R

 

RATUSZ W BOGUCICACH, gmach, 3-kondygnacyjny, wybudowany na planie zbliżonym do czworoboku, z trzema skrzydłami okalającymi dziedziniec; w bryle budynku dominują elementy neoklasycyzmu i secesji, elewację frontową zdobi ryzalit i ułożone w tzw. wielkim porządku pilastry zwieńczone figurami, z przodu tympanon udekorowany płaskorzeźbą – relief z wyobrażeniami: chłopa, górnika, hutnika, pomiędzy pilastrami półkoliste odrzwia, okna frontowe również zakończone półkoliście. We wschodnim skrzydle umieszczono datę: 1912; na 1 piętrze mieści się duża sala posiedzeń rady gminnej. Historia: gmach wbudowany w l. 1911–1912 według projektu architekta Arnolda Hartmanna (Berlin-Grünenwald), nadzór nad budową sprawował J. Litsche. Do 1924 siedziba ►gminy Bogucice; do 1939 biuro wojskowe (Miejska Komenda Uzupełnień), ►Stacja Opieki nad Matką i Dzieckiem, Kuchnia Ludowa (Mleczna), Urząd Pośrednictwa Pracy i Bezrobotnych, Komisariat Policji Zawodzie, ►Urząd Stanu Cywilnego (►Zawodzie, ►Katowice II); do 1945 Sztab Centrali Przesiedleń. W 1945 budynek został uszkodzony w wyniku eksplozji materiałów wybuchowych. Po wojnie znajdował się w posiadaniu Ministerstwa Przemysłu; od 1946 siedziba ►Uniwersytetu Ekonomicznego. W l. 2011–2018 gmach poddano renowacji (m.in. odnowiono wieżyczkę zegarową uszkodzoną podczas eksplozji materiałów wybuchowych tuż po wkroczeniu wojsk sowieckich w II lub III 1945).
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; „Nasze Miasto” 2018, nr 28; „Polonia” 1928, nr 109.

RAWA, Towarzystwo Ogródków Działkowych w Bogucicach, powstałe w 1935 na terenie o powierzchni 1,53 ha dzierżawionym od ►Wspólnoty Interesów S.A.; zarejestrowane 5 VII 1937. W 1935 funkcjonowało 27 działek, a w 1937 – 41, które były uprawiane przez bezrobotnych, inwalidów i wdowy. Funkcję prezesa pełnił Karol Skupin. Po 1945 nie wznowiło działalności; wykreślone z rejestru organizacji 13 I 1953.
Dziesięć lat pracy Okręgowego Związku Towarzystw Ogródków Działkowych i Osiedli Województwa Śląskiego 1928–1938. Katowice 1938.

ROŹDZIEŃSKIEGO WALENTEGO OSIEDLE (potoczna nazwa: Gwiazdy), osiedle w Katowicach przy ►alei Roździeńskiego (po stronie Bogucic, Zawodzia i Katowic). Wybudowane w 1.1970–1978 (architekci: ►Henryk Buszko, ►Aleksander Franta, Tadeusz Szewczyk, konstrukcja mgr inż. J. Bohoniuk) na terenach należących wcześniej do ►kopalni „Katowice”). Składa się z 7 wieżowców mieszkalnych, których podstawą jest gwiazda ośmioramienna. Każdy z wieżowców ma takie same parametry: wysokość: 81 m, liczba kondygnacji: 27 (w tym 24 użytkowe), powierzchnia: 18 720 m², kubatura: 55 456 m³. Są to najwyższe (po „Kukurydzach” na Osiedlu Tysiąclecia) budynki mieszkalne w Katowicach. Konstrukcja budynków jest jednak różna. Gwiazdy 3, 4, 5 i 7 są zamieszkane jedynie na 23 kondygnacjach (na 1 piętrze znajdują się pomieszczenia przeznaczone na przychodnię, przedszkole, sklepy, żłobek i gabinet dentystyczny. Część bloków ma 192 mieszkania, część 184. Mieszkania mają powierzchnię od 54 do 62 m2. Do osiedla należą również bloki mieszkalne przy ul. Uniwersyteckiej nr 25 i 29 (parametry budynków – wysokość: ponad 40 m, liczba kondygnacji: 15, w tym 14 użytkowych). Na osiedlu mieszka około 6500 osób. Znajdują się na nim ►Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana III Sobieskiego i pawilon handlowy (oba te budynki również mają kształt gwiazdy) oraz ►Przychodnia Rejonowa. Pod względem przynależności parafialnej od 1970 osiedle należy do 3 parafii: ►Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Katowicach, ►Opatrzności Bożej w Zawodziu i ►św. Szczepana Męczennika w Bogucicach.
J. Tofilska, A. Steuer: Osady i osiedla. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

RUDOLPH, szyb ►kopalni „Katowice”, drążony ok. 1832; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

RYSZARD zob. szyb ►Bogucice.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic