K

 

KAJAKOWY, staw o pow. 10,1 ha w obrębie ►Katowickiego Parku Leśnego, jeden z trzech akwenów (►Kąpielisko, ►Ozdobny) w Dolinie ►Trzech Stawów; baza sekcji kajakowej UKS ►„4” Katowice.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

KAPLICA ANIOŁÓW STRÓŻÓW w ►Klasztorze Bonifratrów w Bogucicach, pierwsza murowana świątynia w Bogucicach (wielkości kościoła św. Szczepana); najstarszy istniejący obiekt sakralny i szpitalny w dzielnicy i jeden z trzech najstarszych w mieście Katowice. Położona w południowym skrzydle zespołu klasztorno-szpitalnego; wybudowana w l. 1872–1874 według projektu Paula Jackischa; poświęcona 6 IX 1874; neogotycka, orientowana, z płytkim, pięciobocznym prezbiterium; ściany zdobi polichromia – 12 medalionów z scenami życia św. Jana Bożego i świętych zasłużonych dla zakonu. Była dwukrotnie odnawiana; zachowana bez znaczących przeróbek i przebudowy. Przez cały okres istnienia była czynna (za wyjątkiem okupacji hitlerowskiej).
G. Grzegorek, A. Poloczek, B. Witaszczyk: Kaplica klasztoru Bonifratrów p.w. Świętych Aniołów Stróżów w Katowicach. Katowice–Bogucice 2015.

KAPLICA OGRÓJCA (GÓRA OLIWNA), obiekt sakralny na ►cmentarzu parafialnym w Bogucicach. Wybudowana w l. 1894–1895 wg projektu Ericha Kaila w stylu neogotyckim (murowana z cegły, kryta dachówką, z wieżyczką; wymiary: 5,30 x 5,50 m). Fundatorem był Jan Stanislowski z Załęża.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

KAPLICA św. BARBARY, obiekt sakralny wybudowany w 2003 na ►placu przykościelnym przy ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach z odnowionym i umieszczonym w nowej ramie obrazem św. Barbary ze zlikwidowanej kaplicy kopalni „Kleofas-Katowice” (zob. ►kopalnia „Katowice”).
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła pw. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

KAPLICA św. SZCZEPANA w ►Bazylice Mniejszej p.w. św. Szczepana w Bogucicach, znajdują się w niej obrazy: Zmartwychwstanie, Dobry Pasterz, Święta Rodzina, Matka Boska Bogucka, Matka Boska Nieustającej Pomocy.
AKAD, zesp. Akta lokalne, sygn. 126.

KATOLICKIE STOWARZYSZENIE KOBIET przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach powstało w 1936, w 1938 skupiało 90 członkiń; przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu zostało założone 24 III 1934, w 1935 liczyło 50 członkiń, w 1938 – 90, w 1939 – 60. Funkcję prezesa pełniła Matylda Krauzowa.
Akcja Katolicka na Śląsku: powstanie, rozwój, działalność. Katowice 1938; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

KATOLICKIE STOWARZYSZENIE MĘŻÓW, przy ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach – pierwotnie pod nazwą Stowarzyszenie Mężów Katolickich, w 1931 wskutek przejścia wszystkich członków zarządu do nowej parafii w Zawodziu działalność zamarła; jako KSM powstało w 1935, skupiając 230 członków; przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu zostało założone 27 X 1935 i skupiało 46 członków. Stowarzyszenia były zrzeszone w ►Akcji Katolickiej.
Akcja Katolicka na Śląsku: powstanie, rozwój, działalność. Katowice 1938; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; „Gość Niedzielny” 1933, nr 27.

KATOLICKIE STOWARZYSZENIE MŁODZIEŻY MĘSKIEJ zob. ►Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej.

KATOLICKIE STOWARZYSZENIE MŁODZIEŻY ŻEŃSKIEJ, założone w ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu 22 V 1934, w 1935 skupiało 35–46, a w 1939 – 60 członkiń. Funkcję prezesa pełniła Jadwiga Brodzianka, działaczkami były: Maria Hansel i Łucja Łabińska.
APK zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej)” 1936. Katowice 1936.

KATOLICKIE STOWARZYSZENIE ROBOTNIKÓW p.w. św. JÓZEFA przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, założone 18 (25) I 1891 z inicjatywy ►ks. Ludwika Skowronka. W 1891 skupiało 500 członków, a w 1909 – 81. Siedziba mieściła się w ►Sierocińcu. W 1894 wyodrębnili się ►Alojzjanie. W ramach stowarzyszenia w Dąbrówce Małej działała trupa teatralna, licząca 20 członków. W 1907 scentralizowane z Verband w Berlinie – zachowało autonomię narodową.
J. Myszor: Duszpasterstwo parafialne na Górnym Śląsku w latach 1821–1914. Katowice 1991; tenże: Parafia p.w. św. Szczepana w Bogucicach w XIX i na początku XX w. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

KATOWICE (KWK "KATOWICE"), kopalnia węgla kamiennego, założona w 1823, zakończyła wydobycie w 1999. Do 1922 i w l. 1939–1945 funkcjonowała pod nazwą „Ferdinand”, w l. 1922–1936 – „Ferdynand”; w l. 1953–1956 – „Stalinogród”, w l. 1936–1939, 1945–1950, 1957–1997 – „Katowice”, w l. 1997–1999 – „Kleofas-Katowice”. (zob. też ►KWK „Kattowitz”). Kolejnymi właścicielami byli: ►Ignacy Ferdynand von Beym, ►Izaak Freund, ►Stanisław Mieroszewski, ►Franciszek Winckler, ►Maria Winckler, ►Katowicka Spółka dla Górnictwa i Hutnictwa (1889), ►Zjednoczenie Górniczo-Hutnicze (1936), ►Wspólnota Interesów Górniczo-Hutniczych (1937), ►Herman Göring Werke (1939–1945), ►Katowickie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego (1945–1982), ►Zrzeszenie Kopalń Węgla Kamiennego w Katowicach (1982–1993), ►Katowicki Holding Węglowy (1993–1999). Do kopalni należały pola górnicze: ►Albert, ►Arcona, ►Arcona I, ►Arcona Consuliert, ►Arcona-Ostfeld, Arcona Westfeld, ►Arthur, Arthur Erwaiterung, ►Baranowice, ►Belle Aliance, ►Belle Aliance II, Bertram, ►Corax, ►Eisenach, Ferdynand Consuliert, ►Ferdinand I a, ►Ferdinand II, ►Katowice (Kattowitz), ►Kleine Franziska, ►Mammouth, ►Martin, ►Martin-Nordfeld, Martin Süd, ►Paulineglück, ►Pffarfeld, ►Präserwativ, ►Schilling, ►Wilhelms Freude oraz szyby: ►Adolph, ►Alexander, ►Anthon, ►Bartosz, Beda, ►Benno, Bernhard, Bertha, Berthram, ►Bogucice, ►Boże Narodzenie, ►Brunon (Bruno), ►Carl, ►Cyrus, Franz, ►Friedrich, ►Generał Józef Bem, Gustaw, ►Gwarek, ►Henryk, Hugo, Johann, ►Ludwik, Martin, ►Moritz, ►Nothebohm, ►Nowy Szyb, ►Południowy, ►Rudolph, ►Simon, Szyb II, ►Versuchsschacht, ►Warszawa I/II.
W okresie międzywojennym kopalnia dysponowała 1 bądź 3 (w 1929) cegielniami (► „Bogucice” „Karbowa”, „Katowice”) i 1 tartakiem. Na terenie kopalni funkcjonowały ►obozy jenieckie dla żołnierzy angielskich (do 1918), rosyjskich (1941–1944), a l. 1945–1956 ►obóz pracy.
W strukturze kopalni funkcjonowały działy: dyrektor, naczelny inżynier, wydziały: personalny, kontroli jakości węgla, księgowo-finansowy, ekonomiczny, gospodarki materiałowej, planowania, pracy i płacy, robót górniczych, nadsztygar górniczy, sztygarzy objazdowi, inż. strzelniczy, wentylacji, główny mechanik, konstrukcyjno-montażowy, nadsztygar maszyn dołowych, urządzeń szybowych, maszyn powierzchniowych, urządzeń elektrycznych, maszyn i urządzeń elektrycznych dołowych, przeróbki mechanicznej, inwestycyjny, mierniczo-geologiczny, działy: budowlany, inspektor BHP, kierownik administracyjny, zatrudnienia i spraw socjalnych, zaopatrzenia, ekspedycji, administracyjno-gospodarczy, wydobywczy, podsadzki, wentylacji, pyłowy, urządzeń maszynowych dołowych, maszyn elektrycznych dołowych, urządzeń wydobywczych i szybów, warsztatów i brygad naprawczych, kolejowy i warsztatów kolejowych, laboratorium, kotłów sprężarek i wentylatorów, głównych urządzeń elektrycznych, prądów słabych, elektrowni, płuczki i napraw urządzeń przeróbczych, remontowo-konserwacyjny, gospodarczy, administracji nieruchomości, ekspedycji i Zawodowa Straż Pożarna Kopalni Katowice.
Wydobycie: 1873 – 72,7 t węgla, 1913 – 1 061 770 t, 1938 – 834 775 t, 1970 – 1 621 613 t, 1979 – 1 805 546 t. Wokół kopalni powstało 10 ►hałd.

Dyrektorzy kopalni od 1945 roku

Imię, nazwiskoLata sprawowania funkcji
Kazimierz Münich 1945
Michał Gawędzki 1946-1947
Frydolin Bura 1947-1949
Edward Granek 1949-1955
Tadeusz Majewski 1955-1956
Kazimierz Stefaniak 1956-1958
Kazimierz Tymiński 1958-1959
Leon Kindla 1960-1966
Jan Tańczyk 1966-1967
Rozpondek 1967
Flawian Cisek 1967-1978
Tadeusz Demel 1977-1981
Stanisław Parysiewicz 1982-1985
Zygfryd Skrzypek 1985-1990
Stanisław Parysiewicz 1990-1995
Paweł Chrostek 1995-2004

 

Kopalnia administrowała majątkami rolnymi (►Dwór Marii) i ogrodniczymi (►Park Kopalniany). Prowadziła rozbudowaną działalność socjalno-bytową na rzecz swoich pracowników i mieszkańców dzielnicy; m.in. realizując budownictwo – oparte dawniej na tzw. ►sypialniach robotniczych (np. koszary wojskowe w Wełnowcu), różnego typu ►barakach, przejściowo w l. 1948–1970 w fińskich domkach (osiedle ►Bogucice), według danych z 1987 kopalnia była właścicielem 165 budynków mieszkalnych z 1506 mieszkaniami zamieszkałymi przez 5 tys. osób (w l. 80. XX w. budowa osiedli ►Osikowa III, ►Brzozowa II, zob. też ►Górnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa, ►Domy Górnika i ►hotele robotnicze) oraz modernizację ulic (np. Sztygarskiej, ks. F. Ścigały, B. Żogały, Nowej, L. Markiefki, Ryszarda, Katowickiej, Wróblewskiego). Od okresu międzywojennego rozwijała szkolnictwo zawodowe (►Dokształcająca Szkoła Zawodowa, ►Zasadnicza Szkoła Zawodowa kopalni „Katowice”); prowadziła też ►przedszkola kopalniane w Bogucicach i Zawodziu. Organizowała opiekę zdrowotną (w 1948 pierwsze w polskim górnictwie ambulatorium dentystyczne i solarium, ►Poradnia dla matki i dziecka, gabinet fizjoterapii, solarium; sanatoria: ►Rabka, ►Długopole, ►Sławęcice, ►Szczyrk, ►Murcki); wypoczynek załogi w ►domach wczasowych (►Jaworzynka, ►Jaszowiec, ►Podczele, ►Tresna, ►Zakopane, ►Karolinka) oraz dzieci i młodzieży w ►ośrodkach kolonijnych (►Bestwina, ►Gdynia Chylonia, ►Janowice) i na kąpielisku w ►Dolinie Trzech Stawów (zob. też ►festyny ludowe). Patronowała rozwojowi turystyki zakładowej (►Kopalniany Park, ►place zabaw) oraz organizacjom kultury, kultury fizycznej i paramilitarnym (do 1922 Erster Kattowitzer Schwimmverein, ►Männer Gesangverein Ferdinandgrubbe, ►„Górnik 20” Katowice, ►Zakładowy Dom Kultury, ►Klub Motorowy Górników i Energetyków, ►Liga Morska i Kolonialna, ►Liga Obrony Kraju, ►Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, ►Orkiestra Dęta kopalni „Katowice”, ►Polski Czerwony Krzyż, ►Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, ►Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, ►Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa, ►Ogródki Działkowe, ►Liga Kobiet, ► Hufiec Służba Polsce). Ważniejsze wydarzenia historyczne: ►Strajki: 1889, 1913; udział górników w III ►powstaniu śląskim (polegli w bitwie pod Lichynią: ►Tomasz Kotlorz, ►Henryk Nawrot), we ►wrześniu 1939 obrona zakładu przed bojówkami Freikorpsu (dowódca Ewald Wulffen) przez oddział samoobrony powstańczej (dowódca ►Franciszek Kruczek), ►ruch oporu (►Paweł Chromik, ►Wincenty Wajda, Komitet Ochrony Kopalń; w walce z dywersją hitlerowska w I 1945 zasłużyli się m.in. Emanuel Wysocki, Stefan Kłaputek, Stefan Dittrich, Leopold Jucha.
Po likwidacji kopalni wybrane obiekty pokopalniane zostały objęte prawną ochroną konserwatorską (zob. ►Obiekty z zespole zabudowy po kopalni „Katowice”, ►Muzeum Śląskie i ►Katowicka Strefa Kultury).
APK, zesp. Kopalnia Katowice, sygn. 59; APK, Katowickie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego, sygn. 1/92, 1/122; APK, Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Ogólny sygn. 447; F. Cisek: 150 lat kopalni węgla kamiennego „Katowice”. Katowice 1973; A. Frużyński: Kopalnie węgla kamiennego w Polsce. Księży Młyn 2012; J. Jaros: Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich. Katowice 1984; H. Maroszek: Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” 1823–1988. Katowice 1988; R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; F. Cisek: 150 lat kopalni węgla kamiennego „Katowice”. Katowice 1973.

 

KATOWICE (Kattowitz), pole rezerwowe utworzone w 1861 na terenie od strumyka Osiek do Rawy, w osi ul. Opolskiej, 3 Maja, zakosem do ul. Stawowej i w osi południowej krawędzi ul. Warszawskiej do ul. Mielęckiego, zachodnią krawędzią tej ulicy do kolei, w osi kolei do ul. Granicznej, stamtąd wzdłuż osi ulicy na północ do granicy pola Bertram, do południowo-zachodniej granic pól Ferdinand i Bertrand, południowej granicy pola ►Belle Alliance do ►Rowu Wełnowieckiego, korytem strugi ►Wełny do ujścia Ośka do ►Rawy.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

KATOWICE III zob. ►Ferdinand I a.

KATTOWITZ zob. ►KWK (kopalnia) „Katowice”.

KATTOWITZER AG FÜR BERGBAU UND EISENHUTTENBETRIEB zob. ►Katowicka Spółka Akcyjna.

KARL SCHARF & CO. zob. ►MONTOKWAS.

KĘDZIERCZYNA (Kędzierska rola, Kędzieżyna), nazwa gruntów plebańskich ►parafii p.w. św. Szczepana w Bogucicach, wspominanych w protokołach powizytacyjnych w 1619, 1665 i 1792 oraz wykazie gruntów parafialnych pod koniec XIX w., leżących na granicy z ►Małą Dabrówką. Grunty te powstały (wg P. Piwowarczyka) w wyniku karczowania ►Lasu Michałkowickiego na ►Alpach Wełnowieckich.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w. św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014.

KINDHEIT JESU VEREIN zob. ►Dzieło Dziecięctwa Pana Jezusa.

KLASZTOR (KONWENT) BONIFRATRÓW w BOGUCICACH, powstał z inicjatywy ►ks. Leopolda Markiefki (wniósł 5 tys. talarów), wybudowany na gruncie darowanym przez bogucickiego proboszcza (25 mórg i 141 prętów) w 1872 w stylu neogotyckim. Robotami budowlanymi kierował ►Paul Jackisch. Poświęcony 6 IX 1874. W 3-kondygnacyjnym gmachu zakonnicy zamieszkali na II piętrze (w 1878 – 10, w 1899 – 17, w 1903 – 22), na parterze i I piętrze mieścił się ►Szpital Zakonu Bonifratrów. Przy obiekcie od strony północnej powstała kaplica klasztorna (►Kaplica Aniołów Stróżów). Z nowicjatem (1926–1934), biblioteką, apteką, szpitalem tworzył zespół klasztorno-szpitalny. W 1877 został podłączony do sieci wodociągowej, a w 1910 zelektryfikowany. W l. 1933–1936 zamieszkały także przez ►Oblatów. Przymusowo opuszczony przez zakonników w 1939, w 1945 zdewastowany; w 2009 odrestaurowany i całkowicie odzyskany przez bonifratrów.
D. Głazek: Obiekty sakralne w Bogucicach. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000; M.M. Łobozek: Klasztor i Szpital Bonifratrów; Bonifratrzy, pod wezwaniem Świętych Aniołów Stróżów w Katowicach-Bogucicach. 125 lat istnienia. Katowice-Bogucice [1999]; P. Nadolski: Katolickie klasztory i domy zakonne. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 1. Katowice 2012.

KLASZTOR MISJONARZY OBLATÓW MARYI NIEPOKALANEJ na KOSZUTCE, powstał na działce nabytej od ►Wspólnoty Interesów na ►Caffebergu (zob. też ►Koszutka). Mimo sprzeciwu proboszcza bogucickiego, założono placówkę, którą kierował superior ►o. Stefan Śmigielski. Projekt kościoła (dwuwieżowej bazyliki) i klasztoru przygotował arch. ►Jan Kapołka. Budowę rozpoczęto 28 VIII 1936; powstał tylko klasztor z kaplicą (utworzoną przez zaadaptowanie części holu i zakrystii). 5 VIII 1937 erygowano kaplicę półpubliczną; 5 IX 1937 poświęcono kaplicę i klasztor. 2 XII 1939 erygowano przy placówce samodzielną placówkę duszpasterską jako filie parafii bogucickiej. W celu uchronienia klasztoru przed konfiskata przyłączono go niemieckiej prowincji oblatów z siedzibą w Hünfeld. 11 X 1940 pomieszczenia klasztoru zajęli przesiedleńcy z Bukowiny i Besarabii, a miesiąc później władze niemiecki zajęły władze niemieckie (pozostało 2 księży i 2 pomocników). W 1945 oblaci wznowili działalność w prowincji polskiej. W l. 50. XX w. bezskutecznie usiłowano przystąpić do planowanej przed wojna budowy kościoła. W 1957 udało się rozbudować kaplicę wg projektu inż. arch. Sepioła. Poświęcił ją 7 XII 1957 bp Herbert Bednorz. 24 IX 1958 erygowano kurację. Kaplica pełniła funkcję kościoła dla okolicznych mieszkańców. W klasztorze przebywało wówczas 6 ojców; do końca lat 60. ich liczba wzrosła do 17 ojców i 4 braci. W 1978 powstała dzwonnica. Realizację przebudowy rozpoczęto w 1994. Dokonano połączenia starej kaplicy z nowym kościołem. Konsekracji ►kościoła p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa dokonał 21 V 1999 abp Damian Zimoń.
G. Grzegorek: Parafie i kościoły Katowic. Katowice 2014.

KLEINE FRANZISKA (Mała Franciszka), pole górnicze o powierzchni: 1 kopalnia znalazcza + 1025 miar + 159 łatrów, leżące pomiędzy wschodnią granicą Załęża i polem ►Arcona, nadane 16 V 1859 – 2 I 1860 na wniosek L. Erbericha; 15 XII 1859 dokonano wymiany części pola z polami Neue Beate; w 1860 nastapiło scalenie z ►kopalnią „Arcona”.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

KLUB MOTOROWY GÓRNIKÓW I ENERGETYKÓW, sekcja przy kopalni ►Katowice zał. na przełomie 1972/1973; w 1973 skupiał 50 członków, a w 1983 – 700. W ramach działalności prowadzono prelekcje dotyczące motoryzacji i bezpieczeństwa ruchu drogowego, organizowano rajdy motocyklowo-samochodowe i kursy samochodowe na prawo jazdy kat. B (do 1983). Klub dysponował własną stacja diagnostyczną i myjnia samochodową (do 1981).
H. Maroszek: Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” 1823–1988. Katowice 1988.

KOCUREK Alojzy (15 V 1900, Bogucice – 1 I 1964, Katowice), urzędnik magistratu w Katowicach; działacz ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bogucicach (kierownik sportowy), syn ►Zofii Koniarkowej z pierwszego małżeństwa. Pochowany na ►cmentarzu parafialnym w Bogucicach.
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Społeczno-Polityczny; inskrypcja nagrobkowa; https://www.myheritage.pl/names/alojzy_kocurek.

KOLUMNA MATKI BOSKIEJ BOGUCKIEJ, statua wys. 8 m, wykonana wg projektu  Stanisława Kicińskiego; postawiona w 2001 na ►Osiedlu W. Wajdy w Bogucicach (przy ►ul. K. Hoppego, między ogródkami działkowymi, zieleńcem i blokami osiedla) dla upamiętnienia 1. rocznicy uroczystości poświęcenia koron papieskich dla ►obrazu Matki Boskiej Boguckiej (2000) na tym placu.
http://sbc.org.pl/Content/80300/Wieczorek-kapliczki.pdf.

KOMDROBIT, Polskie Towarzystwo Dróg Komprymowanych Drogi Bitumiczne Komdrobit, renomowana firma założona w 1925 przy ul. Floriana 5 w ►Zawodziu. Dzierżawiła część budynków Górnośląskiej Fabryki Kabli i Rur ►Izola. Zakład przerabiał i zajmował się magazynowaniem surowca do budowy dróg; w 1930 został odznaczony złotym medalem na cenionej w sferach gospodarczych II RP Ogólnopolskiej Wystawie Gospodarczej we Lwowie. W 1936 został przeniesiony do Warszawy, w Zawodziu pozostał oddział, który w 1939 zatrudniał 10 osób.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

KOMITET NIESIENIA POMOCY BIEDNEMU DZIECKU, organizacja charytatywna na terenie Bogucic, zał. 1926 z inicjatywy kierowników szkół: ►Oskara Desagi i ►Jana Klimka (1928); działał pod protektoratem ►ks. Franciszka Ścigały. Organizował gwiazdki, opłacał uroczystości pierwszokomunijne, a także „Dzień Znaczka”. Funkcję prezesa pełnił inż. Łukasiewicz; w zarządzie zasiadali: ►Augustyn Rzepka, ►Maria Wróblowa, Bibrzycki.
APK, zesp. Inspektorat Szkolny Katowice, sygn. 84; „Polonia” 1927, nr 1.

KONIE, w okresie późnofeudalnym podstawowe znaczenie miały w gospodarce rolnej Bogucic, zastępując woły; były używane w pracach polowych i jako środek transportu; w ścisłym związku z hodowlą koni pozostawała uprawa owsa (w 1769 w ►folwarku bogucickim pracowały 4 konie). Były wykorzystywane jako jeden z środków transportu nad- i podziemnego m.in. na szybie ►Hugo (do 1956) ►kopalni „Katowice” i w innych zakładach przemysłowych (►Rhein et Co), w tramwajach konnych (przełom XIX–XX w.), jako zaprzęg w dorożkach (np. drogerzysta Sroka ok. 1900, oberżysta Wilhelm Ledwig) i powozach (zakłady produkujące powozy konne w Bogucicach i Zawodziu). Jeszcze w XX w. rozwijało się ►kowalstwo (np. rodzina Solisz). Prawdopodobnie dla sportu hodowcą koni był ►Aleksander Mieroszewski. Rekwizycje wojenne niemieckie i sowieckie spowodowały, że pozostawione konie często były mniej wartościowe; odbudowa hodowli nastąpiła w l. 1947–1948 (m.in. w ramach dostaw UNRRA); najwięcej koni miał Franciszek Milic (8–10, w tym także z taborów cygańskich). Po wojnie popularnością cieszyły się wycieczki bryczkami na Muchowiec. W l. 70. XX w. władze miejskie dążyły do likwidacji furmanek.
P. Piwowarczyk: Rolnictwo i rolnicy w Bogucicach ze szczególnym uwzględnieniem rodziny Nytzów. Chorzów 2017; „Dziennik Śląski” 1900, nr 17.

KOPALNIA WĘGLA KAMIENNEGO „KATTOWITZ” („Katowice”), projektowana w 1913, budowana w l. 1919–1925 w południowej części Bogucic na obszarze zatwierdzonym 4 XI 1920, utworzonym z połączonych pól górniczych o powierzchni 6 054 954 m² należących dotąd do kopalni „Ferdynand” (zob. ►kopalnia „Katowice”) i przyległych (►Arcona-Ostfeld, ►Arcona I, ►Schilling, ►Corax, ►Mammouth, ►Eisenach, ►Martin-Nordfeld, ►Wilhelms Freude); należały do niej szyby: ►Boże Narodzenie, ►Nowy Szyb, ►Południowy. Z powodu kryzysu ekonomicznego (malejący zbyt wegla) w 1925 wstrzymano prace.

H. Maroszek: Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” 1823–1988. Katowice 1988; R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

KOPALNIANA ULICA (Ferdinandgrubbe, Ferdynanda, Peowiaków, Michała Grażyńskiego), dł. ok. 0,5 km, układ równoleżnikowy; odcinek do ►folwarku bogucickiego najstarszej drogi z Bytomia do Mysłowic (ok. 1747); od zachodu przecięta ogrodami dworskimi. Od 1823 zmieniała się w związku rozwojem infrastruktury górniczej kopalni „Ferdynand” (zob. ►kopalna „Katowice”); do początku XX w wchodziła w skład kolonii ►Ferdynand, łączyła się z ►ul. Katowicką i ►aleją Rozdzieńskiego; w 1901 na przecięciu z ul. W. Korfantego funkcjonował budynek wagi drogowej. Była łącznikiem między szybami ►Warszawa I i ►Warszawa II a szybem wentylacyjnym, górnicy przechodzili nią do łaźni, kłaniali się i żegnali przed ►figurą św. Barbary. W okresie międzywojennym mieściły się przy niej: bursa internatu szkoły górniczej, firma górnicza Katochór, ►Park Bogucicki, ►domy nadgórnicze; współcześnie: ►przedszkole nr 22, siedziba Katowickiego Stowarzyszenia Sportów Wodnych „Godwake”, Międzyzakładowy Związek Zawodowy Kadra przy Spółce Restrukturyzacji Kopalń SA w Katowicach. Znani mieszkańcy: ►Robert Sznapka, ►Władysław Sładek.
Skorowidz branż przemysłu, handlu, finansów, rzemiosła i zawodów wyzwolonych. Województwo śląskie 1929/30. Katowice [1930]; Księga adresowa Wielkich Katowic. Katowice 1935; Śląska księga adresowa. Informator gospodarczy na rok 1958. Katowice 1958; „Dziennik Śląski” 1900, nr 35.


KOSMOS, kino i Centrum Sztuki Filmowej, mieszczące się na ►Koszutce przy ►ul. Sokolskiej. Kino zaprojektowali Stanisław Kwaśniewicz i Jurand Jarecki w 1956 w stylu późnomodernistycznym; budowane w l. 1959–1965, otwarte 1965 mogło pomieścić 700 widzów (największy obiekt dla kinematografii w „ludowej Polsce”); zostało wyposażone w aparaturę do odtwarzania z taśmy o szerokości 70 mm i jedyny w regionie wklęsły ekran panoramiczny. W 2004 rozpoczęto gruntowną przebudowę. Otwarcie kina po modernizacji miało miejsce 7 X 2006; zmieniono nazwę obiektu na Centrum Sztuki Filmowej. Z wcześniejszego wystroju zostawiono żyrandole i mozaikę przedstawiającą Pana Twardowskiego na kogucie. W 2010 przywrócono kinu historyczną nazwę (na elewacji budynku zamontowano nowy neon). W 2012 zmieniono aranżację holu budynku według projektu pracowni „Wzorro” (architekci dostosowali stylistykę wnętrz do estetyki przełomu lat 50. i 60.). Obecnie dysponuje 2 salami: dużą „Nostromo” (367 miejsc) i małą „Solaria” (46 miejsc). W budynku mieści się ponadto Filmoteka Śląska z biblioteką, czytelnią i wizualnią. Funkcjonuje Dyskusyjny Klub Filmowy „Ambasada. Odbywają się stałe cykle filmowe: „Filmoteka Konesera”, „Pora dla Seniora” oraz „Czwartki z kryminałem”. Kino jest głównym obiektem Międzynarodowego Festiwalu Producentów Filmowych REGIOFUN oraz organizatorem projektów edukacji filmowej, skierowanych do nauczycieli i uczniów wszystkich grup wiekowych.

KOSZUTKA II, nazwa używana wyłącznie w nomenklaturze terenowej administracji kościelnej, oznacza część obecnej dzielnicy Wełnowiec, do 1928 znajdującej się w granicach ►parafii św. Szczepana Męczennika w Bogucicach (na południe od ul. Rzymełki).
AKAD, AL 00133; G. Grzegorek: Parafie i kościoły Katowic. Katowice 2014.

KOŚCIÓŁ NA GÓRCE zob. ►Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.

KOŚCIÓŁ NAWIEDZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY, obiekt sakralny (kaplica, kościół filialny) w Bogucicach, usytuowany na północ od kościoła parafialnego, przy drodze do Siemianowic na wzgórzu. Wspominany w protokołach powizytacyjnych w 1598, niekonsekrowany, wzniesiony z ofiar ludu w miejscu dawnej świątyni. Od ok. 1619 miejsce pielgrzymek, od 1634 z zapisaną dziesięciną ►Katarzyny Kamińskiej, od 1720 z ►obrazem Matki Boskiej Boguckiej. Kaplica otoczona była cmentarzem; znajdowały się w niej 3 ołtarze: główny – drewniany z podobizną Matki Boskiej Częstochowskiej oraz boczne – drewniane poświęcone Wniebowzięciu NMP i św. Mateuszowi Apostołowi, a także kazelnica drewniana, mensa drewniana z portatylem, chór dla kantora, organy. Uwzględniony na ►mapie Fryderyka Christiana von Wrede; pod koniec XVIII w. zlikwidowany (ostatnia wzmianka w 1792).
L. Musioł: Materiały do dziejów wielkich Katowic. Katowice 1936.

KOŚCIÓŁ p.w. św. SZCZEPANA i DOROTY w BOGUCICACH, drewniany, pierwszy na terenie miejscowości kościół katolicki, założony prawdopodobnie na przełomie XIV–XV w. Pierwsze udokumentowane wzmianki o osadzie Bogucice pochodzą z 15 XII 1360, kiedy to książę opawsko-raciborski Mikołaj II zatwierdził szlachcicowi Ottonowi z Pilicy własność wsi Jaźwice, Załęże, Bogucice, Roździeń i miasto Mysłowice. Parafia bogucka powstała prawdopodobnie w latach 1374–1396. Z wykazu przedstawiciela kurii krakowskiej Brzostowskiego (w l. 1551–1558) wynika, że płaciła świętopietrze w wysokości 2 groszy. Do parafii należały wsie: Bogucice, Załęże, Kuźnica Bogucka powstałe w 1580 roku i Katowice („et nova villa Katowice” 1598). Najstarsze wiadomości o kościele, a także o jego proboszczu Mikołaju pochodzą z 1403. W protokole powizytacyjnym z 1598 opisany jako kościół p.w. św. Szczepana; od 1675 p.w. św. Szczepana i Doroty. Znajdował się pod patronatem dziedziców mysłowickich. Od 1746 składano w nim wota, a od 1776 przechowywano relikwie św. Małgorzaty. Parokrotnie rozbudowywany przetrwał do 1773. Pierwszy zachowany spis inwentarza pochodzi z 1746. Miał 3 ołtarze – wielki z figurą Maryi Dziewicy oraz boczne z obrazami św. Anny i Trójcy Świętej.; dzwon (św. Jan); ogrodzony cmentarz i kostnicę. Rozbudowano go dwukrotnie dzięki staraniom ks. Jana Zająca i jałmużnom „z całego Szlązka”. Dzwonnica stała oddzielnie. Rocznicę poświęcenia obchodzono w niedzielę po uroczystości św. Franciszka z Asyżu.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w.św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

KOŚCIÓŁ św. SZCZEPANA w BOGUCICACH, postawiony w 1773 z inicjatywy ►ks. Floriana Operskalskiego, fundowany z jałmużny z całego Górnego Śląska. Zbudował go mistrz ciesielski Jan Michał Wiesner z Gross Strehlitz (ob. Strzelce Opolskie). Mistrz zobowiązał się postawić czterograniasty drewniany kościół (22 sążnie długości, 6 sążni szerokości, 4 sążnie wysokości) i wieżę od Wielkanocy do końca roku. W 1790 wybudowano dzwonnicę w kształcie wysmukłej wieży, wolno stojącej obok kościoła (campanilla), która pełniła też funkcję kostnicy. Kościół ten przetrwał do 1891. Z drewna likwidowanej świątyni wykonano krzyżyki (po poświęceniu i nadaniu odpustów sprzedawano je wiernym). Nabożeństwa odprawiano tymczasowo w przerobionej i powiększonej ►stodole plebańskiej, do której przeniesiono wszelkie kosztowności i relikwie świętych Pańskich.
P. Piwowarczyk: Historia parafii i kościoła p.w.św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach. Katowice 2014; Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

KOZOK Franciszek (30 X 1908, Zawodzie – 2 XI 1987, Katowice), działacz młodzieżowy, członek ruchu oporu; prezes ►Oddziału Młodzieży Powstańczej w Zawodziu (1928–1939), uczestnik Samoobrony Powstańczej (1939), działacz AK. W czasie II wojny światowej był więziony w Katowicach, Obozie Karnym w Rawiczu i KL Buchenwald; po wojnie należał do ZBOWiD-u (przewodniczący komisji rewizyjnej w kole Ligota). Pochowany na cmentarzu komunalnym w Panewnikach.
Spuścizna po Władysławie Sali w zbiorach MHK; strona internetowa grobonet.

KRÓLOWA NIEBA, naturalnej wielkości pozłacana figura Matki Boskiej Królowej Nieba – statua o wysokości ok. 7 m przed ►Szpitalem Zakonu Bonifratrów przy ►ul. L. Markiefki. Poświęcona w 1881. Składa się z: marmurowego cokołu; postumentu z ostrołukowo zamkniętymi wgłębieniami z inskrypcjami: St Maria Regina Coeli Ora Pro Nobis (Święta Mario Królowo Niebios Módl się za Nami), datą, symbolami: Jezusa, Marii oraz ►bonifratrów (z tyłu); wieńczącego postument kwadratowego cokołu, na którym stoi wysoka kolumna, w górze obwiedziona dwiema opaskami, zakończona ośmiobocznym gzymsem oraz figury Maryi z Dzieciątkiem, posadowionej na gzymsie. Koronowana Maria trzyma na lewej ręce Jezusa, w prawej trzyma złotą różdżkę (zapewne od Anioła Gabriela zwiastującego narodziny Jezusa), Dzieciątko (z aureolą) w lewej ręce dzierży jabłko – symbol władcy, prawą błogosławi.
http://www.przydrozne.eu/strony/katowice/k_katowice_karta_kf l O l .html.

KRUCJATA EUCHARYSTYCZNA w ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, założona ok. 1928, w 1935 skupiała 120 członków, a w 1948 – 90, funkcję prezesa pełniła Maria Wodniczakówna; na ►Koszutce powstała w 1947, a w ►Zawodziu w I 1946.
APK, zesp. Zarząd Miejski Katowice, sygn. 15; „Rocznik Diecezji Śląskiej (Katowickiej) 1936”. Katowice 1936; P. Kurzela: Katolickie ruchy, stowarzyszenia i wspólnoty. Katowice 2010.

KRZYŻ (BOŻA MĘKA), ufundowany przez Dawida Działoszyńskiego, postawiony w 1893 na krańcu ►ul. K. Mieroszewskiego. Obecnie znajduje się przy ►ul. J. Ordona w Bogucicach (odwrócony o 90o, stoi nieco dalej w stronę Bogucic na trawiastym skwerze). Podstawa postumentu zbudowana z dwóch kamieni ułożonych schodkowo. Na szerokim cokole umieszczona tablica fundacyjna ujęta w ostry łuk z napisem: I.H.S. Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus na wieki! Amen. Fund. A.D. 1893. Gzyms niezbyt wydatny, złożony z dwóch profilowanych płyt, tworzących płaski daszek. Krzyż, pozbawiony postaci Ukrzyżowanego i kartusza INRI, postawiony na stopce ku górze zwężającej się esowatym profilem.
AUM, zesp. 1, sygn 1918; http://www.przydrozne.eu/strony/katowice/k_katowice_karta_kfl O l.html.

KRZYŻ (BOŻA MĘKA), postawiony w 1894 przy ►ul. Katowickiej w Bogucicach. Dwuczęściowy postument krzyża nie posiada zdobień. Obie części postumentu przedzielone przewężeniem i wyprofilowaną płytką. W górnej części cokołu znajduje się okrągło zwieńczona, dość szeroka wnęka na figurkę (obecnie pusta). Gzyms ma formę kwadratowej płytki od dołu grzybkowo zaokrąglonej i podkreślonej wąską listwą. Krzyż został ustawiony na małym postumencie z dwóch płytek ułożonych w formie kowadła. Na krzyżu umieszczona metalowa (drobna) figura Chrystusa. Ramiona krzyża zakończone zostały wydatnymi koniczynkami. Na koniczynce zwieńczającej belkę falista tabliczka ze skrótem INRI w układzie poziomym. Krzyż stoi na skwerku obok chodnika, otoczony krzewami.
http://www.przydrozne.eu/strony/katowice/k_katowice_karta_kfl O l .html.

KRZYŻ PRZYDROŻNY (BOŻA MĘKA), kamienny, ufundowany przez właścicieli gruntów gminie boguckiej w 1887. Stoi przy ►ul. L. Markiefki (u wylotu ►ul. Kowalskiej). Ma trójczłonową, schodkową podstawę. Górna część podstawy jest oddzielona od środkowej płytą z zaokrąglonymi krawędziami. Górna część podstawy jest najwyższa i nieco węższa od części środkowej. W czołowej ścianie podstawy znajduje się prostokątna płycina (zdobiona profilem z mocno zaokrąglonymi narożnikami) z napisem fundacyjnym: Fundatorzitego Krziża Posiedziciele gruntu gminy Bogucki 1887. Podstawa zwieńczona jest daszkowatą płytą, znacznie wysuniętą poza obrys podstawy. Cokół, w górze obwiedziony zaokrągloną listwą, ma wnękę (zwieńczoną w formie liścia) na figurę. We wnęce na wysuniętym stopniu (kielichowato profilowanym, z kulką na dole) stoi Matka Boża z rękami złożonymi na piersiach. Na gzymsie (niezbyt wydatnym, w formie czterospadowego daszku od dołu esowato profilowanego) został ustawiony na małej podstawie ze słupkowymi „przyporami” wysmukły krzyż z ramionami zakończonymi koniczynką. Na krzyżu umieszczono małą metalową figurę Chrystusa (malowaną na złoto) i metalowy (mocno powyginany, wystający poza obrys krzyża) kartusz z INRI w układzie poziomym. Krzyż stoi na chodniku, otoczony ozdobnym metalowym płotkiem.
http://www.przydrozne.eu/strony/katowice/k_katowice_karta_kfl O l .html.

KUCHNIA LUDOWA DLA UBOGICH, instytucja dożywiająca bezrobotnych i biednych powstała w 1924 z inicjatywy Śląskiego Komitetu Ratunkowego dla Bezrobotnych, którego prezesem był ks. Augustyn Hlond. W Bogucicach pod przewodnictwem ►ks. Franciszka Ścigały kuchnię prowadziły ►jadwiżanki przy ►Zakładzie ks. L. Markiefki. Początkowo wydawano 30 tys. obiadów rocznie, w 1933 – ponad 69 tys. (najpierw bezpłatnie, później za 10 gr). Kuchnia działała do 1939. W 1948 siostry jadwiżanki reaktywowały jej funkcjonowanie. W 1992 ponownie uruchomiono dożywianie biednych i bezrobotnych – pierwotnie w budynku ►plebanii przy ►parafii św. Szczepana w Bogucicach, następnie w starym ►budynku gospodarczym; pomocy udzielały ►kopalnia „Katowice”, Miejski Ośrodek Opieki Społecznej, jednostki wojskowe z Katowic, ►Parafialny Zespół Charytatywny w ►parafii św. Szczepana w Bogucicach.
I. Mierzwa: Zaangażowanie charytatywne parafii bogucickiej od połowy XIX w. po czasy współczesne. W: Parafia bogucicka – tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 2000.

KUKUCZKI JERZEGO OSIEDLE, wchodzące w skład dzielnicy Bogucice, zlokalizowane pomiędzy ►ul. W. Wróblewskiego, ►ul. Podhalańską, ►ul. W. Roździeńskiego i linią ►kolejki wąskotorowej. Powstało w 1. 70. XX w. w miejscu kolonii fińskich domków ►Bogucice. Składa się z zespołu bloków mieszkalnych, 4–11-kondygnacyjnych. Nazwę nadano w 1989 po śmierci patrona. Architektami osiedla byli: A. Śleziak, A. Trybuś. Na osiedlu działa klub spółdzielczy ►Juvenia, w pobliżu znajduje się świątynia ►Kościoła Chrześcijan Baptystów w Polsce.
J. Tofilska, A. Steuer: Osady i osiedla. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

KUNEGUNDA, huta cynku w Zawodziu (druga w kolejności – po hucie cynku ►Augusta Hütte – na terenie miejscowości), zał. 1840 przy ul. Hutniczej; założyciel: Wilhelm Schneider, dalsi właściciele: Wilhelm i Henryk Raum; od 1869 spółka w składzie: Herman Roth, Wilhelm Martulik, Aleksander hr. Potocki; w l. 1906–1922 Oberschlesische Zinkhütten; od 1922 Śląskie Kopalnie i Cynkownie SA; od 1945 Zjednoczenie Przemysłu Cynkowego; od 1950 w strukturach Zakładów Cynkowych „Szopienice”; w 1963 unieruchomiona (pozostałe po hucie zabudowania przejęły ►Katowickie Zakłady Metalowe, wieża wodna zachowana do dziś). W 1840 w hucie pracowało 36 osób, a w 1927 zatrudnienie wzrosło do 589 robotników. W okresie międzywojennym maksymalna produkcja roczna wynosiła: 7722 t cynku, 1185 t pyłu cynkowego 32 t bieli cynkowej. W czasie II wojny światowej na terenie huty mieścił się hitlerowski obóz dla Ukraińców.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; K. Szaraniec, L. Szaraniec: Katowice. Przewodnik. Katowice 1981.

KUNEGUNDA (Kunegundaweiche), najstarsza stacja kolejowa w Bogucicach; powstała na linii Katowice – Bogucice przez Małą Dąbrówkę, Kopalnię Jerzy; otwarta 1 XI 1861, istniała jeszcze w 1914 (w 1913 kasy biletowe z powodu remontu budynku stacyjnego znajdowały się w ►Ratuszu); nazwa zapożyczona od pobliskiej ►huty Kunegunda.
L. Musioł: Bogucice. Gmina i parafia. Monografia historyczna, 1953, mps w MHK.

KUNEGUNDAWEICHE zob. ►Kunegunda.

KURZEJA Franciszek (19 X 1936, Katowice-Bogucice – 23 XI 2011, Katowice), artysta nieprofesjonalny (linoryt, wycinanka artystyczna, rzeźba w węglu i drewnie oraz malarstwo olejne). Z zawodu ślusarz, pracował w warsztacie mechanicznym kopalni ►Katowice, gdzie był inicjatorem i współzałożycielem koła plastycznego ►„Gwarek 58” działającego w domu kultury.  W twórczości plastycznej inspirowały go historia i tradycje oraz dzieje najnowsze Śląska (wydarzenia ostatniego 30-lecia). Był członkiem Komitetu ds. Pomordowanych Górników Kopalni „Wujek”. W domu kultury tej kopalni prowadził zespół plastyczny „Barwa”. Jest autorem cykli grafik i obrazów olejnych o tematyce patriotyczno-religijnej, rzeźb przedstawiających różne postacie ze śląskich legend i opowiadań (proza Gustawa Morcinka, teksty Doroty Symonides), a także sceny obrzędowe dawne i współczesne (odchodzący świat śląskich familoków, z kopalnią i kościołem). Zdobył wiele nagród i wyróżnień w lokalnych i ogólnopolskich przeglądach i konkursach; jego dzieła znajdują się w zbiorach muzeów W Polsce i Europie.
Sztuka pogranicza. Między etnosztuką a sztuką akademicką. Oprac. M. Fiderkiewicz. Katowice 2007, s. 77–91; Twórcy intuicyjni z kolekcji „Barwy Śląska” Stanisława Gerarda Trefonia. T. 1. Ruda Śląska 2015, s. 314–315; opracowanie Agnieszki Fedorów-Skupień w zbiorach MHK.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic