 30 VII 1926 i wpisana do rejestru handlowego Sądu Powiatowego w Katowicach pod nr A. 2278 Kat. Właścicielami byli Ludwik i Leopold Broda (w 1. 1940–1945 Treuhandler Karl Tschabar z Katowic). Swoje siedziby miała w Katowicach przy ►ul. Warszwskiej 13a i w Bogucicach przy ►ul. L. Markiefki i ►ul. Katowickiej. Zajmowała się wyrobem czekolady, cukierków i cukrów prażonych. W 1926 zatrudniała 13 pracowników. Wznowiła produkcję w 1945; w 1950 decyzją Ministerstwa Rolnictwa, Leśnictwa i Przemysłu Spożywczego przejęta przez Skarb Państwa.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

FRANK Marian (7 X 1910, Sosnowiec – 16 IX 1979 Monachium), prof. dr zwycz., zajmował się rachunkowością kopalniana, analizą działalności gospodarczej, ekonomiką i organizacja przedsiębiorstw. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 (ranny). W l. 1946–1971 był związany Wyższą Szkołą Ekonomiczną w Katowicach (zob. ►Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach), w l. 1956–1958 sprawował funkcję rektora, kierował Katedrą Rachunkowości (1955–1957), Katedrą Ekonomiki Przedsiębiorstw Przemysłowych (1958–1969), Zakładem Ekonomiki Pracy i Polityki Społecznej (1969–1971). Był autorem 250 publikacji, wypromował 20 doktorów. Był prezesem oddziału Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Katowicach, członkiem Rady Technikum Ekonomicznego przy Ministerstwie Górnictwa i Energetyki.
Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach. 75 lat. Księga jubileuszowa. Oprac. zespół [aut. biogramów dawnych: A. Czech]. Katowice 2013.

FRAUENBUND, organizacja działająca przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, w 1935 skupiała 80 członkiń.

FRĄCKIEWCZ Lucyna (12 V 1926 Wiedeń – 6 VI 2009, Katowice), prof. dr hab., specjalistka ekonomii i polityki społecznej. Była wnuczką Juliana Fałata. W l. 1974–1987 była związana z Uniwersytetem Śląskim, sprawując m.in. funkcję prodziekana Wydziału Nauk Społecznych i kierując Zakładem Polityki Społecznej. W l. 1993–1996 pełniła funkcję rektora Akademii Ekonomicznej w Katowicach (zob. ►Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach), była też dziekanem Wydziału Przemysłu (1987–1992) i Wydziału Zarządzania (1992–1993), kierowała Katedrą Polityki Społecznej i Gospodarczej. Opublikowała 600 prac naukowych (14 zwartych), wypromowała 20 doktorów i 600 magistrów. Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1978), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1981), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1985), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1996). Była m.in. przewodniczącą Oddziału Katowickiego Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego, wiceprzewodniczącą Komitetu Nauk o Pracy i Polityce Społecznej Polskiej Akademii Nauk, honorowym prezesem Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej, a także członkiem Międzynarodowej Unii Demograficznej.
Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach. 75 lat. Księga jubileuszowa. Oprac. zespół [aut. biogramów dawnych: A. Czech]. Katowice 2013.

FRIEDRICH, szyb ►kopalni „Katowice”, powstał w 1823; nazwa od imienia Fryderyka Wilhelma, najstarszego syna ►Johana Friedricha Weddinga; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

FRYZJERZY, rzemiosło reprezentowane przez co najmniej 20 rzemieślników. W l. 1922–1939 byli to: Karol Albrecht, Oskar Freja, Karol Fritsch, Abraham Gutmacher, Paweł Hampel, Franciszek Musioł, Leopold Papoń, Paweł Paszek, Stefan Przybylski, Antoni Przybyłek, Jan Schade, Rudolf Schön, Franciszek Sieroń, Karol Skaler, Stanisław Taras, Troll, Aleksander Tieltz; po 1945: Maksymilian Kubik, Ewald Freier i Spółdzielnia Fryzjerów Związku Inwalidów Wojennych. Warsztaty zlokalizowane były przy ulicach: ►Katowickiej, ►Pierwszego Maja, ►L. Markiefki.
Skorowidz branż przemysłu, handlu, finansów, rzemiosła i zawodów wyzwolonych. Województwo śląskie 1929/30. Katowice 1929; Księga adresowa województwa śląskiego. Rok 1926/1927. Oprac. J. Bernatt. Katowice 1927; Księga adresowa miasta Wielkich Katowic 1935/1936. Opis władz i urzędów państwowych, komunalnych, samorządowych i instytucyj prywatnych; alfabetyczny spis ulic; spis mieszkańców według ulic; alfabetyczny spis mieszkańców; alfabetyczny spis branż, alfabetyczny spis zakładów i przedsiębiorstw przemysłowo-handlowych. Katowice 1935; Przewodnik katowicki ze spisem firm chrześcijańskich. [b.m.w.] 1935.

FUNDACJA im. ks. LEOPOLDA MARKIEFKI p.w. MATKI BOSKIEJ BOLESNEJ, kontynuuje dzieło zakładu powstałego w 1858 z inicjatywy ►ks. Leopolda Markiefki. a stworzonego z osobistego majątku proboszcza bogucickiego (posiadłość zagrodnicza) i kwoty 2,5 tys. talarów przeznaczonej na utrzymanie ►Sierocińca i ►Wyższej Szkoły dla Dziewcząt (pod nadzorem kuratorium, tj. proboszcza i 2 członków zarządu). W kolejnych latach w zakładzie uruchamiano: szkołę elementarną, ochronkę dla małych dzieci, szkołę specjalną (1902–1917), pensjonat dla dziewcząt i inne formy opieki nad dziećmi. Po 1924 ►jadwiżanki z Bogucic prowadziły zakład wychowawczy dla sierot i zaniedbanych dzieci, trzyklasową szkołę powszechną, przedszkole, kuchnię dla ubogich, poradnię medyczną i poradnię dla matek. Po zakończeniu II wojny światowej otwarto Dom Dziecka im. ks. Leopolda Markiefki (pierwszy sierociniec na terenie Katowic). Uruchomiono też kuchnię ludową i stacje opieki dla uchodźców. W 1949 narzucono zakładowi Komitet Opiekuńczy. W 1955 władze zlikwidowały prywatne przedszkole, siostrom powierzono tylko dzieci upośledzone umysłowo. Obecnie siostry kontynuują misję, prowadząc Specjalny Ośrodek Wychowawczy im. ks. Leopolda Markiefki (placówka opieki całkowitej nad dziećmi) i przedszkole. Ponadto zajmują się katechizacją w szkołach oraz prowadzą dni skupienia dla dziewcząt.
K.H. Domagała: Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi Prowincja Katowicka w latach 1945-1989. Lublin 2014; H. Domagała: Fundacja opiekuńczo-wychowawcza imienia ks. Leopolda Markiefki w Katowicach-Bogucicach w latach 1858-1990. Katowice 2011.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic