Z

 

ZAKŁADOWY DOM KULTURY KWK „KATOWICE” IM. JULIUSZA SŁOWACKIEGO, instytucja kulturalno-oświatowa pod patronatem ►kopalni „Katowice”. Powstał decyzją Ministerstwa Kultury i Sztuki z 16 VI 1956 na bazie zakładowego ►Klubu Górnika i jego sekcji; siedziba mieściła się przy ►ul. L. Markiefki, placówką kierował Stefan Fularski. Zainaugurował działalność wystawieniem dramatu J. Słowackiego Mazepa. W 1956 w jego strukturach znalazły się zespoły: baletowy i mieszany; od 1957 funkcjonowały zespoły: Pieśni i Tańca, Akordeonistów, Mandolinistów; z instytucją związała się ►orkiestra dęta kopalni Katowice; objęcie opieką dzieci umożliwiło powstanie zespołu gier i zabaw Teatru Dziecięcego, biblioteki i czytelni dla dzieci; od 1958 zespół wokalny, Grupa Plastyków ►Gwarek 58. W l. 80 XX w. ostatnimi wymienianymi w źródłach zespołami były: kapela ludowa (kier. Wodnicki), Granica (zespół wokalno-taneczny), Górnoślązacy (kier. K. Demeszyński), 2 zespoły pieśni i tańca dla dorosłych (kier. (B. Janczar, B. Sładek), ►Gwarek 58, zespół plastyczny dziecięcy ►Gwarek 88; żeński zespół instrumentalno-wokalny ►Ale Baby (kier. M. Konczewicz); zespoły brały udział w uświetnianiu Barbórki, Święta Pracy, święta 22 lipca, Dnia Kobiet. W 2002 dołączony do ►Miejskiego Domu Kultury w Zawodziu.
Kroniki Zakładowego Domu Kultury im. Juliusza Słowackiego (t. 1–6) w zbiorach Miejskiego Domu Kultury Bogucice-Zawodzie; Amatorskie zespoły artystyczne. Katowice 1989; H. Maroszek: Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” 1823–1988. Katowice 1988.

ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA PRZY KOPALNI KATOWICE, oddana do użytku 1 IX 1952 w budynku przy ►ul. ks. F. Ścigały 9, podlegała Ministerstwu Górnictwa i Energetyki; 3-letnia, prowadziła 11 oddziałów (elektryczny, mechaniczny i 9 oddziałów górniczych); kształciła w zawodach: górnik, elektromonter górnictwa podziemnego, mechanik maszyn i urządzeń górnictwa podziemnego, monter układów elektrycznych, od 1986 – mechanik obwodów elektronicznych. W 1952 uczęszczało do niej 124 uczniów, w 1965 – 329; do 1989 wykształciła 3 tys. absolwentów.  Była wyposażona w gabinety: elektrotechniczny, maszyn górniczych, fizyczno-chemiczny i pole ćwiczebne. Od 1976 na terenie szkoły działała orkiestra (zob. ►Orkiestra Dęta Kopalni Katowice); w 1989 uczniowie uczestniczyli w strajku.
APK, zesp . Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Katowice, Kuratorium Okręgu Szkolnego, sygn. 168 F. Cisek i in.: 150 lat kopalni węgla kamiennego „Katowice. Katowice 1973; H. Maroszek: Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” 1823–1988. Katowice 1988; [Ministerstwo Górnictwa i Energetyki] Wykaz Szkół Zawodowych Resortu Górnictwa i Energetyki / Ministerstwo Górnictwa i Energetyki. Zarząd Szkolenia Zawodowego. „Trybuna Robotnicza” 1989, nr 289.

ZESPÓŁ CHARYTATYWNY przy ►parafii Opatrzności Bożej w Zawodziu, działa w 14 rejonach (obejmuje 28 ulic); działa w nim 30 osób, otaczając opieką chorych, biednych, niepełnosprawnych oraz rodziny wielodzietne. Współpracuje ze służbą zdrowia, PCK, pielęgniarkami środowiskowymi. Organizuje Tygodnie Miłosierdzia dla parafian.

ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAKŁADU DOSKONALENIA ZAWODOWEGO W KATOWICACH, placówka szkolnictwa zawodowego. Tradycjami sięga założonego w 1926 Śląskiego Instytutu Rzemieślniczego w Katowicach; reaktywowany w 1945 z inicjatywy Śląskiej Izby Rzemieślniczej w Katowicach; od 1948 funkcjonował jako Zakład Doskonalenia Rzemiosła; od 1955 prowadził szkolenie kierowców (zawodowych i amatorskich); od 1959 z Zasadniczą Szkołą Zawodową dla pracujących; od 1962 pod aktualną nazwą. Od 1953 siedziba instytucji mieściła się w gmachu przy ul. Krasińskiego 2; w 1966 – po rozbudowie ►Szkoły Podstawowej nr 14 – przy ►ul. Granicznej 27 (siedziba Technikum Fryzjerskiego, Niepublicznego Medycznego Studium Zawodowego, Technikum Hotelarskiego, Policealnej Szkoły Zawodowej kształcącej techników usług kosmetycznych). Obecnie mieści się w gmachu przy ul. św. Jacka 3, gdzie prowadzi: Technikum (technik usług fryzjerskich, technik hotelarstwa, fototechnik, technik przemysłu mody), Policealną Szkołę Zawodową (technik usług kosmetycznych); Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe (wykonywanie zabiegów fryzjerskich, projektowanie fryzur, rejestracja i obróbka obrazu). W 1991 wspólnie z Akademią Ekonomiczną (zob. ►Uniwersytet Ekonomiczny) i Wojewódzkim Biurem Pracy w Katowicach uruchomiono Instytut Promocji Małych i Średnich Przedsiębiorstw „Promotor”, którego zadaniem jest kształcenie w zakresie zakładania i działania małych i średnich podmiotów gospodarczych. Ponadto różne struktury Zespołu Szkół Zawodowych Zakładu Doskonalenia Zawodowego działały w Tychach, Bielsku, Wadowicach, Andrychowie, Częstochowie, Kętach, Żywcu, Żarkach, Cieszynie, Świętochłowicach, Wiśle, Piekarach Śląskich, Katowicach (Śląska Szkoła Zarządzania im. Jerzego Ziętka, w 2016 – Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa im. Wojciecha Korfantego). Współpracuje z firmami brytyjskimi, niemieckimi. Od l. 90. XX w. funkcjonuje w strukturach szkolnictwa niepublicznego.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; http://www.zdz.katowice.pl/historia-zakladu.

ZGROMADZENIE MISJONARZY Z MARIANNHILL, katolickie misyjne zgromadzenie zakonne (założone w 1882, oparte na regule św. Benedykta), którego jednoosobowy dom istniał w Bogucicach w okresie międzywojennym. Przebywał w nim jeden brat – Feliks Konstanty Mielewski (zm. 1942); początkowo mieszkał w wynajętym mieszkaniu, a w 1927 wydzierżawił od kurii diecezjalnej w Katowicach dom przy ►ul. Piotra 3. W 1. 1925–1939 wydawał czasopismo „Wiadomości Misyjne”.
AUM, zesp. 2, sygn. 341; P. Nadolski: Katolickie klasztory i domy zakonne. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 1. Katowice 2012.

ZWIĄZEK POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH, grupa miejscowa w Bogucicach utworzona w 1922, w tym samym roku poświęcenie sztandaru i ►pomnika powstańców; w 1926 ufundowała tablicę pamiątkową w kościele p.w. św. Szczepana Męczennika (zob. ►Bazylika Mniejsza p.w. św. Szczepana w Bogucicach). Od 1926 w ramach grupy funkcjonował KS ►„Promień”, a od 1928 Oddział Młodzieży (zob. ►Oddział Młodzieży Powstańczej w Bogucicach); ok. 1934 powstała sekcja hodowców gołębi pocztowych. W 1932 skupiała 290 członków. Pod koniec VIII 1939 utworzyła ►Oddział Samoobrony Powstańczej, która brała udział w obronie Katowic. Prezesi: ►Augustyn Rzepka, ►Franciszek Kruczek; działacze ►Jan Absalon, ►Ludwik Broda, ►Tomasz Kotlorz, Konrad Sok, Ignacy Stachowski, Leopold Wieczorek.
Poległym braciom, jednodniówka poświęcona poległym w walkach o wolność Śląska wydana z okazji poświęcenia Pomnika Powstańca Śląskiego w Katowicach 18 września 1932 r. „Polska Zachodnia” 1935, nr 3.

ZWIĄZEK STRZELECKI w Bogucicach, organizacja paramilitarna, zał. w VII 1926 w lokalu Machalicy przy ►ul. L. Markiefki; pod jej patronatem pozostawał ►BKS 29 Bogucice. Związek był organizatorem m.in. mistrzostw Bogucic w tenisie stołowym (1939); prowadził działalność sceniczną – wystawił na scenie w lokalu ►Kozy m.in. Sieroce wiano i Pan Majsterek (reżyser: Pokładnik). Członkowie brali udział w odbudowie ►pomnika powstańców. Aktywną działalność prowadziło koło w ►Szkole Powszechnej nr XIV im. Królowej Jadwigi. Działacze: Falkus, Faber, Lipa, Gebel, Klimek, Rzepa, Okoń.
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; „Gazeta Robotnicza” 1926, nr 121; „Polska Zachodnia” 1929, nr 10; 1930, nr 26; 1931 nr 4; „Siedem Groszy” 1939, nr 11.

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic