Leksykon ludzi katowickiej kultury fizycznej i turystyki

 

A   B   C   D   E   F   G   H   I   J   K   L   Ł   M   N   O   P   R   S   Ś   T   U   V   W   Z   Ż

 

LEKSYKON LUDZI KATOWICKIEJ KULTURY FIZYCZNEJ I TURYSTYKI

WSTĘP

W leksykonie Ludzie katowickiej kultury fizycznej i turystyki zamieszczono wyłącznie notki biograficzne osób już nieżyjących związanych z kulturą fizyczną i turystyką urodzonych bądź działających w Katowicach (we współcześnie obowiązujących granicach). Celem zebrania i opracowania dotąd rozproszonych informacji jest zaspokojenie elementarnych potrzeb Czytelników, przede wszystkim zaś leksykon ma służyć pomocą tym, którzy interesują się historią śląskiego i katowickiego sportu i chcą poznać sylwetki ludzi mających trwałe już miejsce w galerii zasłużonych dla kultury fizycznej.

Przyjęta forma prezentacji ma dostarczyć podstawowych wiadomości o zasłużonych sportowcach, trenerach, działaczach i innych postaciach związanych z katowicką kultura fizyczną, tzn. niezbędnych danych biograficznych oraz uwag o działalności i osiągnięciach. W zwięzły sposób podano niezbędne informacje, pozwalające na szybkie skojarzenie sylwetki z epoką i określona dziedziną sportową. Treść biogramów została ograniczona do spraw najistotniejszych. W treści haseł uwzględniono przede wszystkim pionierskie dokonania w rozwoju dyscyplin sportowych, działalność w ogólnopolskich i regionalnych związkach sportowych (turystycznych), aktywność w zakładaniu sekcji i klubów sportowych oraz gniazd Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a w informacjach o sportowcach ich osiągnięcia, takie jak: medale mistrzostw Polski i innych ważnych zawodów regionalnych i ogólnopolskich, osiągnięcia jako reprezentanta Polski (olimpijczyka, uczestnika mistrzostw świata, mistrzostw Europy i innych zawodów wysokiej rangi międzynarodowej).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


 

A

ADAMASZEK Jan (20 IX 1939, Ochojec k. Piotrowic – 15 II 2010, Katowice) – zapaśnik. Trenował w klubach: MKS „Pałac Młodzieży” Katowice (1953), „Górnik Moj” Katowice (1955), RKS „Siła” Mysłowice (1959). Reprezentant Polski na MŚ w 1965. Osiągnięcia: MP styl klasyczny – 1 m. (1962, 1969), 2 m. (1959–1961, 1963,1965, 1967), MP styl wolny – 1 m. (1958–1960), 2 m. (1957, 1961), MPJ – 1 m. (1956), 2 m. (1957). Trener reprezentacji Polski juniorów (1965–1972) i seniorów (II trener – uczestnik IO w 1980), GKS Katowice (1972–1983), „Siły” Mysłowice (1983–1990). Sześciokrotny zwycięzca plebiscytu „Wieczoru” na najlepszego trenera woj. katowickiego.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Wojewódzki Komitet Kultury Fizycznej, sygn. 1/463; A. Baran: Sto lat zapasów w Katowicach. Katowice 2006.

ALBAŃSKI Spirydion Jan (4 X 1907, Lwów – 28 III 1992, Katowice), pseud. Romek – piłkarz, olimpijczyk (1936), wychowanek lwowskiej „Pogoni” (1928–1939), zawodnik klubów: „Dynamo” (1939–1940) i „Spartak” Lwów (1941), „Resovia” Rzeszów (1944–1945) i „Pogoń” Katowice (1945–1946) jako grający trener. Rozegrał 234 mecze, w tym w reprezentacji Polski 18 występów w meczach oficjalnych i 3 w nieoficjalnych. W 1945 osiadł w Katowicach, pracował jako technik górnik, od 1950 jako trener II klasy. Występował również jako arbiter (piłka nożna, hokej na lodzie). Pochowany na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej w Katowicach.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

albanski-jan

Spirydion Albański (w czarnym swetrze), Berlin 1936

ALFUS Zygmunt (wcz. Szymon) (3 II 1901, Kraków – 11 II 1957, Katowice) – działacz sportowy, piłkarz klubów: „Cracovia” (1921–1923), „Jutrzenka”, „Jehuda”, „Makkabi” Kraków (1923–1926), działacz „Hakoah” Bielsko (do 1939), kapitan sportowy w Śląskim Okręgowym Związku Piłki Nożnej (1945–1948) i Polskim Związku Piłki Nożnej (1946–1948). Usunięty ze struktur polskiego sportu ze względów politycznych (w okresie wojny był członkiem AK, w l. 1945–1946 przewodniczącym MRN Katowice, wiceprezydentem miasta), rehabilitowany. W 1956 aktywnie działał na rzecz odbudowy Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej.
A. Gowarzewski, J. Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice: 1920–1995, ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1995.

antoszewski-jan

ANTOSZEWSKI Jan (1 XII 1894, Gniezno – 8 IV 1957, Katowice), pseud. Poraj – działacz plebiscytowy na Górnym Śląsku (zajmował się agitacją) i sportowy – długoletni sekretarz Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej. W l. 1939–1940 3-krotnie aresztowany przez gestapo. Kontynuował działalność sportową w l. 1945–1948; pozbawiony funkcji sekretarza śląskiej centrali piłkarskiej, odsunięty od wszelkiej działalności w kulturze fizycznej, rehabilitowany w 1957. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach. Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami.
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski, sygn. A-27; M. Starczewski: Ruch oporu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1939–1945. Katowice [1988]; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001; H. Rechowicz: Odbudowa polskiego sportu w województwie śląsko-dąbrowskim. [b.m.] 1995.

 

B

bagier-tadeusz

BAGIER Tadeusz (12 VI 1919, Skałata, Ukraina – 8 III 1991, Katowice) – założyciel i redaktor gazety „Sport” (1945–1968), redaktor gazety „Wieczór” (1969–1976), inicjator powstania gazety „Sport Śląski” (1957), autor wydawnictw: 50 lat Klubu Sportowego „Naprzód” Ruda Śląska 1920–1970 (1970), ABC piłkarza (1959), Pięćdziesiąt lat Klubu Sportowego „Ruch” Chorzów (1970) Sport – turystyka – wypoczynek w województwie katowickim (1967), Sport województwa katowickiego przedstawia się... (1971), artykułów sportowych w „Dzienniku Zachodnim”, „Panoramie”, „Trybunie Robotniczej”, „Tak i Nie”. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

BALA Walter (13 VI 1915, Załęże – 18 XII 1993, Katowice) – hokeista na lodzie, trener. Do 1939 zawodnik KS „Dąb” Katowice; po 1945 organizator sekcji hokeja na lodzie w pionach sportowych: gwardyjskim i górniczym; szkoleniowiec, wychowawca wielu hokeistów w KS „Gwardia” Katowice, GKS Katowice, „Unia” Oświęcim, „Chemik” Kędzierzyn. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP – 1 m. w hokeju na lodzie (1939).
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Warszawa 2006.

BALCAREK Wiktor (28 XII 1915, Świętochłowice – 30 VIII 1998, Bytom) – szachista. Grał w klubach: „Hetman” Świętochłowice, Klub Szachowy „1916” Wielkie Hajduki, Sekcja Szachowa Wojewódzkiego Domu Kultury Związków Zawodowych Katowice (1946–1953), KS „Start”  Katowice (1953–1957). Reprezentant Polski: Olimpiada Szachowa (1955). Osiągnięcia: 2 (1–0–1) medale MP (1950, 1953); 2 (0–0–2) medale DMP (1955, 1957).
www.szachypolskie.pl/wiktor-balcarek.

BARCZYK Augustyn (7 IX 1932, Kochłowice – 27 II 1977, Katowice) – naukowiec, docent, psycholog sportu kwalifikowanego i wychowania fizycznego, pracownik Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego w Katowicach, działacz sportowy Okręgu Śląskiego Polskiego Związku Akrobatyki Sportowej (1956–1960), sekretarz Wojewódzkiego Klubu Olimpijczyka w Katowicach (1967–1972), działacz Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej i Akademicki Związek Sportowy Katowice.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Wojewódzki Komitet Kultury Fizycznej, sygn. 1/463.

BAUDISCH-RAKOCZY Helena (3 XII 1910, Gliwice – 17 VI 1989, Opole) – lekkoatletka; zawodniczka klubów: „Roździeń” Szopienic (1928–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1936). Osiągnięcia: 5 (1–2–2) medali MP – 1 m. 4 x 200 m (1928); 2 m. 4 x 100 m (1929), bieg na 80 m przez płotki (1930); 3 m. 4 x 100 m (1934), 4 x 200 m (1934).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

BAWOROWSKI Artur, hr. (? – 1943, Stalingrad) – tenisista Austrii i Polski. Po zajęciu przez wojska hitlerowskie Austrii, w której barwach występował, przeniósł się do Katowic i został zawodnikiem Klubu Tenisowego „Pogoń” Katowice (1938–1939). Po wybuchu II wojny światowej szukał schronienia w Warszawie, skąd został przez okupanta zmuszony do wyjazdu w głąb III Rzeszy. 5-krotny reprezentant Polski (1938–1939) w rozgrywkach  Pucharu Davisa. Osiągnięcia: MP – 1 m. gra podwójna (1938–1939); 1 m. gra mieszana (1939), 2 m. gra pojedyncza (1939).
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

BĄK Wilhelm Józef (4 III 1914, Krasowy k. Mysłowic – 18 II 1985, Katowice) – najwybitniejszy klasy międzynarodowej polski działacz piłkarski, piłkarz „Unii” Kosztowy, Pocztowego Przysposobienia Wojskowego Katowice, Górniczego Związkowego Klubu Sportowego „Katowiczanka” Katowice (1946–1948), działacz Śląskiego Związku Piłki Nożnej w Katowicach, Polskiego Związku Piłki Nożnej (1956–1985) i Europejskiej Unii Piłki Nożnej (UEFA), członek komisji organizacji rozgrywek Pucharów Europy (1972–1985) i jej przewodniczący. Pochowany na cmentarzu ewangelickim przy ul. Francuskiej w Katowicach.
A.Gowarzewski, J.Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice: 1920–1995, ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1996.

beszczynski-stanislaw

BESZCZYŃSKI Stanisław (młodszy) (16 VII 1891, Ostrzeszów – 7 III 1947, Katowice), syn ►Stanisława Beszczyńskiego (starszego) – działacz niepodległościowy, sportowy, dyplomata, powstaniec śląski, działacz TG „Sokół” II Katowice, prezes Polskiego Związku Motocyklowego, Śląskiego Okręgowego Związku Atletycznego. Był pionierem sześcioboju ciężkoatletycznego, którego regulamin opracował. Pełnił funkcję konsula honorowego Królestwa Węgier w Katowicach. Był właścicielem kawiarni Kryształowa w Katowicach (1929–1947). W 1939 aresztowany przez gestapo.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku: 1878–1945. Katowice 1986; Tenże: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

beszczynski-stanislaw

BESZCZYŃSKI Stanisław (starszy) (13 V 1855 – 22 VII 1927, Katowice), ojciec ►Stanisława Beszczyńskiego (młodszego) – działacz narodowy, współzałożyciel TG „Sokół” I Katowice (1896), aktywny działacz cechu zegarmistrzów, współorganizator Śląskiej Izby Rzemieślniczej (1922).
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

BIAŁAS Czesław (19 VI 1931, Szopienice – 24 VI 1991, Katowice) – sztangista, trener, pierwszy Polak, który został mistrzem Europy w podnoszeniu ciężarów, opiekun i wychowawca medalistów mistrzostw świata i IO. Związany był z klubami: HKS Szopienice (1949–1969), OWKS Kraków (1952–1953); reprezentant Polski (1952–1961), uczestnik IO (1952, 1956, 1960), MŚ (1954–1955, 1957–1959) i ME (1954–1960). Osiągnięcia: 2 (1–0–1) medale, w tym 1 m. ME w wadze lekkociężkiej (1957) i 3 m. MŚ w wadze lekkociężkiej (1959); 10 (10–0–0) medali MP: 1 m. w wadze półciężkiej (1952, 1953, 1955), lekkociężkiej (1958, 1959) i superciężkiej (1954, 1956, 1957, 1960, 1962). Już w trakcie kariery sportowej (1962) rozpoczął w swoim klubie pracę  trenerską; wychował wielu świetnych ciężarowców, z których najwybitniejszym jest Marek Seweryn. Był asystentem trenera kadry narodowej Klemensa Roguskiego podczas przygotowań do występów na IO (1964). Corocznie w Szopienicach odbywa się Memoriał Czesława Białasa.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. [Warszawa 2010].

BIAŁAS-RAKOCZY Elżbieta (2 XI 1910, Bogucice – 4 IX 1957, Katowice) – lekkoatletka, zawodniczka klubów: „Stadion” Królewska Huta (1928–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1936), reprezentantka Polski. Dorobek sportowy: 10 (3–2–5) medali MP – 1 m. sztafeta 4 x 200 m (1928), sztafeta 4 x 100 m (1932), 50 m w hali (1934); 2 m. 100 m (1932), sztafeta 4 x 100 m (1929), 3 m. 200 m (1933), 80 m przez płotki (1934), sztafeta 4 x 100 m (1934), sztafeta 4 x 200 m (1933, 1934). Żona ►Jana Rakoczego. Pochowana na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej w Katowicach.
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

bielec-jozef

BIELEC Józef (19 III 1899, Stanisławów – 1940, Charków) – działacz harcerski i sportowy, dr praw, absolwent UJ w Krakowie. Działał w Katowicach w l. 1928–1939. Z harcerstwem związany był od 1919, początkowo pełnił funkcję komendanta Chorągwi Krakowskiej, następnie Chorągwi Śląskiej ZHP (1928–1939). Był prezesem Harcerskiego Klubu Szybowcowego Katowice, pracownikiem Banku Rolnego w Katowicach (naczelnik Wydziału Prawnego), żołnierzem 37. Pułku Piechoty – rozstrzelany w niewoli sowieckiej.
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

BISKUP-FROELICH Szarlota Klara (18 III 1917, Katowice – ?), pseud. Ułańska Lola – lekkoatletka; trenowała w klubach: „Pogoń” Katowice (1934), Kolejowe Przysposobienie Wojskowe (1935–1938). Osiągnięcia: HMP (1937) 2 m. w skoku wzwyż
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

BOLL Ilse (1923, Katowice – po 1945) – pływaczka Erster Kattowitzer Schwimmen Verein (EKS) Katowice (1936–1945). Osiągnięcia: 2-krotna rekordzistka Polski 100 m stylem klasycznym: 1,35,7 (1937), 1,35,2 (1938); 9 (8–1–0) medali MP (1937–1939) – 1 m.: 100 m stylem klasycznym (1937, 1938), 200 m stylem klasycznym (1937, 1938), 4 x 100 m stylem dowolnym (1938 –zawody zimowe, 1938), 3 x 100 m stylem zmiennym (1937, 1939); 2 m. 200 m stylem klasycznym (1938 – zawody zimowe).

BOŚNIACKI Zygmunt (20 II 1908 – 6 I 1981, Kraków) – działacz sportowy, sędzia międzynarodowy skoków narciarskich. W Śląskim Związku Narciarskim w Katowicach pełnił funkcję prezesa (1949–1950, 1962–1970) i wiceprezesa (1951–1961), a także przewodniczącego Komisji Sędziowskiej. Był wieloletnim prezesem sekcji narciarskiej AZS Katowice, organizatorem wielu imprez międzynarodowych i krajowych w narciarstwie, z jego inicjatywy po 1976 wprowadzono masowe zawody narciarskie dla niestowarzyszonych, tzw. Mistrzostwa Miast. Odznaczony Złoty Krzyżem Zasługi. Pochowany w Gliwicach.
Mała encyklopedia sportu. T. 1: A–K. Red. Z. Głuszek, E. Skrzypek, K. Hądzelek. Warszawa 1984.

BRATEK Walenty (24 I 1916, Poznań – 13 VII 1963, Katowice) – tenisista; zawodnik AZS Poznań, Klubu Tenisowego „Pogoń” Katowice (1934–1939, 1945–1948), klubu niemieckiego (w okresie okupacji hitlerowskiej), sekcji tenisowej Zrzeszenia Sportowego „Stal” Katowice (1949–1952), członek Koła Sportowego „Stal” (1952–1956) i KS „Baildon” Katowice (1957–1963). Reprezentant Polski w Pucharze Davisa (1934). Osiągnięcia: MP w deblu (1935), w mikście  (1951), mistrzostwo drużynowe (1952, 1962). Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

BREDLICH Helmut (Karol) (26 VIII 1913 Siemianowice – ?) – skoczek do wody; zawodnik I Klubu Pływackiego w Siemianowicach Śląskich, Polskiego Towarzystwa Pływackiego „Biały Szarlej” Brzeziny Śląskie (1937) i KS „Dąb” Katowice (1937–1939). Reprezentant Polski –  debiutował w meczu Polska – Finlandia (1938). Osiągnięcia: MP w skokach z trampoliny (1938, 1946–1948).
Archiwum Zakładowe Przedsiębiorstwa Robót Górniczych w Gliwicach, akta personalne; Życiorys Helmuta Bredlicha oprac. przez A. Pola z Gliwic w zbiorach MHK.

BREGULANKA Magdalena (21 V 1921, Siemianowice – 4 VI 1957, Katowice) – lekkoatletka, olimpijka; zawodniczka klubów: Towarzystwo Cyklistów „1899” Siemianowice, „Strzelec” Katowice, „Siemianowiczanka” Siemianowice, „Pogoń” Katowice, „Stal” Katowice. 7-krotna reprezentantka Polski (1950–1952), m.in. IO (1952), ME (1950). Osiągnięcia: 9 (7–2–0) medali MP – 1 m.: pchnięcie kulą (1949–1952), pięciobój (1949), hala – pchnięcie kulą (1949–1951); 2 m.: pchnięcie kulą (1947, 1948).
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

magdalena-bregulanka

Magdalena Bregulanka

dyplom-bregulanka

Magdalena Bregulanka - dyplom sportowy, 1949

BREGUŁA Wilhelm (9 I 1909, Siemianowice – 20 III 2000, Siemianowice [?]) – gimnastyk sportowy, skoczek do wody; zawodnik: Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Siemianowice (1922–1931), Towarzystwa Pływackiego „1905” Siemianowice (1926–1931), Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Bogucice (1933–1939), Towarzystwa Pływackiego „23” Giszowiec-Nikiszowiec (1931–1939). W l. 1934–1938 występował jako reprezentant Polski, m.in. w 1934 na ME w gimnastyce sportowej. Osiągnięcia: 14 (3–6–5) medali MP w gimnastyce sportowej – 1 m. poręcze (1935), drążek (1936, 1938); 2 m. wielobój (1935–1936), drążek (1935), ćwiczenia na kółkach (1936), skok przez konia (1935, 1937); 3 m. drążek (1937), kółka (1938), poręcze (1938), skok przez konia (1938), wielobój (1938) i 4 (1–2–1) medale MP w skokach do wody z trampoliny – 1 m. (1933), 2 m. (1932, 1935), 3 m. (1936). Po II wojnie światowej był trenerem gimnastyki sportowej. Pochowany na cmentarzu w dzielnicy Nowy Świat w Siemianowicach.
F. Kost: Srebrna Księga „Sokoła” w Bogucicach. [b.m.w.] 1936; inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu w dzielnicy Nowy Świat w Siemianowicach.

BREHMER Jan (20 IV 1908, Katowice – 12 XII 1974, Norymberga) – lekkoatleta, średniodystansowiec; zawodnik: KS „Pogoń” Katowice (1930–1933), „Strzelec” Katowice (1937). Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal halowych MP – 3 x 800 m (1934).
H. Kurzyński, S.Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

BREUER-MOSLER Anna Jadwiga (23 VII 1911, Szopienice – ?, Niemcy) – lekkoatletka, sprinterka; zawodniczka: KS „Roździeń” Szopienice (1925–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1933). Reprezentantka Polski na IO (1928). Osiągnięcia: 16 (6–5–5) medali MP (1927–1933) – 1 m.: bieg na 60 m (1932), bieg na 100 m (1929, 1932), sztafeta 4 x 100 m (1932), sztafeta 4 x 200 m (1928), skok w dal (1928); 2 m.: bieg na 60 m (1931), bieg na 100 m (1927, 1931), bieg na 200 m (1929), sztafeta 4 x 100 m (1928); 3 m.: bieg na 60 m (1927, 1930), bieg na 100 m (1930), skok w dal (1931), sztafeta 4 x 200 m (1933). 11-krotna rekordzistka Polski: biegi na 60 m, 100 m, 200 m, sztafety: 4 x 100 m, 4 x 200 m, 200 x 100 x 75 x 60 m, 100 x 100 x 200 x 800 m.
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

breuer-anna

Anna Breuer (Polonia 1928, nr 118)

BROMMER Henryk zob. ►Bromowicz Henryk

BROMOWICZ Henryk (do 1950 Brommer) (22 II 1924, Giszowiec – 30 XII 1982, Warszawa) – hokeista na lodzie – obrońca, zawodnik klubów: „Siła” Giszowiec (1945–1946), „Siemianowiczanka” Siemianowice (1946–1948), „Legia” Warszawa (1948–1960), 54-krotny reprezentant Polski (1946–1957) – IO (1946, 1952, 1956), MŚ (1947, 1948, 1952, 1955, 1956, 1957), ME (1947, 1948, 1952, 1955, 1956, 1957). Osiągnięcia: 11 (8–2–1) medali MP – 1 m. (1951–1957, 1959), 2 m. (1958, 1960), 3 m. (1946).
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

BRZESKOT Jan (16 IV 1873, Wielka Łąka, k. Gostynia – 4 IV 1937, Klecko) – działacz narodowy; założyciel (1911) i prezes (1912–1919) gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bogucicach, członek zarządu Katowickiego Okręgu Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Polsce oraz sekretarz (1927–1929) Zarządu (Przewodnictwa), gospodarz (1933–1934) Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

budniok-alojzy

BUDNIOK Alojzy (21 VI 1878, Gierałtowice k. Wadowic – 28 IV 1942, Katowice) – działacz sportowy. W Katowicach kładł podwaliny pod rozwój struktur sportowych, początkowo nieformalnych drużyn podwórkowych palantowych i piłkarskich. Od 1905 uprawiał piłkę nożną w KS „Diana”. Po 1918 związał się z polskim ruchem niepodległościowym; brał udział w powstaniach śląskich, z ramienia POW, a następnie Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w l. 1920–1921 współuczestniczył w rozwoju sieci polskich klubów sportowych na obszarze plebiscytowym Górnego Śląska, m.in: KS „Polonia” Wielkie Hajduki (lub Królewska Huta), KS „Pogoń” Katowice, KS „Gwiazda” Bogucice, KS „Paderewski” Olesno. Odpowiadał za rozwój ważnych w propagandzie plebiscytowej kontaktów z jednostkami sportowymi stacjonujących na Górnym Śląsku wojsk Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej i klubami polskimi z terenu II Rzeczypospolitej. W l. 1921–1922 kierował referatem sportowym przy Wydziale Zdrowia Naczelnej Rady Ludowej, do 1923 pełnił funkcję prezesa Górnośląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej i Górnośląskiego Związku Ciężkiej Atletyki. Z aktywnej działalności sportowej wycofał się w 1935. Patron jednego z katowickich parków. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Alojzy Budniok. W: Patronowie katowickich ulic. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2012; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

BURDA Mieczysław (19 IV 1916, Kraków – 29 IV 1980, Krynica) – hokeista na lodzie, zawodnik klubów: Krynickie Towarzystwo Hokejowe (1932–1937, 1947–1948, 1950–1953), „Dąb” Katowice (1938–1939), „Cracovia” Kraków (1948–1949), „Gwiazda” Bydgoszcz (1953–19-55), 31-krotny reprezentant Polski (1937–1949) – IO (1948), MŚ (1937–1939, 1948), ME (1937–1939, 1948), strzelec 11 goli. Osiągnięcia: 3 (3–0–0) medale MP – 1 m. (1939, 1948–1949).
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007; W. Zieleśkiewicz. Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

 

C

CEJZIKOWA (KOBIELSKA, ZIMNOCHOWA) Genowefa (24 IV 1906, Łask k. Łodzi – 16 VII 1993, Piaseczno), pseud. Kolska – wszechstronna sportsmenka, trenerka i wybitna działaczka polskiej lekkoatletyki, olimpijka. Związana była z klubami: ŁKS Łódź (1922–1928, 1930–1931), „Polonia” Warszawa (1928–1929, 1932–1933, 1939), AZS Warszawa (1934–1936), „Strzelec” Katowice (1937–1938), „Skra” Warszawa oraz klubami wrocławskimi (1945–1954): AZS, „Unia” i „Kolejarz”. Uprawiała hazenę, koszykówkę, siatkówkę i lekkoatletykę (rzuty), w której osiągnęła najlepsze wyniki. 8-krotnie reprezentowała Polskę w meczach międzypaństwowych (1929–1939); uczestniczyła w IO (1928), ME w lekkoatletyce (1938), Kobiecych Igrzyskach Światowych (1930, 1934), Akademickich Mistrzostwach Świata (AMŚ, 1935). Pobiła rekord świata w rzucie dyskiem oburącz – 67,82 m (1934) i 3-krotnie rekord Polski: w rzucie dyskiem oburącz – 67,82 i 71,01 m i w rzucie oszczepem – 24,05 m. Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal AMŚ – 2 m. w rzucie dyskiem (1935); 15 (6–9–0) medali MP – 1 m. w rzucie oszczepem (1937), w pchnięciu kulą w hali (1934, 1935, 1937, 1938) i w pchnięciu kulą oburącz (1938); 2 m. w pchnięciu kulą (1935, 1937), w rzucie dyskiem (1934–1935, 1937–1939), w rzucie dyskiem oburącz (1928), w pchnięciu kulą oburącz w hali (1938). Magister wychowania fizycznego, trener (I klasy) i sędzia lekkoatletyczny, wykładowca w Wyższej Szkole Wychowania Fizycznego we Wrocławiu (1947–1951) i Studium Wychowania Fizycznego Politechniki Wrocławskiej (1956–1960), działaczka Wrocławskiego Okręgowego Związku Lekkiej Atletyki. Pochowana w Mrokowie (cmentarz parafialny). Była żoną olimpijczyka Antoniego Cejzika, który zginął we wrześniu 1939.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

CHMIEL Józef (11 III 1908, Sanka k. Krzeszowic – 17 I 1984, Sanka k. Krzeszowic) – lekkoatleta, skoczek, oszczepnik. Trenował w klubach: „Cracovia” Kraków (1924–1933), „Pogoń” Katowice (1934–1939, 1945–1947), „Zjednoczeni” Zabrze (1948), „Górnik” Zabrze (1949). Osiągnięcia: 7 (0–0–7) medali MP – 3 m. skok w dal (1929, 1930, 1945), trójskok (1929, 1930), rzut oszczepem oburącz (1929), skok w dal z miejsca w hali (1937).
H. Kurzyński, S.Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony: leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

CHMIEL Wilhelm (16 XII 1911, Mysłowice – 10 I 1993, Zabrze), pseud. Razemowski – lekkoatleta (skoczek wzwyż), zawodnik i trener. Reprezentował Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół I” Katowice (1929), KS „Pogoń” Katowice (1930–1935, 1945–1947), Kolejowe Przysposobienie Wojskowe Katowice (1935–1939), „Zjednoczenie” (1947–1948) i „Górnik” Zabrze (1949). Uczestnik wojny obronnej Polski (1939), wzięty do niewoli niemieckiej, służył jako żołnierz Wehrmachtu we Francji (1943), skąd zbiegł do oddziałów partyzantki francuskiej i został przerzucony do jednostki polskiej w Algierze; uczestniczył w kampanii włoskiej. Był 7-krotnym reprezentantem Polski (1931–1937). Pobił rekord Polski w skoku wzwyż – 1,83 m (1931). Osiągnięcia: 7 (1–4–2) medali MP: skok wzwyż – 1 m. (1931), 2 m. (1935, 1937), w hali (1934, 1937), trójskok – 3 m. (1939), hala (1938). Pierwszy śląski lekkoatleta, który został mistrzem i rekordzistą Polski.
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004. A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

CHMURA Władysław (15 XII 1919, Wełnowiec – 29 V 1940, Mauthausen) – harcerz, szybownik. Był członkiem Pierwszej Drużyny Harcerzy im. Tadeusza Kościuszki w Wełnowcu (zastępowy w l. 1938–1939) i Harcerskiego Klubu Szybowcowego w Wełnowcu. W 1938 ukończył kursy szybowcowe (Wełnowiec, Pińczów, Szkoła Szybowcowa na Górze Chełm w Goleszowie). Aresztowany 22 X 1939 przez gestapo (razem z bratem Bolesławem był więziony w Katowicach, Rawiczu) i zesłany do obozu Buchenwaldzie, potem Mauthausen, gdzie został zamordowany (zrzucony przez załogę obozu w 20-metrową przepaść w czasie pracy).
T. Czylok: Z ich krwi i męczeństwa nasza wolność. Katowiccy harcerze lat wojny. Katowice 2001.

CHRÓSZCZ Paweł (8 II 1900, Załęże – 12 I 1983, Katowice), pseud. Chmura – powstaniec śląski, działacz sokoli; członek TG „Sokół” Załęże (1911–1939), Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska (w II powstaniu śląskim walczył pomiędzy Załężem i Dębem, w III powstaniu śląskim w walkach I kompanii szturmowej pierwszego pułku katowickiego), Związku Powstańców Śląskich. Był trenerem kadry gimnastyczek na IO w 1936. Przyczynił się do zreformowania gimnastyki sokolej. W okresie okupacji hitlerowskiej i po jej zakończeniu działał w AK. Pełnił obowiązki przewodniczącego komisji sportowej Polskiego Związku Gimnastycznego i przewodniczącego do spraw sędziowskich (1958–1961), był członkiem Zarządu Głównego (1967) i prezesem Śląskiego Związku Gimnastycznego (1960).
A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999.
dyplom-chroszcz-pawel

CIEŚLIK Alojzy (14 IX 1912, Godula – 26 III 1984, Ruda Śląska) – lekkoatleta (średniodystansowiec). Był zawodnikiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Godula (1927–1930) i klubów sportowych: „Poniatowski” Godula (1931–1932), „Pogoń” Katowice (1937–1939). Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal MP – 2 m. w sztafecie 3 x 800 m w hali (1937).
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

CZAJA Jan (1 XI 1917, Wolny Kadłub k. Olesna – 10 I 2006, Katowice) – działacz sportowy zapaśniczy. Był członkiem zarządu Polskiego Związku Zapaśniczego (1981–1984), przewodniczącym Komisji Współpracy z Zasłużonymi Zawodnikami, Trenerami i Działaczami; Śląskiego Związku Zapaśniczego w Katowicach (l. 70.–80. XX w.), przewodniczącym Komisji Organizacyjnej mistrzostw świata oraz Europy w zapasach i Pucharu Świata. Inicjator zakładania klas sportowych o profilu zapaśniczym w szkołach podstawowych nr 17, 22, 26 w Katowicach; kierownik sekcji zapaśniczej GKS Katowice (l. 60. – poł. l. 80. XX w.). Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski; tablica upamiętniająca jego dokonania w hali MOSiR na ul. Józefowskiej w Katowicach.
A. Baran: Sto lat zapasów w Katowicach. Katowice 2006;

czaja-elzbieta

CZAJA-PACH Elżbieta Małgorzata (19 VI 1913 – 26 X 1998) – lekkoatletka, zawodniczka: Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Brynów (1927), Śląskiego Klubu Lekkoatletycznego (ŚKLA) Katowice (1928–1930), „Stadion” Królewska Huta (1931). Osiągnięcia: 7 (4–3–0) medali MP – 1 m. 4 x 100 m (1931), 200 m (1929), skok w dal z miejsca (1928–1929); 2 m. skok w dal (1928), skok w dal z miejsca (1931); rekordy Polski: 4 x 100 m – 53,0, sok w dal z miejsca – 2,385 m podczas meczu międzypaństwowego w 1929.
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

CZAKON (z d. Hurska) Helena (23 VIII 1910, Bochum – 16 VII 1983, Katowice) – łyżwiarka figurowa, zawodniczka Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego w Katowicach (1932–1937), trener sekcji łyżwiarskiej „Stal” Katowice (1945–1949), KS „Górnik” Katowice (1949–1952), „Budowlani” Katowice (1951–1957), Krakowskiego Klubu Sportowego „Krakowianka”, „Odry” Opole, „Centrum” Katowice (1963–1971). Była członkiem Rady Trenerów Polskiego Związku Łyżwiarskiego (1945–1972), sekretarzem Śląskiego Okręgowego Związku Łyżwiarskiego (1945–1948), organizatorką Rewii Lodowej Zrzeszenia Sportowego Budowlani. Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej, odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1980).
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.

CZYPIONKA Adolf (23 IV 1903, Mysłowice – 29 X1980) – trener szermierki, powstaniec śląski (w II powstaniu brał udział w akcji na Dom Sypialny kopalni „Mysłowice”, w III powstaniu walczył pod Lichynią, Górą św. Anny), członek Straży Obywatelskiej. Początkowo uprawiał zapasy. Był jednym ze współzałożycieli Towarzystwa Ciężkoatletycznego „Olimpia” w Janowie. Od 1926 szermierz, od 1932 fechtmistrz; w l. 1936–1938 trener w Kolejowym Przysposobieniu Wojskowym Katowice; w 1945 współzałożyciel sekcji szermierczej w KS „Pogoń” Katowice, od 1946 trener w MKS Katowice przy LO im. M. Kopernika, w l. 1949–1978 twórca sukcesów Koła Sportowego „Górnik 20” Katowice i GKS Katowice, w l. 1948–1960 trener kadry narodowej i olimpijskiej Polski. Jego wychowankami byli: A. Adamczyk, H. Balon, M. Czypionka, H. Fabian, W. Fukała, S. Julito, H. Nielaba, K. Reychmann, ►Anna Włodarczyk-Skupień, ►Jerzy Wandzioch.
M. Łuczak: Szermierka w Polsce w latach 1945–1989. Poznań 2002; H. Marzec: 85 lat śląskiej szermierki. Trenerzy i ich medaliści. Katowice 2012.

 

D

DANIELAK Edward (11 X 1913, Särchen, Niemcy – 9 II 1969, Katowice) – lekkoatleta, zawodnik KS „Pogoń” Katowice (1934–1939). Osiągnięcia: 3 (0–0–3) medale MP – hala: 3 x 800 m (1938), otwarty stadion: bieg na 400 m (1939), 4 x 400 m (1939).
H. Kurzyński, S.Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

DEJA (do 1937 Depta) Franciszek (18 IX 1912, Piesna – 28 IV 1971, Mysłowice) – lekkoatleta, zawodnik Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Siemianowice (1931–1938), Kolejowe Przysposobienie Wojskowe Katowice (1938–1939), KS „Pogoń” Katowice (1945–1946), KS „Kolejarz” Opole, KS „Kolejarz” Warszawa. Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal MP – 3 m. w rzucie młotem (1946).
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

DEPTA Franciszek zob. ►Deja Franciszek

DOBROWOLNY Zbigniew Euzebiusz (30 IV 1920, Jaworów k. Stanisławowa – 20 XII 1990, Katowice) – dziennikarz sportowy. Dziennikarskiego fachu uczył się w l. 1935–1939 w „Wiadomościach Sportowych” ukazujących się w Stanisławowie. Był pracownikiem i zastępcą redaktora naczelnego gazety „Sport” (1950–1968, 1971–1981), kierował Działem Ogłoszeń w Śląskim Wydawnictwie Prasowym (1969–1971). Był ekspertem w sprawach lekkoatletyki, jednym z dwóch polskich członków komisji statystycznej Europejskiej Federacji Lekkoatletycznej, członkiem zarządu Śląskiego Okręgowego Związku Lekkoatletycznego. Autor wydawnictw: Królowa w hali; Liga gra i po czterdziestce; Sportowcy XXX-lecia. Spotkania przyjaciół. Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.
B. Tuszyński: Bardowie sportu. Wydawnictwo z okazji 50-lecia Klubu Dziennikarzy Sportowych. Warszawa 2009.

DOBROWOLSKI Witold (5 XI 1912, Sosnowiec – 14 VII 1975, Henryków k. Warszawy) – dziennikarz sportowy, sprawozdawca radiowy (1934–1962, 1969–1973). Kombatant II wojny światowej – żołnierz 81. Pułku Piechoty im. Stefana Batorego, uczestnik walk pod Sulejowem (5 IX 1939), internowany w oflagu VII (Murnau). Po wojnie organizował rozgłośnię Radia Katowice, gdzie w l. 1945–1962 kierował redakcją sportową. Był sprawozdawcą m.in.: XIV IO (1948), XV IO (1952), VII IO (1956), XVII IO (1960), ME w boksie (1953, 1955, 1957, 1959), MŚ w hokeju na lodzie (1955, 1959), wielkich międzynarodowych meczy piłkarskich w l. 50 XX w. (Węgry – Anglia, Polska – ZSRR w Chorzowie, Moskwie, Lipsku). W l. 1962–1969 kierował redakcją sportową TVP w Warszawie. Był wychowawcą wielu pokoleń sprawozdawców sportowych. Odznaczony m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi. Pochowany w Sosnowcu-Zagórzu.
B. Tuszyński: Bardowie sportu. Wydawnictwo z okazji 50-lecia Klubu Dziennikarzy Sportowych. Warszawa 2009.

DROZDOWSKI Kazimierz Franciszek (4 III 1907, Kraków– 6 VIII 1993, Katowice) – lekkoatleta, zawodnik klubów: „Cracovia” Kraków (1925–1936), „Pogoń” Katowice (1937–1939, 1945–1947), 4-krotny reprezentant Polski (1938). Osiągnięcia: 3 (0–0–3) medale MP (1938–1946) – 3 m. bieg na 400 m (1938, 1946), sztafeta 4 x 400 m (1939); 1 (0–0–1) medal Halowych Mistrzostwa Polski – 3 m. bieg na 800 m (1938). W 1938 był współrekordzistą Polski w sztafecie szwedzkiej. Działacz Śląskiego Okręgowego Związku Lekkoatletycznego w Katowicach (członek komisji sportowej w 1947), trener lekkoatletów KS „Pogoń” Katowice (do 1949).
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010; H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1920–2007: konkurencje męskie. Szczecin 2008.

DYTKO Ewald Oskar (później Edward Jan) (18 X 1914, Załęże – 13 VI 1993, Katowice) –piłkarz, zawodnik klubów sportowych: „Dąb” Katowice (1931–1939), Erster Fußball Club  Katowice (1939–1942), „Gwardia” Katowice (1945), „Baildon” Katowice (1946–1950). W l. 1935–1939 wystąpił 22 razy jako reprezentant Polski, m.in. na IO (1936) i MŚ (1938). Pracował jako trener: Robotniczy RKS Radzionków, RKS „Walcownia” Dziedzice, BKS Bielsko, „Orzeł” Sośnica, CKS Czeladź, KS Huta Łaziska, „Dąb” Katowice, GKS Katowice. Osiągnięcia: występy w I lidze (1936). Pochowany na cmentarzu parafialnym w Katowicach-Dębie.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; U. Rzewiczok: Dzieje Dębu (1299–1999). Monografia historyczna dzielnicy Katowic. Katowice 1999.

DZIUBEK Zygmunt (17 VI 1941, Jaworzno – 25 XI 1993, Katowice) – dziennikarz. Był absolwentem Wydziału Prawa UJ w Krakowie. Pracował w gazetach: „Dziennik Zachodni”, „Trybuna Robotnicza”, „Sztandar Młodych” i Ośrodku Telewizji Polskiej w Katowicach, a w l. 1987–1990 jako redaktor „Sportu”.
B. Tuszyński: Bardowie sportu. Wydawnictwo z okazji 50-lecia Klubu Dziennikarzy Sportowych. Warszawa 2009.

DZIUROWICZ Marian (16 VII 1935, Sosnowiec – 21 VI 2002, Katowice), pseud. Magnat – piłkarski działacz sportowy. Był członkiem zarządu GKS Katowice – pierwszym wiceprezesem (1976) i prezesem (1988–1995). W l. 1991–2002 sprawował funkcję prezesa Śląskiego Związku Piłki Nożnej. Zasiadał we władzach Polskiego Związku Piłki Nożnej: od VI 1989 członek Komitetu Wykonawczego i wiceprezes ds. ligi (1989), a od VI 1991 członek Prezydium i wiceprezes ds. finansowych (1991), w l. 1995–1999 prezes; zawieszony w czynnościach (1998) wskutek konfliktu z szefem Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki Jackiem Dębskim. Pochowany na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Murckowskiej w Katowicach.

 

E

EUSTACHEWICZ Lechosław (30 III 1933, Kałuż – 31 XII 1973, Katowice), działacz sportowy, członek KS Gwardia Katowice; pierwszy prezes Śląskiego Okręgowego Związku Akrobatyki Sportowej (1957–1960); wiceprezes śląskiego Związku Gimnastyki Sportowej. Był mężem Barbary E. Przygody – uczestniczki IO w l. 1960–1964.  Pochowany na cmentarzu w Józefowcu.
APK, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wojewódzki Komitet Kultury Fizycznej Katowice, sygn. 368; Pismo USC Katowice z 12 VI 2017.

EZI zob. ►Wilimowski Ernest

 

F

FERDEK zob ►Gansiniec Alfred

FLIEGER Jan (17 X 1869, Pniewy – 27 IX 1937, Katowice) – działacz narodowy, właściciel Cafe Flieger przy Bahnhoffstrasse (ob. ul. Dworcowa) w Bytomiu (miejsca spotkań polskich działaczy narodowych do 1922). Był współzałożycielem i członkiem zarządu pierwszego w Katowicach polskiego Kurkowego Bractwa Strzeleckiego (1926), jednym z organizatorów Czwartego Kongresu Strzeleckich Bractw Kurkowych w Polsce (Katowice 1932).
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

FLOREK zob. ►Rozpendowski Florian

FRANCEK zob. ►Klukowski Franciszek

 

G

galuszka-jan

GAŁUSZKA Jan (17 XII 1902, Gliwice – 1981, Niemcy) – zapaśnik, olimpijczyk, zawodnik TG „Sokół” Sobieszowice (1920–1922) i TG „Sokół” II Katowice (1923–1939), 9-krotny reprezentant Polski w l. 1927–1937 (m.in. ME 1927 i IO 1928). Osiągnięcia: rekordzista w liczbie zdobytych tytułów mistrza kraju – 10 (10–0–0) medali MP w wadze półciężkiej (1925–1928) i średniej (1929–1933, 1935). W l. 1938–1939 był trenerem związkowym w polskim Związku Atletycznym. Odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi RP (1936). Brat ►Wilhelma Gałuszki.

jan-galuszka

Jan Gałuszka (z portretem w rękach, 1935 r.)

GAŁUSZKA Wilhelm (19 IV 1901, Gliwice – 1983, Manchester) – działacz sportowy, kolejarz. Od 1918 członek Oddziału Kolejarzy Zjednoczenia Zawodowego Polskiego, od 1920 TG „Sokół” w Szobiszowicach k. Gliwic, od 1923 TG „Sokół” II Katowice, skarbnik Górnośląskiego Związku Ciężkiej Atletyki, w l. 1938–1939 kapitan związkowy odpowiedzialny za rozwój kontaktów międzynarodowych w polskim Związku Atletycznym. W 1928 towarzyszył ekipie zapaśników na IX IO. Był członkiem kolegium redakcyjnego „Wiadomości Polskiego Związku Atletycznego” w Katowicach, przyczynił się do umocnienia hegemonii Śląska w polskim sporcie zapaśniczym. We wrześniu 1939 w służbie utrzymania porządku wycofującego się 73. Pułku Piechoty i władz wojewódzkich, potem żołnierzem II Korpusu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Po 1945 pracownik UNRRA, następnie inzynier w przemyśle włókienniczym. Brat ►Jana Gałuszki.

gansiniec-alfred

GANSINIEC Alfred (29 X 1919, Giszowiec – 20 III 1999, Katowice), pseud. Ferdek – hokeista na lodzie, zawodnik Oddziału Młodzieży Powstańczej Giszowiec, „Polonii” Janów, „Siły” Giszowiec, „Górnika” Janów, „Górnika” Katowice i „Fortuny” Wyry. 47-krotny reprezentant Polski (15 goli); uczestniczył w IO (1948, 1952) i MŚ (1955). Po zakończeniu kariery sportowej pracował jako trener, w 1959 był trenerem reprezentacji Polski. Jako pierwszy wprowadził letnią zaprawę kondycyjną dla hokeistów. Był też piłkarzem w RKS „Siła” Giszowiec.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006; materiały dotyczące A. Gansińca w zbiorach MHK.

gansiniec-karta-identyfikacyjna

Karta identyfikacyjna Alfreda Gansińca z V Zimowych Igrzysk Olimpijskich, 1948

gansiniec-karta-identyfikacyjna

Karta identyfikacyjna Alfreda Gansińca z VI Zimowych Igrzysk Olimpijskich, 1952

GANSINIEC Walter (19 VII 1909, Dąb – 5 IX 2004, Katowice) – działacz robotniczego ruchu sportowego, w l. 30. XX w. rozwinął działalność w Śląskim Okręgowym Związku Gier Ruchowych i RKS „Sile” Giszowiec, który w 1945 reaktywował. Był prezesem (1957–1966) i wiceprezesem (1971–1972, 1977–1982) GKS „Naprzód” Janów, inicjatorem budowy lodowiska „Jantor”, wieloletnim prezesem Śląskiego Związku Hokeja na Lodzie. Brat ►Alfreda Gansińca.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

ganzera-henryk

GANZERA Henryk (1909, Rybnik? – 1983, ?) – zapaśnik w stylu klasycznym, olimpijczyk, zawodnik KS „Gwiazda” Rybnik (1922–1923), TG „Sokół” Rybnik (1923–1927), TG „Sokół” Knurów (1928–1929), TG „Sokół” II Katowice (1930–1933), KS „Heros 03” Gliwice (1933–1939), 5-krotny mistrz Polski w stylu klasycznym – w wadze muszej (1927, 1928) i w wadze koguciej (1929, 1931, 1932) oraz reprezentant Polski (1928–1933). Był założycielem i działaczem TG „Sokół” Knurów (1923–1933).
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986.

GBUREK Wiktor (17 XI 1920, Giszowiec – 2 VI 1986, Berlin) – hokeista na lodzie, zawodnik klubów: „Siła” Giszowiec (1946–1949), „Górnik” Janów (1949–1955), „Górnik” Katowice (1955–1956). Osiągnięcia: 6 (0–3–3) medali MP – 2 m. (1950, 1952, 1956), 3 m. (1946, 1953, 1955). Pochowany na cmentarzu w Giszowcu.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

GBURSKI Józef (11 XII 1907, Essen – 5 III 1988, Katowice) – działacz sportowy, współzałożyciel sekcji ciężkiej atletyki TG „Sokół” II Katowice, administrator Miejskiego Ośrodka Wychowania Fizycznego przy ul. Raciborskiej w Katowicach, trener kadry olimpijskiej zapaśników i sędzia turnieju zapaśniczego IO w 1952.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986.

GEDYGA Helena Agnieszka (12 IV 1914, Katowice – ?) – biegaczka, zawodniczka KS „Pogoń” Katowice [1935]. Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal MP – srebrny medal w biegu przełajowym (1935).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

GOŁAŚ Antoni (29 XII 1919, Bartoszewice – 18 VII 2003, Katowice) – zapaśnik w stylu klasycznym, olimpijczyk, zawodnik klubów: TG „Sokół” Brynów (1926–1935), TG „Sokół” II Katowice (1936–1939), „Baildon” Katowice (1945–1946), „Siła” („Związkowiec”) Mysłowice (1947–1951) i „Górnik” Janów Miejski (1951–1960), reprezentant Polski – IO (1952), Igrzyska Środkowoeuropejsko-Bałkańskie (1948). Osiągnięcia: 5 (5–0–0) medali MP – 1 m. w wadze średniej (1946, 1947) i półśredniej (1948–1950). Był trenerem II kl. (m.in. MKS „Pałac Młodzieży” Katowice) oraz wieloletnim masażystą (w „Sile” Mysłowice), działaczem sportowym. m.in. prezesem Śląskiego Okręgowego Związku Zapaśniczego w Katowicach (1961), honorowym członkiem Polskiego Związku Zapaśniczego. Zasłużony Mistrz Sportu (1963), Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej, odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Złotym Krzyżem FILA (Międzynarodowej Federacji Zapaśniczej).
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986.

GOPPEK Jerzy (25 I 1933, Katowice – 1 VII 2010, Katowice) – ksiądz, kapelan sportu śląskiego. Ukończył Śląskie Seminarium Duchowne w Krakowie (studiował też na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego). Po święceniach kapłańskich był: wikariuszem w parafii św. Szczepana w Katowicach-Bogucicach (1957–1959), katechetą w Liceum Ogólnokształcącym im. M. Kopernika i w Zasadniczej Szkole Zawodowej w Katowicach (1959/1960), wikariuszem na stacji duszpasterskiej przy kościele św. Jana Chrzciciela w Tychach (1960–1961) oraz w parafiach: Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Świętochłowicach (1961–1964), św. Anny w Katowicach-Janowie (1964–1968), Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Wodzisławiu Śląskim (1968–1972), Najświętszego Serca Pana Jezusa w Rybnej-Strzybnicy, lokalistą, a następnie proboszczem (1981–1984) w Rybnej-Pniowcu (budowniczy kościoła), proboszczem w parafiach Trójcy Przenajświętszej w Katowicach-Kostuchnie (1984–1993) i Essen-Steele-Eiberg (1993–1995), św. Anny w Lędzinach (1996–2000). Sprawował funkcje: Diecezjalnego Referenta ds. Sportu i Turystyki przy kurii w Katowicach (1990–1996), Archidiecezjalnego Duszpasterza Sportowców i Działaczy Sportowych (1996–1998); działał w Komisji Pastoralnej przy Międzynarodowej Federacji Katolickiej ds. Sportu i Kultury Fizycznej. Pochowany w Lędzinach.
http://encyklo.pl/index.=Goppek_Jerzy.

GRĄDKOWSKI Aleksander (10 X 1916,Warszawa – 1978) – bokser, zawodnik klubu „Czechowice” Warszawa i Wojewódzkiego Milicyjnego Klubu Sportowego Katowice, 2-krotny reprezentant Polski (1945–1946), trener KS „Pogoń” Katowice, „Budowlani” Bytom, „Legia” Warszawa, „Stal” Stalowa Wola, działacz Polskiego Związku Bokserskiego. Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal MP – 2 m. w wadze półśredniej (1946). Jeden z dwóch „bezdomnych” warszawskich pięściarzy sprowadzonych do Katowic przez ►Alojzego Moczko po zakończeniu okupacji.

grobert-walter

GROBERT Walter (2 VIII 1911, Dąb – 2 VII 1993, Katowice) – łyżwiarz figurowy (solista), lekarz stomatolog. Trenował w Śląskim Towarzystwie Łyżwiarskim Katowice, „Siemianowiczance” Siemianowice, „Stali” Katowice. Reprezentował Polskę na ME w 1936. Osiągnięcia: 5 (1–0–4) medali MP – 1 m. (1935), 3 m. (1933, 1949–1951). Był pierwszym w dziejach kultury fizycznej w Polsce łyżwiarzem, który na ME wystąpił w konkurencji solistów.
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.

GRYT Jerzy (24 VII 1921, Załęże – 27 V 2010, Mikołów) – zapaśnik w stylu klasycznym, olimpijczyk, zawodnik klubów: TG „Sokół” Załęże (1928–1935), „Biały Orzeł” Wełnowiec (1935–1937), TG „Sokół” II Katowice (1937–1939), RKS „Siła” („Związkowiec”, „Górnik”) Mysłowice (1947–1952), „Górnik Moj” Katowice (1953–1955), reprezentant Polski na IO w 1952, prezes Śląskiego Związku Zapaśniczego. Wcielony do Wehrmachtu, uczestniczył w II wojnie światowej; przeszedł do sowieckich oddziałów partyzanckich mjr. Koczara; przeszkolony na spadochroniarza, brał udział w wielu akcjach dywersyjnych na tyłach wojsk hitlerowskich. Po II wojnie światowej pracował jako kurier dyplomatyczny; napisał książkę Śląski James Bond. Wspomnienia (2005). Osiągnięcia sportowe: 1 (0–0–1) medal Igrzysk Środkowoeuropejsko- Bałkańskich – 3 m. w wadze średniej (1948); 7 (5–0–2) medali MP – 1 m. w wadze półśredniej (1947), w wadze średniej (1948, 1951, 1952) i drużynowo (1950), 3 m. w wadze średniej (1953, 1955). Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1945) i Krzyżem Partyzanckim.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986

 

H

HAMBURGER Alfred (20 X 1876, Grzymałów k. Lwowa – 6 I 1939, Kraków) – działacz ruchu gimnastycznego na Górnym Śląsku i jego krytyk. Pracował jako nauczyciel wychowania fizycznego w Gimnazjum Państwowym w Katowicach. Był naczelnikiem Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce (1923–1932). Do programu jego działalności wprowadził gimnastykę szwedzką braci Lingów; poddał krytyce niemiecki system gimnastyczny oparty na ruchu turnerskim Friedricha Jahna.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

HAMPEL Jan (25 IV 1933, Katowice – 3 XII 1962, Katowice) – hokeista na lodzie, bramkarz w klubach: „Stal” i „Gwardia” Katowice (do 1951), „Górnik” Janów (1953–1954), „Gwardia” Katowice (1954–1955), „Start” Katowice (1956–1957), „Górnik” Katowice (1958–1962). 20-krotny reprezentant Polski (1952–1962), m.in. na IO (1952). Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP (1958).
B. Tuszyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Wrocław [b.r.w.]; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

HEIN Paweł (4 I 1896, Ligota Pszczyńska – 1944, Mauthausen-Gusen), pseud. Silny – zapaśnik, powstaniec śląski, członek ruchu oporu. W III powstaniu śląskim dowódca pociągu pancernego, ranny w bitwie pod Sławęcicami. Od 1923 trenował w sekcji ciężkiej atletyki Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół II” Katowice. Pomimo kalectwa (utykał na jedną nogę) odnosił wiele sukcesów w zapasach w stylu klasycznym. Był działaczem Polskiego Związku Atletycznego, arbitrem sportowym klasy międzynarodowej, sędziował ME w zapasach (1927). W okresie okupacji hitlerowskiej uczestniczył w ruchu oporu – zastępca kwatermistrza w inspektoracie katowickim Armii Krajowej. Aresztowany 19 IV 1944 w Suminie; zamordowany w obozie koncentracyjnym.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986; A. Steuer Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

HEROK Jerzy (24 VIII 1924, Chorzów – 8 VIII 1987, Katowice) – sztangista, członek Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych Katowice, KS „Baildon” Katowice (1945–1950). W l. 1950–1951 był przewodniczącym Powiatowego Komitetu Kultury Fizycznej w Katowicach. Osiągnięcia: 4 (3–1–0) medale MP – 1 m. waga lekka (1946–1948), 2 m. waga lekka (1950), rekordy Polski w tej kategorii wagowej.
S. Zgondek: Kartki z historii 40 lat sportu ciężarowego w Polsce. Warszawa 1965.

HERRMANN Richard, właśc. Hermann (28 I 1923, Dąb – 27 VII 1962, Frankfurt n. Menem) – niemiecki piłkarz, pomocnik i lewoskrzydłowy; zawodnik klubów: „Dąb” Katowice (l. 30. XX w.), Erster Fußball Club Katowice (1939–?), „Kickers” Offenbach (przed 1947), FSV Frankfurt (1947–1960). W l. 1950–1954 występował w reprezentacji Niemiec. Był trenerem FSV 02 Seckbach. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MŚ – 1 m. reprezentacji. Niemiec w piłce nożnej (1954). Brat ►Edwarda Herrmanna.
Górnoślązacy w polskiej i niemieckiej reprezentacji narodowej w piłce nożnej – wczoraj i dziś. Sport i polityka na Górnym Śląsku w XX wieku. Gliwice–Opole 2006; P. Czado: Opowieść o Ryszardzie Hermanie – śląskim mistrzu świata – http://katowice.wyborcza.pl/katowice/1,35055,3406459.html.

HEY(J)DUCKA Irena zob. ►Kuźmicka-Hey(j)ducka Irena

HOŁUJ Krystyna zob. ►Radzikowska (Hołuj) Krystyna

HRNCZAREK Franciszek (11 IX 1894, Lwów – 1 VIII 1956, Katowice) – pedagog, absolwent Centralnego Instytutu Wychowania Fizycznego w Warszawie, śpiewak Opery Poznańskiej. Pracował jako nauczyciel wychowania fizycznego w Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym im. M. Kopernika w Katowicach – zwolennik niekonwencjonalnego programu tego przedmiotu, wprowadził do niego m.in. boks, hokej na lodzie, kajakarstwo, łyżwiarstwo figurowe, szermierkę. Był pionierem hokeja na Górnym Śląsku, twórcą pierwszych hokejowych drużyn w Katowicach: szkolnej i harcerskiej, współinicjatorem budowy Torkatu, wychowawcą i pierwszym trenerem ►Erwina Kalusa i ►Jana Jędryska oraz plejady hokeistów na lodzie występujących w zawodach o mistrzostwo Śląska; należał do współzałożycieli Śląskiego Związku Hokeja na Lodzie.
A. Steuer: Hrnczarek Franciszek (1894–1956). „Wychowanie Fizyczne i Sport” 1992, z. 3, s.106–107; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

HURSKA Helena zob. ►Czakon Helena

 

J

JANA (pseud.) zob. ►Jankowski Edward

JANIA (pseud.) zob. ►Janikowski Jerzy Zdzisław

JANIKOWSKI Jerzy Zdzisław (13 IV 1952, Dąbrowa Górnicza – 21 XII 2006, Katowice), pseud. Jania – szermierz szpadzista, Mistrz Sportu, zawodnik Międzyszkolnego Klubu Sportowego (?–1966) i GKS Katowice (1966–1986). Jego trenerami byli: Józef Wiercioch , Sylwia Julito, ►Adolf Czypionka i Mikołaj Pomarnacki. Reprezentant Polski na IO w Monachium (1972) i Montrealu (1976). W 1972 wywalczył w Madrycie tytuł wicemistrza świata juniorów w szpadzie; w 1974 w Grenoble był finalistą mistrzostw świata seniorów. Osiągnięcia: 14 medali, w tym 4 (3–0–1) w indywidualnych MP –1 m. (1977, 1981, 1983), 3 m. (1972) oraz 10 (2–4–4) drużynowych MP – 1 m. (1974, 1976), 2 m. (1971, 1978, 1980, 1984), 3 m. (1972, 1973, 1983, 1986). Od 1990 trener i wychowawca młodzieży, sędzia sportowy. Odznaczony medalem „Za Zasługi dla rozwoju polskiej szermierki” i złotym medalem „Za Zasługi dla polskiego ruchu olimpijskiego” (15 V 2002). Zginął tragicznie.
H. Marzec: Historia medalami pisana: 75 lat śląskiej szermierki. Katowice 2002; B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010.

JANKOWSKI Edward (9 I 1930, Katowice-Bogucice – 19 III 1987, Rybnik), pseud. Jana – piłkarz (środkowy napastnik), trener. Związany był z klubami: Erster Fußball Club Katowice (1942–1943), Turn- und Sportverein (1944–1945), „Górnik 1920” Katowice (1945–1950), „Gwardia” Warszawa (1950–1951), Centralny Wojskowy Klub Sportowy Warszawa (1951–1953), „Górnik” Radlin (1953–1954), „Górnik” Zabrze (1954–1962), „Polonia” Melbourne (1962–1964), ROW Rybnik (1965–1969). 11 razy wystąpił w reprezentacji Polski w piłce nożnej (1951–1962). Osiągnięcia: 7 (3–2–2) medali MP – 1 m. (1957, 1959, 1961); 2 m. (1955, 1962), 3 m. (1958, 1960).
A. Gowarzewski, J. Waloszek, W. Głyk i in.: Górnik Zabrze: 50 lat prawdziwej historii (1948–1998) [50 years of the true history of Górnik: the jubilee book]. Katowice 1998.

JANKOWSKI Jerzy (4 VII 1920, Będzin – 21 V 1987, [?]) – motocyklista, żużlowiec, automobilista, zawodnik Klubu Motocyklowego Dąbrowa Górnicza, „Pogoni” Katowice (1946), „Polonii” Bytom, „Legii” Warszawa, Automobilklubu Warszawskiego; w l. 1947–1964 reprezentant Polski. Był konstruktorem w Kieleckich Zakładach Wyrobów Metalowych i Warszawskiej Fabryce Motocykli. Osiągnięcia sportowe: pierwszy polski zwycięzca „Sześciodniówki Motocyklowej” (1947); 10 (10–0–0) medali MP (1950–1953): rajdy szosowo-terenowe kl. 250 ccm, wyścigi szosowe kl.: 125, 250, 350 ccm; wyścigi samochodowe – Formuła 3, kl. 750 i 3300 ccm (1958–1966), mistrz Krajów Demokracji Ludowych (1964); autor 23 konstrukcji, 19 opatentowanych wynalazków.
40 lat w służbie motoryzacji: historia Polskiego Związku Motorowego. Warszawa 1991.

JARECKI Stanisław (10 IX 1905, Zaborów – 1 I 1977, Katowice) – działacz sportowy. Był założycielem Kasy Chorych w Katowicach (1945), prezesem Związku Piłki Ręcznej w Polsce (1961–1964), uczestnikiem III Kongresu International Handball Federation w Madrycie, wiceprzewodniczącym Społecznej Sekcji Piłki Ręcznej Głównego Komitetu Kultury Fizycznej (1955–1957), przewodniczącym Społecznej Sekcji Piłki Ręcznej Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej w Katowicach (1953–1955) i Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Ręcznej (1958–1961), zasłużonym działaczem klubu „Sparta” Katowice; autorem 2 części historii piłki ręcznej na Śląsku (t. 1 – 1972, t. 2 – 1973). Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1970).
W. Zieleśkiewicz: 90 lat polskiej piłki ręcznej. Warszawa 2008.

JASZCZUR (pseud.) zob. ►Kuczmik Marcin

JĘDRYSEK Jan (Jędrysik, Jendryschik) (22 IV 1921, Nikiszowiec – V1940, Narwik) – pływak, skoczek do wody, waterpolista. Trenował w Towarzystwie Pływackim „23” Giszowiec-Nikiszowiec (1933–1939). W l. 1938–1939 reprezentant Polski, wytypowany do kadry narodowej na IO w 1940. Osiągnięcia: 16 (12–3–1) medali MP, w tym: 2 (2–0–0) medale w piłce wodnej (1938–1939); 11 (10–1–0) medali w pływaniu (1938–1939) – 1 m. na 100 m stylem dowolnym (1938), na 400 m stylem dowolnym (1938, zimowe 1938, 1939), na 1500 m stylem dowolnym (1938, zimowe 1939), wyścig długodystansowy w rzece na 5 km (1938), 2 m. na 100 m stylem dowolnym (1939); 3 (0–2–1) medale w skokach do wody (1934–1937) – 2 m. wieża (1934, 1937), 3 m. trampolina (1934). Pobił rekordy Polski: do 5,13,5 na 400 m stylem dowolnym (1938); do 11,16,0 na 800 m stylem dowolnym (1939); do 21,13,8 na 1500 m stylem dowolnym (1939). Wcielony do Kriegsmarine, poległ w wyniku działań wojennych.
A. Steuer: Jędrysek Jan (1921–1940). W: Słownik biograficzny ziemi pszczyńskiej. Red. A. Lysko. Pszczyna 1994; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999; http://www. giszowiec. Info/pl/?Co = sportowcy&kto=jedrysik.

JOLLY zob. ►Schwaen Georg

JONSZTA Henryk (7 V 1901, Sucha Średnia na Zaolziu – 28 X 1992, Katowice) – działacz sportowy i ruchu oporu; rzemieślnik. Był członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Suchej Średniej, Związku Polskiej Młodzieży Ewangelickiej przy Parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Katowicach (koniec l. 20 XX w.), Śląskiego Klubu Narciarskiego w Katowicach, Klubu Tenisowego „Pogoń” Katowice (1933–1939), jednym z organizatorów konspiracyjnego Związku Odwetu. W 1938 zaangażował się w organizację meczu tenisowego Polska – Dania o Puchar Davisa na kortach katowickich oraz mistrzostw Polski w tenisie. Po 1945 aktywnie uczestniczył w odbudowie sportu tenisowego w Katowicach, działał w sekcji tenisowej KS „Pogoń” Katowice (1945–1948), Kole Sportowym „Stal” (1949–1956), a następnie KS „Baildon” Katowice i KS „Start” Katowice. Został kapitanem związkowym Polskiego Związku Tenisowego, członkiem Zarządu Głównego (1945–1950) i wiceprezesem Polskiego Związku Tenisowego (1948), którego był jednym z współzałożycieli. Pracował w zarządzie Śląskiego Związku Tenisowego (1945). Był kierownikiem szkółki tenisowej, fundatorem nagrody turnieju tenisowego jego imienia dla młodzików (1955). Politycznie związał się z Stronnictwem Demokratycznym. Podczas pobytu w Pradze (1945) odkrył rewizjonistyczne czeskie mapy, na których granica polsko-czechosłowacka na Górnym Śląsku został przesunięta pod Bytom, o czym poinformował polski MSZ.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010; A. Steuer: Jonszta Henryk. W: Leksykon Polaków w Republice Czeskiej i Republice Słowackiej. Red. Z. Jasiński, B. Cimała. T. 2. Opole 2013; R. Hanke: Słownik demokratów śląskich. Biogramy działaczy Klubów Demokratycznych i Stronnictwa Demokratycznego na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim z lat 1937–1975. Katowice 1988.

JUNGER Jan Tadeusz (19 II 1939, Giszowiec – 17 X 2005, Katowice) – taternik, alpinista, andynista. Ukończył technikum budowlane w Bytomiu i Wydział Górniczy Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Pracował w Przedsiębiorstwie Robót Górniczych w Katowicach. Był członkiem Klubu Wysokogórskiego w Katowicach. W Tatrach był autorem nowej drogi na południowej ścianie Ciężkiej Turni (1964) oraz „Okapów Jungera” na zachodniej ścianie Kościelca (1967). Następnie wspinał się w Alpach (Fleischbank, Mont Blanc) oraz Dolomitach Belluńskich (nowe ekstremalne drogi na Monte Schiara, Gran Diedro i Cima del Burel. W 1971 był uczestnikiem wyprawy w Andy Peruwiańskie (Cordillera Raura, Cordillera Blanca), dokonał wejść na Canevaro (5322 m n.p.m. – pierwsze wejście północną granią), Mata Paloma Norte (5307 m n.p.m. – pierwsze wejście środkiem północnej ściany), Chopicalqui (6354 m n.p.m.) oraz Chachani (6057 m n.p.m.). Zmarł po długiej chorobie, pochowany na cmentarzu w Giszowcu.
www.giszowiec.info/pl/?co=sportowcy&kto=junger; J. Tofilska: Giszowiec. Monografia historyczna. Katowice 2016.

 

K

KACZMAREK Wiesław (23 X 1920, Łódź – 30 I 1976, Łódź) – działacz polityczny, dziennikarz, twórca powojennej prasy sportowej, wszechstronny publicysta. Do 1948 aktywista ruchu socjalistycznego (OMTUR, Polscy Socjaliści, PPS Lewica, PPS, organizacje konspiracyjne) w Łodzi, gdzie w 1945 doprowadził do reaktywowania „Przeglądu Sportowego”. Po usunięciu z działalności politycznej w l. 1949–1976 pracował w redakcji katowickiej gazety „Sport”. Odznaczony srebrnym (1945) i złotym (1946) Krzyżem Zasługi.
B. Tuszyński: Bardowie sportu. Wydawnictwo z okazji 50-lecia Klubu Dziennikarzy Sportowych. Warszawa 2009.

KAJZER-PIESIUR Rozalia (3 IX 1909, Zaborze – 14 VII 1977, Katowice) – pływaczka, pionierka pływania kobiecego w województwie śląskim, zawodniczka Towarzystwa Pływackiego „23” Giszowiec-Nikiszowiec (1923–1932). Reprezentantka Polski (1927–1929); uczestniczka IO (1928) i ME (1927). Osiągnięcia: 20 (13–7–0) medali MP (1925–1930) – 1 m.: 100 m st. dowolnym (1926, 1927), 400 m st. dowolnym (1927–1929), 100 m st, grzbietowym (1927), 200 m st. klasycznym (1925, 1926), sztafeta 5 x 50 m st. dowolnym (1927, 1928) sztafeta 4 x 100 m st. dowolnym (1927, 1930), sztafeta 3 x 100 m st. zmiennym (1930), 2 m.: 100 m st. dowolnym (1925), 200 m st. dowolnym (1928), 400 m st. dowolnym (1926), 1500 m st. dowolnym (1926, 1927), 200 m st. klasycznym (1929); 28-krotna rekordzistka Polski (1925–1929) – do 1,42,6 (1927) na 100 m st. dowolnym, do 3,39,0 (1929) na 200 m st. dowolnym, do 7,40,4 (1928) na 400 m. st. dowolnym, do 1,48,8 (1928) na 100 m st. grzbietowym, do 1,40,0 (1929) na 100 m st. klasycznym, do 3,46,0 (1928) na 200 m st. klasycznym. Pochowana na cmentarzu w Giszowcu.
A.W. Parczewski: 90 lat polskiego sportu pływackiego 1922–2012. Historia Mistrzostw Polski 1922–2012 – głównych (basen 50 m). Warszawa 2012; A. Steuer: Rozalia Kajzerówna (1909–1979). W: „Kronika Katowic”. T. 5. Katowice 1995; A. Steuer: Rozalia Kajzerówna (1909–1979). „Wychowanie Fizyczne i Sport” 1990, z. 1, s. 117–118; A. Steuer: Słownik biograficzny ziemi pszczyńskiej. Red. A. Lysko. Pszczyna 1994; B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007.

KALICIŃSKI Eugeniusz (23 X 1894, Kraków – 20 VI 1967, Katowice) – narciarz, trener i instruktor, mgr inż. górnictwa. Był żołnierzem 2. Pułku Strzelców Podhalańskich (1918), służył w Kompanii Wysokogórskiej w Zakopanem i w Tatrach (1919), m.in. jako instruktor narciarski. Walczył na froncie w 1920. W 1924 ukończył Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie. Należał do AZS Kraków (1918–1928), udzielał się (działacz i sędzia narciarski) w Śląskim Klubie Narciarskim (1926–1939, 1947), prowadził szkolenia narciarskie i wycieczki zbiorowe w Tatrach. W 1939 uczestniczył w wojnie obronnej Polski; potem przez Rumunię i Włochy dostał się do Anglii. W 1947 wrócił do Polski; przed i po II wojnie światowej pracował w górnictwie na Górnym Śląsku.
Z. Radwańska-Paryska, W. H. Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin 1995.

KALINOWSKI Janusz (31 VIII 1934, Wełnowiec – 25 XI 2007, Katowice) – wybitny działacz turystyczno-krajoznawczy, mgr ekonomii. W l. 1952–2007 był członkiem Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, w l. 1962–1975 wiceprzewodniczącym Komisji Górskiej Okręgu Katowickiego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, w l. 1973–1981, 1997–2005 w Zarządzie Wojewódzkim PTTK (od 1999 członek Komisji Przewodnickiej ZG PTTK), przewodniczącym Komisji Egzaminacyjnej dla Przewodników Górskich przy Wojewodzie Śląskim, przewodnikiem turystyki górskiej, przewodnikiem beskidzkim, przewodnikiem terenowym, instruktorem przewodnictwa. Aktywnie działał w turystyce studenckiej: w Biurze Podróży i Turystyki Zrzeszenia Studentów Polskich Almatur, w Agencji Śląskiej Biura Wczasów, Podróży i Turystyki Zrzeszenia Studentów Polskich (od 1957); współorganizował I Ogólnopolski Rajd Studencki w Beskidach z metą w Wiśle (z udziałem ponad 1500 uczestników z całej Polski); był  współzałożycielem Akademickiego Klubu Turystycznego „Gronie” (kilkakrotnie pełnił też funkcję prezesa) i założycielem Koła Związku Górnośląskiego w Wełnowcu (1991). Autor przewodników turystycznych: Katowice i okolice (2 wyd.), Oberschlesisches Industriegebiet und Umgebung. Pochowany na cmentarzu w Wełnowcu.
Członkowie honorowi Towarzystwa Tatrzanskiego [!], Polskiego Towarzystwa Tatrzanskiego [!], Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Red. A. Gordon, E. Moszczyńska. Warszawa 2005.

KALUS Erwin (1 V 1918, Bielszowice – 1943) – łyżwiarz figurowy, członek sekcji łyżwiarskiej Szkolnego Koła Sportowego Miejskiego Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego w Katowicach, Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego w Katowicach (1933–1939), Zakopiańskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego (1939). W l. 1933–1934 wraz z siostrą (►Stefanią Kalus-Gniatkowską) przebywał w słynnej wówczas szkole łyżwiarskiej Engelmanna w Wiedniu, podnosząc sportowe kwalifikacje. Prócz łyżwiarstwa figurowego uprawiał kolarstwo w barwach KS „Ruch” Chorzów. Reprezentant Polski na MŚ (1937–1939) i ME (1936, 1938–1939). Osiągnięcia sportowe: 4 (2–0–2) medale MP – 1 m. pary sportowe (1937–1938), 3 m. pary sportowe (1934, 1935), 1 (1–0–0) medal MPJ – 1 m. soliści (1933); 1 m. w 1937 w szosowym wyścigu kolarskim zorganizowanym z okazji VIII Wszechpolskiego Zlotu „Sokoła” w Katowicach. W czasie II wojny skierowany na front włoski, zginął podczas próby dezercji do wojska polskiego.
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.
stefania-erwin-kalus

erwin-kalus

 

KALUS-GNIATKOWSKA Stefania (31 V 1920, Bielszowice – 19 VI 1985, Katowice) – łyżwiarka figurowa, uprawiała także lekkoatletykę, zawodniczka Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego (1931–1939), Zakopiańskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego (1939), Harcerskiego Klubu Sportowego Zakopane (1945–1946). Pierwotnie solistka, później (od 1933) występy w parach sportowych z Romanem Troszokiem. Występowała w rewii lodowej w Czechosłowacji, a od 1950 w Śląskiej Rewii Lodowej w Katowicach (tańce ludowe). Na przełomie l. 50. i 60 XX w. prowadziła łyżwiarską szkółkę dziecięcą przy Katowickim Klubie Łyżwiarskim (razem z bratem (►Erwinem Kalusem). Reprezentowała Polskę na MŚ (1937–1939) i ME (1936, 1938–1939). Osiągnięcia: 2 (2–0–0) medale MPJ – 1 m. solistki, 1 m. pary sportowe (1933), 4 (2–0–2) medale MP – 1 m. pary sportowe (1937–1938), 3 m. pary sportowe (1934, 1935). W barwach KS Pogoń Katowice była współautorką klubowego rekordu Śląska w sztafecie 4 x 100 m. Żona znanego piosenkarza Janusza Gniatkowskiego.
A. Steuer: Gniatkowska-Kalus Stefania (1920–1985). „Wychowanie Fizyczne i Sport” 1993, nr 1; W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.

KAŁUŻOWA-TABACKA Otylia Maria (23 V 1907, Orzesze – 23 X 1981, Chorzów), pseud. Orłowska – lekkoatletka, reprezentantka Polski, uczestniczka IO. Karierę rozpoczęła w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” Orzesze (1924–1926). Związana była z klubami: KS „Kolejowy” Katowice (1927–1928), „Stadion” Królewska Huta (1929–1939), AKS Chorzów (1945–1981). Działaczka Śląskiego Związku Lekkoatletycznego w Katowicach (1945–1980), m.in. przewodnicząca sekcji kobiecej w zarządzie Wydziału Sportowego. 13-krotna reprezentantka Polski (1928–1939), m.in. na IO (1928), Światowych Igrzyskach Kobiecych (1931), ME (1938); była też członkiem kadry olimpijskiej (1940). Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal ME – 2 m. 4 x 100 m (1938); współrekordzistka świata w sztafecie 4 x 200 m (1938); 55 (29–17–9) medali MP (1928–1950) – 1 m. w biegach na: 60 m (1933), 100 m (1933, 1939), 200 m (1928, 1930–1933, 1939), 800 m (1929–1930), przełajowy (1928, 1930), sztafety: 4 x 100 m (1931, 1933–1935, 1946), 4 x 200 m (1930, 1932, 1933, 1935, 1938, 1946, 1950); 200 x 100 x 80 x 60 m (1938); 2 m. w biegach na: na 50 m (1935), 60 m (1938), sztafety: 4 x 100 m (1930), 100 x 100 x 200 x 800 m (1938); 100 m (1932, 1934, 1935, 1938), 200 m (1934, 1935, 1938), 800 m (1928), 4 x 100 m (1930), 4 x 200 m (1932, 1934), trójbój (1933); hala: bieg na 50 m (1935, 1939), 60 m (1932, 1938, 1939), sztafeta 4 x 50 m (1935, 1939), 3 m. w biegach na: 60 m (1945), 200 m (1927, 1929, 1947), sztafeta 4 x 100 m (1932), pięciobój (1932, 1935), hala: bieg na 500 m (1935), skok w dal (1935, 1938). Wśród jej wychowanków byli olimpijczycy: Wiesław Król, Halina Richter-Górecka, Róża Toman. Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1969) i Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury Fizycznej.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007; Encyklopedia Chorzowa. Chorzów, Erdmannswille, Hajduki Dolne, Hajduki Górne, Królewska Huta, Maciejkowice, Nowe Hajduki, Pniaki, Szarlociniec, Wielkie Hajduki. Red. G. Grzegorek i in. Chorzów 2009; H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011; A. Steuer: Kałużowa-Tabacka. W: Chorzowski słownik biograficzny. T. 2. Chorzów 2008; D. Gruenberg i in.: Historia polskiej lekkoatletyki halowej 1924–2014. Warszawa 2014.

KAPOŁKA Andrzej (17 IX 1936, Katowice – 26 II 2001, Katowice) – sędzia hokeja na lodzie klasy międzynarodowej, uczestnik IO (1980); działacz Polskiego Związku Hokeja na Lodzie – przewodniczący (1992–2000) i wiceprzewodniczący (2000–2001) Wydziału Sędziowskiego, organizator szkolenia kadr sędziowskich; działacz Śląskiego Związku Hokeja na Lodzie – sekretarz (1966–1976), szef wyszkolenia (1976–1984), wiceprezes (1991–1992), członek zarządu (1992–2001). Odznaczony Złotą Odznaką Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica-Zdrój 2006.

KELLER Antoni (1 XI 1900, Wilamowice – 1 VI 1956, Kraków) – aktywny działacz sportowy w klubach Rudzkiego Gwarectwa Węglowego, inż. górnictwa, absolwent AGH w Krakowie. Początkowo udzielał się w KS „Slawia” Ruda Śląska, od 1937 w KS Dąb” Katowice. Reprezentował Kopalnię „Eminencja” w Radzie Protektoratu tego klubu. Był prezesem Śląskiego Związku Bokserskiego (1936–1937) i członkiem Zarządu Śląskiego Okręgowego Związku Atletycznego. Po 1945 ceniony pracownik Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach, specjalista od tąpnięć górniczych.
A. Steuer: Z dziejów rudzkiego sportu. Ruda Śląska 2004; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

KĘSA Antoni (3 VI 1894, Świątniczki k. Poznania – 11 XI 1937, Katowice) – działacz niepodległościowy i turystyczny. Sprawował funkcję szefa Polskiego Komitetu Plebiscytowego w Opolu, uczestniczył w III powstaniu śląskim. Należał do współzałożycieli Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego Oddział Katowice (1924), z polecenia którego wchodził w skład Wojewódzkiej Rady Turystyki Województwa Śląskiego. Był inicjatorem budowy 2 schronisk w Beskidach, domu wycieczkowego w Zakopanem. Zarządzał szpitalem Kasy Chorych Wspólnoty Interesów Górniczo-Hutniczych w Świętochłowicach. Wchodził w skład Zarządu Głównego Związku Więźniów Niepodległościowych na Województwo Śląskie.
E. Wieczorek: Szkice z dziejów turystyki i krajoznawstwa na Górnym Śląsku. Katowice 2007.

kilos-gertruda

KILOSÓWNA-CZORNY Gertruda (9 II 1913, Ruda Śląska – 4 XII 1938, Kraków) – lekkoatletka, olimpijka; zawodniczka klubów: KS „Roździeń” Szopienice (1926–1930) i „Pogoń” Katowice (1931). 5-krotnie reprezentowała Polskę (1927–1931), m.in. na IO (1928) i Światowych Igrzyskach Kobiet (1931). Osiągnięcia: 5 (4–1–0) medali MP – 1 m. 1000 m (1927), 800 m (1928, 1931), 4 x 200 m (1928); 2 m. 800 m (1930). 8-krotnie pobiła rekord Polski: na 800 m (3 razy),1000 m (2 razy), 4 x 100 m (klubowy, raz), 4 x 200 m (raz), sztafeta 100 x 100 x 200 x 800 m (raz), ustanawiając przy tym rekord krajowy (3,22,3). Pierwsza polska sportsmenka, która przebiegła 800 m poniżej 2,5 minuty.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011. A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

KLUKOWSKI Franciszek (5 XI 1916, Wełnowiec – 28 VIII 1978, Tychy), pseud. Francek – szczypiornista. Trenował w KS „Pogoń” Katowice (1934–1939) – przez wiele lat najlepszy w tej dyscyplinie sportu napastnik w Polsce. Uprawiał także lekkoatletykę – dziesięciobój (Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej w Brynów – działający przy Katedrze), był piłkarzem (Pocztowe Przysposobienie Wojskowe Katowice), hokeistą na lodzie – obrońca (KS „Pogoń” Katowice). W l. 1935–1938 występował jako reprezentant Polski w szczypiorniaku, m.in. na MŚ (1938). Po 1945 działacz bokserski. Brat ►Jana Klukowskiego.
Materiały do dziejów KS „Pogoń” Katowice w zbiorach MHK; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

KLUKOWSKI Jan (26 VII 1911, Dąb – 20 VIII 1978, Katowice) – działacz sportowy, członek Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej w Brynowie (lekkoatleta, sprinter); współzałożyciel (1931), kierownik oraz kronikarz sekcji szczypiorniaka w KS „Pogoń” Katowice. Od 1934 był związkowym sędzią piłki ręcznej. Po zakończeniu II wojny światowej działacz Śląskiego Okręgowego Związku Bokserskiego. Brat ►Franciszka Klukowskiego.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

legitymacja-klukowski-1

Legitymacja Międzynarodowej Federacji Piłki Ręcznej wystawiona na nazwisko Jana Klukowskiego, 1958 r.

legitymacja-klukowski-2

Legitymacja sędziowska Jana Klukowskiego, 1954 r. (włas. Andrzej Klukowski)

KLUKOWSKI Tadeusz (12 VII 1911, Józefowiec – 20 V 1986, Katowice) – piłkarz, zawodnik KS „Orzeł” Wełnowiec (1927–1939 i 1945–1947). Należał do organizatorów sportu w Oddziałach Młodzieży Powstańczej w Wełnowcu. W 1939 w kampanii wrześniowej; potem przebywał na emigracji we Francji, gdzie w obozie Pirmasens organizował życie sportowe. W l. 1946–1948 pełnił obowiązki wiceprezesa KS „Orzeł” Wełnowiec.
APK, zesp. Okręg Śląski Polskiego Związku Piłki Nożnej, sygn. Kat 87a.

klosek-krystian

KŁOSEK Krystian (19 IV 1942, Wełnowiec – 4 IV 1995, Ruda Śląska) – piłkarz ręczny (szczypiornista); trenował „7” w klubach: KS „Rapid” Wełnowiec (1959–1962), WKS „Śląsk” Wrocław (1962–1973), GKS „Grunwald” Ruda Śląska (1973–1977). 46-krotny reprezentant Polski: w „7” w l. 1964–1968 (w tym na MŚ 1967) i w „11” w 1966 (w tym na MŚ). Osiągnięcia: 12 (8–4–0) medali MP – 1 m. „7” (1962, 1963, 1965, 1967, 1972, 1973), „11” (1964–1965), 2 m. (1966, 1969–1971), Puchar Polski (1966, 1969). W 1967 otrzymał tytuł Mistrza Sportu.
A. Steuer: Z dziejów rudzkiego sportu. Ruda Śląska 2004; W. Zieleśkiewicz: 90 lat polskiej piłki ręcznej. Warszawa 2008.

KOBIELSKA Genowefa zob. ►Cejzikowa (Kobielska, Zimnochowa) Genowefa

KOBYLIŃSKI Stanisław (27 IX 1872, Kijew na Pomorzu – 14 V 1937, Katowice) – działacz niepodległościowy, prawnik. Był założycielem Towarzystwa Naukowego Akademików Polaków na Uniwersytecie w Berlinie oraz aktywnym działaczem Towarzystwa Akademików „Concordia” w Berlinie. W l. 1907–1922 mieszkał w Zabrzu – obrońca represjonowanych przez Niemców członków polskich organizacji: Towarzystwa Katolickiego Mężów i Młodzieńców z Zabrza, Biskupic i Rudy Śląskiej; prezes Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Zabrzu (1908). Działał w Stronnictwie Polskim na Śląsku, należał do założycieli Rady Ludowej i Rady Żołnierskiej (1918); wspólnie z Edwardem Rybarzem zorganizował Centralne Biuro Informacyjne dla Koalicji, informujące uczestników konferencji w Wersalu o faktycznym położeniu ludności polskiej na Górnym Śląsku (1919); był doradcą technicznym w Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej, prezesem V Okręgu Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W 1919 został wybrany z listy polskiej do Rady Miejskiej w Zabrzu (1919); wszedł w skład polsko-niemieckiej komisji granicznej do podziału Górnego Śląska (1922). W 1923 przeniósł się do Katowic – adwokat, notariusz, aktywny działacz chrześcijańskiej demokracji, Narodowego Związku Powstańców i Żołnierzy, Związku Obrońców Śląska, Towarzystwa Teatru Polskiego, Oddziału Katowickiego Związku Adwokatów Polskich. Z ramienia Chrześcijańskiej Demokracji był członkiem Tymczasowej Śląskiej Rady Wojewódzkiej i wiceprzewodniczącym Rady Miejskiej w Katowicach. Pełnił funkcję prezesa Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” (1922– 1923) i członka zarządu (1925–1926); był senatorem Rzeczpospolitej Polskiej (1930–1934). Jest patronem jednej z ulic Katowic.
A. Steuer: Kobyliński Stanisław. W: Patronowie katowickich ulic i placów. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2011.

KOLSKA zob. ►Cejzikowa (Kobielska, Zimnochowa) Genowefa

KOMUDA Antoni (1921, Warszawa – 11 VII 1989, Warszawa) – bokser, zawodnik klubu „Polonia” Warszawa (1936–1939). W 1944 aresztowany przez gestapo, był więziony w KL Buchenwald. W 1945 jeden z dwóch (obok ►Aleksandra Grądkowskiego) bezdomnych warszawskich pięściarzy ściągniętych do Katowic przez ►Alojzego Moczko; w l. 1945–1946 bronił barw Wojewódzkiego Milicyjnego Klubu Sportowego Katowice; po 1946 RKS Grochów, „Gwardia” Warszawa. Osiągnięcia: 2 (2–0–0) medale MP – 1 m. waga piórkowa (1946), waga lekkopółśrednia (1951). Był reprezentantem Polski (1945), pierwszym powojennym mistrzem Polski z klubu katowickiego.
P. Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa 1989.

KONCKI Roman (2 VII 1906, Warszawa – 21 X 1932, Polichno k. Kielc) – podharcmistrz, pionier szybownictwa na Śląsku (przyczynił się do powstania Harcerskiego Klubu Szybowcowego w Katowicach). Działał w harcerstwie na terenie Warszawy (1916–1922), Katowic (1922–1925) – założył IV Drużynę Harcerską przy Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym im. M. Kopernika; Bielska (1925–1928), Nowego Bytomia i Nowej Wsi (1929–1932). Zginął pod koniec II kursu szybowcowego dla harcerzy. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach (na zachowanym grobowcu rodzinnym umieszczono Krzyż Harcerski). Bratanek wojewody śląskiego Tadeusza Konckiego.
A. Steuer: Z dziejów szybownictwa w województwie śląskim 1928–1939. W: „Kronika Katowic”. T. 5. Katowice 1995.

KONRAD zob. ►Stachoń Roman

KOŃCZAK Leon (7 IV 1917, Bochum – 11 IX 1948, Katowice) – tenisista. Trenował w Klubie Tenisowym „Pogoń” Katowice i KS „Pogoń” Katowice (1945–1948). Polski Związek Tenisowy w Krakowie za udział w 1940 w turnieju tenisowym we Wrocławiu uznał go winnym uchybienia, które nie licuje z godnością Polaka, natomiast za działalność w ruchu oporu (w Armii Krajowej) uwolnił go od przewidzianej w takich przypadkach kary. Był działaczem Polskiego Związku Zachodniego, delegatem Śląskiej Rady Sportowej do formowania struktur organizacyjnych Śląskiego Związku Tenisa. W 1947 wystąpił jako reprezentant Polski. Pośmiertnie odznaczony Honorową Odznaką Polskiego Związku Tenisowego. Pochowany na cmentarzu parafialnym przy ul. Francuskiej w Katowicach.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11.  Katowice 2010.

KOZDRUŃ Mieczysław (4 X 1911, Limanowa – 12 III 1988, Bielsko-Biała) – pedagog, trener, działacz narciarski, nauczyciel wychowania fizycznego w Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym im. M. Kopernika w Katowicach (do 1939). Był trenerem kadry narodowej skoczków narciarskich (twórca tzw. beskidzkiej szkoły skoków), m.in. Antoniego Łaciaka, Gustawa Bujoka, Piotra Wali, Józefa Przybyły, Zdzisława Hryniewieckiego; sędzią klasy międzynarodowej (FIS), arbitrem orzekającym podczas konkursu skoków narciarskich podczas VIII Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Sguaw Valley (1960). Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

KRAWCZYK Karol Feliks (6 IX 1910, Wełnowiec – 17 XI 1989, Katowice) – działacz piłki nożnej, ekonomista, pedagog. Od 1934–1939 był członkiem zarządu Śląskiego Związku Piłki Nożnej w Katowicach, w l. 1957–1960 prezesem; przewodniczący Sekcji Piłki Nożnej Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej (1951–1956). W l. 1958–1959 został dokooptowany do zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej, 7 razy przewodniczył walnym zebraniom tej organizacji, a od 1976 był jej honorowym członkiem; należał tez do „triumwiratu” selekcjonerskiego – 13 spotkań (1964–1966). Współautor (z A. Koniecznym i F. Gorzelanym) książki Piłka jest okrągła (Katowice 1970).
A. Gowarzewski, J. Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice: 1920–1995, ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1995.

KRÓL ŻELAZA zob. ►Szczęsny Brunon

KRYSMALSKI Teodor (24 III 1910, Sulmierzyce – 1 III 1995, Wrocław) – zapaśnik, jeden z pionierów stylu wolnego w zapasach. Trenował w klubach: Policyjny KS (1929–1934), Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół II” Katowice (1935–1939), „Pafawag” [„Stal”] Wrocław (1945–1951). 8 razy był reprezentantem Polski (1934–1949), m.in. na ME (1937). Osiągnięcia: 8 (7–1–0) medali MP – 1 m. styl klasyczny: w. półciężka (1935), w. średnia (1937, 1938), w. ciężka (1948, 1949); styl wolny: w. średnia (1937), w. półciężka (1938); 2 m. styl klasyczny w. średnia (1936).
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1876-1945, Katowice 1986; https://nekropole.info/pl/Teodor-Krysmalski.

KUCHTA Eryk (22 VIII 1915, Kochłowice – 5 V 1972, Kochłowice) – zapaśnik, jeden z pionierów stylu wolnego. Trenował w klubach: KS „Samson” Kochłowice (1933–1935), KS Związku Powstańców Śląskich „Zgoda” (1936–1937), Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół II” Katowice (1937–1939). Osiągnięcia: 3 (1–2–0) medale MP – 1 m. st. wolny: w. kogucia: (1937), 2 m. styl klasyczny: w. kogucia (1936, 1938). Służył jako plutonowy Wojska Polskiego; brał udział  w rewindykacji Zaolzia oraz w wojnie obronnej Polski w 1939. Kilkakrotnie aresztowany przez gestapo, został zesłany na roboty przymusowe w Saksonii, pracował też pod nadzorem policyjnym na kopalni „Hohenzollern” w Szombierkach. W 1944 przymusowo wcielony do wojska niemieckiego, walczył na Półwyspie Apenińskim; zbiegł do partyzantki włoskiej. Od 1944 żołnierz II Korpusu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Po powrocie do kraju pracował w górnictwie i w ruchu sportowym na terenie Kochłowic. Był odznaczony polskimi i brytyjskimi odznaczeniami wojskowymi.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1878–1945. Katowice 1986.

kuchta-dyplom

kuczmik-marcin

KUCZMIK Marcin (11 XI 1895, Przyszówka k. Łabęd – 1970, Katowice), pseud. Jaszczur – działacz sportowy, powstaniec śląski. Od 1919 należał do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, od 1920 do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Szobiszowicach. Był dowódcą kompanii Gliwickiego Pułku Powstańczego im. Stefana Batorego. Od V 1922 przebywał w Katowicach – reaktywował gniazdo szobiszowickie pod nazwą Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół II” Katowice, pełnił też funkcję prezesa Górnośląskiego Związku Ciężkiej Atletyki, który przekształcił na Polski Związek Ciężkiej Atletyki. Był twórcą koncepcji struktury sportu polskiego opartego na drużynie, sekcji, klubie, związku i związku związków sportowych; model ten (przyjęty przez min. Mieczysława Orłowicza) obowiązywał na obszarze całej II Rzeczpospolitej Polskiej, co ułatwiało zintegrowanie sportu śląskiego z ogólnopolskim. W 1925 został członkiem Komitetu Organizacyjnego Polskiego Związku Atletycznego w Katowicach – w l. 1925–1928, 1937–1939 wiceprezes tej organizacji, w l. 1933–1935 członek zarządu; w 1947 prezes Śląskiego Okręgowego Związku Atletycznego. Działał społecznie w sekcji Wychowania Fizycznego Związku Byłych Powstańców, Związku Powstańców Śląskich, Oddziałach Młodzieży Powstańczej, Federacji Związków Obrońców Ojczyzny, Związku Obrońców Kresów Zachodnich, przewodniczył komisji aprowizacyjnej VIII Wszechpolskiego Zlotu „Sokoła” w Katowicach (1937), przygotowywał też (jako zaopatrzeniowiec) doroczne Marsze nad Odrę. Od 3 IX 1939 jako pracownik Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach był odpowiedzialny za ewakuację taboru kolejowego; dotarł do Charsznicy. Od 1941 prowadził działalność konspiracyjną w Batalionach Chłopskich na terenie pow. miechowskiego. Od 1945 należał do Związku Weteranów Powstań Śląskich (do 1949 prezes grupy Katowice-Wschód); na przełomie l. 50.–60. XX w. był radnym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach. Odznaczony Krzyżem Walecznych, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasług, Śląskim Krzyżem Powstańczym.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986; A. Steuer: Marcin Kuczmik 1895–1970, działacz niepodległościowy i sportowy. W: „Kronika Katowic”. T. 3. Katowice 1998.

KUKUCZKA Jerzy (24 III 1948, Katowice – 24 X 1989, Lhotse) – taternik, alpinista i himalaista. Od 1965 należał do Harcerskiego Klubu Taternickiego im. gen. Mariusza Zaruskiego w Katowicach (m.in. w l. 1967–1969 przewodniczący Komisji Rewizyjnej, w l. 1971–1975 szef komórki szkoleniowo-kwalifikacyjnej); w 1966 wstąpił do Koła Katowickiego Klubu Wysokogórskiego (1966); ukończył tatrzański kurs wspinaczkowy, uzyskał stopień przewodnika, a następnie  podharcmistrza. Jako drugi człowiek na Ziemi (po Reinholdzie Messnerze, któremu zajęło to 17 lat) zdobył Koronę Himalajów i Karakorum. Spośród 14 ośmiotysięczników zdobytych w latach 1979–1987 na 10 wszedł nowymi drogami (poza swoim pierwszym ośmiotysięcznikiem wspinał się albo w ekstremalnie ciężkich warunkach zimą albo nowymi trasami), 7-krotnie w stylu alpejskim, na 4 zimą (3 pierwsze wejścia zimowe), na 1 szczyt samotnie – żaden inny zdobywca 14 ośmiotysięczników nie może pochwalić się takim bilansem. W ciągu niespełna dwóch lat (21    1985 – 10 XI 1986) zdobył sześć ośmiotysięczników, z czego aż trzy po raz pierwszy zimą, na trzech kolejnych wytyczył nowe drogi (w tym niezwykle trudne na Nanga Parbat i K2). 21 I 1985 jako pierwszy człowiek na ziemi (razem z Andrzejem Czokiem) wszedł zimą na Dhaulagiri (8167 m n.p.m.) – pierwszy z czterech ośmiotysięczników, które zdobył zimą. 21 I 1985 jako pierwszy człowiek na ziemi (razem z Andrzejem Czokiem) wszedł zimą na Dhaulagiri (8167 m n.p.m.) – pierwszy z czterech ośmiotysięczników, które zdobył zimą. Jego partnerami byli m.in. Wojciech Kurtyka, Artur Hajzer, Krzysztof Wielicki oraz Ryszard Pawłowski. Na IO w Calgary (1988) nagrodzony srebrnym Wawrzynem Olimpijskim. Zginął na wys. 8300 m podczas wejścia na Lhotse nową drogą przez słynną, niezdobytą wówczas południową ścianę. Tablica pamiątkowa została umieszczona w Chukung nieopodal południowej ściany Lhotse, a także na Symbolicznym Cmentarzu Ofiar Tatr pod Osterwą. Poczta Polska wydała okolicznościowy znaczek, który został zaprojektowany przez J. Konarzewskiego. Jest patronem Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach i osiedla w Bogucicach.
A. Steuer: Jerzy Kukuczka. W: Patronowie katowickich ulic. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2012; W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.

KULEJ Lucjan (26 XI 1896, Danków pow. częstochowski – 13 VII 1971, Katowice), pseud. Ostoja – jeden pierwszych hokeistów lodowych w Polsce (obrońca); prokurator, adwokat, działacz. Należał do Polskiej Organizacji Wojskowej (1915–1918). 7 XI 1918 zgłosił się jako ochotnik i w składzie 9. pułku w Dębicy uczestniczył w wojnie polsko-ukraińskiej; ciężko ranny (XII 1918) dostał się do niewoli, a po ucieczce (IV 1919) w 1920 brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W czasie powstań śląskich i plebiscytu aktywnie działał jako delegat Zjednoczenia Górnego Śląska z Rzeczpospolitą Polską i kurier. W l. 1930–1939 (po aplikacji sądowej, którą odbył w l. 1924–1927) był wiceprokuratorem Sądu Okręgowego w Katowicach. W l. 1926–1929 34 razy występował jako reprezentant Polski, m.in. na IO (1928) w hokeju na lodzie. Osiągnięcia: 2 (2–0–0) medale Akademickich Mistrzostw Świata – 1 m. wioślarstwo – czwórka ze sternikiem (1924), hokej na lodzie (1928); 2 (0–2–0) medale ME – 2 m. w hokeju na lodzie (1928, 1929); 10 (10–0–0) medali MP – 1 m. wioślarstwo – czwórka ze sternikiem (1920, 1925), ósemka ze sternikiem (1920, 1922, 1924), hokej na lodzie (1927–1931). Był m.in. współtwórcą Śląskiego Związku Hokeja na Lodzie (członek prezydium, kapitan sportowy), a także (wspólnie z A. Tupalskim) trenerem reprezentacji Polski na IO w 1936. W czasie okupacji niemieckiej – prokurator (podziemnego) Sądu Okręgowego w Warszawie, członek AK, uczestnik (porucznik) Powstania Warszawskiego. Po wojnie powrócił do Katowic i na początku VI 1945 otworzył kancelarię adwokacką. Do emerytury pracował w Zespole Adwokackim nr 3 w Katowicach. Czynnie włączył się do reaktywowania działalności okręgowych związków hokeja i tenisa.
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Warszawa 2006.

KUPCZYŃSKI Tadeusz Piotr (28 X 1885, Radziechowice – 5 VIII 1967, Gdynia) – działacz niepodległościowy, oświatowy, sportowy, dr filozofii. Był członkiem organizacji: PET w Piotrkowie Trybunalskim, ZET w Krakowie, drużyn strzeleckich, Zarzewia; legionistą (1914–1916), uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej (1920). W l. 1916–1939 zajmował się pracą pedagogiczną, m.in.: naczelnik wydziału w Ministerstwie Oświecenia Publicznego i Wyznań Religijnych RP (1931–1933), kurator i naczelnik Wydziału Oświecenia Publicznego i Wyznań Religijnych Urzędu Wojewódzkiego Śląskiego w Katowicach, wykładowca organizacji szkolnictwa UJ w Krakowie, członek Zarządu Instytutu Śląskiego w Katowicach; propagował narciarstwo w szkolnictwie śląskim, był prezesem Śląskiego Związku Narciarskiego w Katowicach (1935–1938). Podczas okupacji hitlerowskiej w Warszawie prowadził konspiracyjną działalność oświatową (tajne komplety Wolnej Wszechnicy Polskiej; w l. 1941–1944 z ramienia Związku Walki Zbrojnej kierował Komisją Oświecenia Publicznego; w l. 1944–1945 prowadził Komisję Oświaty i Kultury na m. Warszawę w Departamencie Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj; w l. 1942–1945 był przewodniczącym Związku Harcerstwa Polskiego „Szarych Szeregów” w konspiracji). Po II wojnie światowej organizował archiwa polskie na Ziemiach Odzyskanych (Gdańsk, Elbląg, Szczecin). Na emeryturze zajmował się pracą biblioteczną i organizacyjno-naukową na terenie Trójmiasta.
www.ogrodywspomnien.pl/index/showd.

KUPKA Alfred (1909 – 16 VIII 1929, Katowice) – bokser; policjant; zawodnik Bokserskiego Klubu Sportowego Katowice (1926–1927) i Policyjnego Klubu Sportowego Katowice (1928–1929); był także piłkarzem – bramkarz w Kolejowym Klubie Sportowym Katowice. W l. 1928–1929 3-krotnie reprezentował Polskę. Osiągnięcia: 3 (2–0–1) medale MP – 1 m. w. ciężka (1928–1929), 3 m. w. półciężka (1927). W ringu stoczył 50 walk (44–1–5); większość swoich rywali nokautował lub zmuszał do poddania. Uważano go za jeden z największych pięściarskich talentów, jakie pojawiły się na polskim ringu w okresie międzywojennym. Popełnił samobójstwo (strzał z pistoletu służbowego).
H. Marzec: Na ringu. Leksykon śląskiego boksu. Katowice 2014; P. Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa 1989.

KUŹMICKA-HEY(J)DUCKA Irena (11 VIII 1929, Katowice – 14 VII 2008, Katowice) – lekkoatletka sprinterka; zawodniczka klubów: „Pogoń” Katowice (1945–1948), AKS („Budowlani”) Chorzów (1949–1952). W l. 1946–1951 7-krotna reprezentantka Polski, m.in. ME 1946 – po zakończeniu II wojny światowej pierwsza śląska sportsmenka, która uczestniczyła w międzynarodowych zawodach tej rangi. Osiągnięcia: 5 (4–1–0) medali MP – 1 m. hala: bieg na 60 m (1947, 1948), otwarte obiekty: bieg na 100 m (1950), sztafeta 4 x 100 m (1950); 2 m. bieg na 100 m (1951). Ustanowiła rekord Polski w biegu na 60 m w hali – 8.1. Żona ►Wacława Kuźmickiego.
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

 

L

LANGNER Paweł (27 VI 1922, Katowice – 21 XII 1999, Katowice) – hokeista na lodzie; zawodnik klubów: „Siła” Giszowiec (1946–1949), „Naprzód” Janów (1955–1957), „Górnik” Janów (1950–1954), „Górnik” Katowice (1954–1955). Pracował jako trener „Górnika” i „Naprzodu” Janów (1957–1958), „Górnika” Murcki (l. 70. XX w.). Osiągnięcia: 5 (0–2–3) medali MP – 2 m. (1950, 1952), 3 m. (1946, 1953, 1954).
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

LEBEK Erna (1915–?) – lekkoatletka, zawodniczka KS „Pogoń” Katowice; reprezentanka Polski (1932); w sztafecie 3 x 800 m pobiła rekord Polski (7,54,2). Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal MP – 2 m. na 800 m (1932).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

LEGIERSKI Jan (17 VI 1911, Koniaków – 1944) – narciarz, trener. Trenował w Śląskim Klubie Narciarskim. Był pierwszym reprezentantem Polski w narciarstwie klasycznym spoza Tatr i Zakopanego. Osiągnięcia: wicemistrz Węgier w kombinacji norweskiej (1930). W 1939 dołączył do partyzantów – zginął w walce z Niemcami bądź został przez nich aresztowany i zamordowany w Ratyzbonie. Dla uczczenia jego pamięci urządzane są zawody sportowe (memoriał).
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

LESZCZYNA-JAJSZCZOK-NAGÓRSKA Janina (21 X 1926, Katowice – 9 II 2013, Katowice) – łyżwiarka figurowa (solistka, pary sportowe – jej partnerami byli: Józef Standzina, Leon Osadnik, ►Karol Sojka), zawodniczka Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego Katowice (1937–1939), KS „Siemianowiczanka” Siemianowice (1946–1948), Koła Sportowego „Stal” przy Hucie Baildon (1948–1953). Osiągnięcia: 7 (3–4–0) medali MP – 1 m. pary sportowe (1951–1953), 2 m. pary sportowe (1947, 1949–1950), solistki (1947). Wychowała wiele pokoleń świetnych łyżwiarzy. W 1968 pojechała na olimpiadę do Grenoble ze swoimi wychowankami – Janiną Poremską i Piotrem Sczypą. Wykładała na katowickiej Akademii Wychowania Fizycznego, trenowała w „Naprzodzie” Janów, Katowickim Klubie Łyżwiarskim, była na kontraktach w Kopenhadze, Linzu i Salzburgu. Jej dwóch starszych synów – Leszek i Kordian – zainteresowało się hokejem. Kordian Jajszczok w barwach GKS Katowice i Zagłębia Sosnowiec zrobił prawdziwą karierę.
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.

LUBINA Paweł (22 XII 1896, Katowice – 6 II 1977, Katowice) – piłkarz, działacz sportowy, inż. budownictwa. Był zawodnikiem klubów: KS „Diana” (1913–1926), Policyjny Klub Sportowy (1926) i KS „Pogoń” Katowice (1927–1935?). 3razy wystąpił w reprezentacji Polski (1926–1927). Był szefem Wydziału Gier i Dyscypliny Śląskiego Związku Piłki Nożnej w Katowicach (1936–1939), jednym z dwóch selekcjonerów Polskiego Związku Piłki Nożnej na MŚ w 1938. Kierował  Wydziałem Budownictwa Naziemnego w magistracie katowickim. Przyczynił się do powstania Torkatu, basenu Bugla, gmachu Miejskiego Ośrodka Wychowania Fizycznego na ul. Raciborskiej. W okresie okupacji hitlerowskiej 6-krotnie przesłuchiwany przez gestapo. Po zakończeniu II wojny światowej pracował: w firmie „Garnysz”, Centrostalu i Miastoprojekcie. Pisał pamiętnik dotyczący życia sportowego w Katowicach (w rękopisie). Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010; A.Gowarzewski, J.Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice: 1920–1995, ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1996.

LUDWICZAK Witalis (20 IV 1910, Poznań – 17 VI 1988, Poznań) – hokeista na lodzie, wioślarz, profesor prawa. Hokej na lodzie trenował w klubach: AZS Poznań (1927–1936, 1945–1947), „Pogoń” Katowice (1936–1939), a wioślarstwo w AZS Poznań (do 1936, 1945–1947). 47 razy wystąpił jako reprezentant Polski: w hokeju na lodzie (1931–1939), w tym na IO (1932, 1936) i  MŚ (1933, 1935, 1937, 1938) i w wioślarstwo na ME (1933). Osiągnięcia: 2 (2–0–0) medale MP – 1 m. w hokeju na lodzie (1934) i w czwórkach bez sternika (1933). Od 1936 pracował jako prawnik w magistracie katowickim. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939 – służył w batalionie oświęcimskim 73. Pułku Piechoty, brał udział w bitwie pod Wyrami, dotarł do Tomaszowa Lubelskiego, gdzie dostał się do niewoli, był jeńcem oflagu Woldenberg (w 1944 uczestniczył w zorganizowanej tam olimpiadzie). Po wojnie został pracownikiem naukowym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (autor ponad 60 prac z zakresu prawa). Był trenerem (także kadry narodowej hokeistów w 1955), działaczem sportu akademickiego (wieloletni prezes AZS Poznań), sędzia. Odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Złotym Krzyżem Zasługi, kawaler medalu Kalos Kagathos (1985).
B. Tuszyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Wrocław [b.r.w.]; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

 

Ł

ŁUKASZ Zdzisław (14 XI 1959, Niebylec, pow. strzyżowski – 26 III 2004, Katowice) – strzelec (pistolet sportowy i pistolet pneumatyczny), zawodnik Katowickiego Klubu Sportowego „Gwardia” Katowice, Policyjnego Klubu Sportowego Katowice, starszy aspirant sztabowy, instruktor wyszkolenia strzeleckiego Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach. Reprezentował Polskę w ME. Osiągnięcia: 7 (5–1–2) medali MP (1982–1990). Zginął w wypadku podczas kursu strzeleckiego (rana postrzałowa tętnicy szyjnej); pochowany na cmentarzu parafialnym w Katowicach-Dębie. Dla upamiętnienia od 2005 organizowany jest memoriał jego imienia.
Parafia św. Jana i Pawła w Katowicach-Dębie, księga pogrzebowa; katowice.szkolapolicji.gov.pl/tag/memorial-zdzislawa-lukasza.

ŁUKASZEWSKI Leonard (1908, Poznań – 25 IV 1962, Katowice) – działacz sportowy na terenie Poznania i Lwowa (1930–1939); członek Zarządu Głównego Polskiego Związku Bokserskiego w Warszawie. W 1945 osiadł w Katowicach. Był członkiem zarządu (1945–1950) i prezesem (1960–1962) Śląskiego Związku Bokserskiego; wchodził w skład plenum Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej w Katowicach. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
„Sport” 1962, nr 50.

 

M

MAGNAT zob. ►Dziurowicz Marian

MAJOWSKA-SZYNDLER Marta (17 VII 1911, Królewska Huta – 17 II 2001, Katowice) – gimnastyczka, zawodniczka TG „Sokół” Brynów (1929–1939), później naczelniczka gniazda, reprezentantka Polski (1936–1938), uczestniczka IO (1936), MŚ (1938). Osiągnięcia: 2 (1–0–1) medale MŚ – 1 m. poręcze symetryczne (1938), 3 m. wielobój drużynowy (1938), 6 (3–3–0) medali MP – 1 m. wielobój indywidualny (1936), poręcze (1936–1937), 2 m. skok przez konia (1936), równoważnia (1936), wielobój indywidualny (1937).
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. [Warszawa 2010].

makula-edward

MAKULA Edward (4 VII 1930, Kończyce, ob. dz. Zabrza – 15 I 1996, Warszawa) – szybownik,  reprezentował Aeroklub Śląski Katowice (1946–1996). Osiągnięcia: 7 rekordów świata w locie po trójkącie i przelocie docelowo-powrotnym; 2 (1–1–0) medale MŚ – kl. otwarta 1 m. (1963), 2 m. (1960); 5 (4–1–0) medali MP – 1 m. (1957, 1965, 1966, 1978), 2 m. szybowce jednomiejscowe (1955). Był prezesem Aeroklubu Śląskiego w Katowicach (1963–1967), instruktorem modelarstwa lotniczego w Pałacu Młodzieży w Katowicach; pilotem w Lotniczym Pogotowiu Ratunkowym (1961–1964) i samolotów pasażerskich w PLL LOT w Warszawie (1965–1995). W plebiscycie „Skrzydlatej Polski” (1969) został wybrany najlepszym lotnikiem sportowym 25-lecia Polski Ludowej. Odznaczenia: Medal Lilienthala (1966), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Jest patronem ulicy w Katowicach.
A. Steuer: Makula Edward (1930–1996). „Wychowanie Fizyczne i Sport” 1996, nr 3; A. Steuer: Edward Makula. W: Patronowie katowickich ulic i placów. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2013.

MARKIEWICZ Mieczysław (24 I 1914, Ciasna w Bieszczadach – 12 I 1979) – kombatant II wojny światowej, działacz sportowy i turystyczny, przewodnik beskidzki. Ukończył Studium Wychowania Fizycznego UJ w Krakowie; służył jako podchorąży w 2. Pułku Strzelców Podhalańskich (wzięty do niewoli niemieckiej, potem sowieckiej); działał w ruchu oporu (przerzuty oficerów polskich na Węgry drogą bieszczadzką). Po II wojnie światowej zamieszkał w Katowicach; przyczynił się do założenia Klubu Narciarskiego „Węgiel” przy Centralnym Zarządzie Przemysłu Węglowego, KS „Górnik” Katowice, Śląskiego Klubu Narciarskiego, Koła Przewodników Tatrzańskich im. ►Janusza Chmielowskiego w Katowicach (1953), gdzie pełnił funkcję skarbnika (1956–1979). Pochowany na cmentarzu przy ul. Francuskiej.
45 lat Koła Przewodników Tatrzańskich im. Janusza Chmielowskiego w Katowicach: 1953–1998. Oprac. red. D. Kreuschner-Smolka. Katowice 1999.

MARUSZEWSKI Stanisław (1 XI 1911 – 8 III 1997, Katowice) – zapaśnik w stylu klasycznym. Był zawodnikiem klubów: „Strzelec” Wełnowiec, Hohenlohehütter Turn- und Sportverein, „Orzeł” Wełnowiec, Koło Sportowe Zrzeszenia Sportowego „Stal” Wełnowiec; później trenerem GKS Dąbrowa Górnicza, GKS Katowice. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP – 1 m. w wadze półciężkiej. Jego wychowankami byli: Tadeusz Godyń, Józef Grzyb, ►Stefan Połacik, Zbigniew Żedzicki.
A. Baran: Katowice: sto lat sportu zapaśniczego w 140-letnim mieście. Katowice 2006.

MARYNIOK Andrzej (3 X 1948, Katowice – 3 I 2012, Katowice) – uprawiał hokej na lodzie (prawy obrońca) w „Naprzodzie” Janów. 10-krotnie był reprezentantem Polski (m.in. MŚ 1971). Na MP wraz z drużyną zajęli 2 m. w l. 1971, 1973, 1977 oraz 3 m. w l. 1972, 1974, 1976, 1978, a także zdobyli złoty medal MP juniorów (1968). W l. 1984–1985 trenował kadrę narodową 16- i 17-latków, która na MŚ juniorów w 1985 wywalczyła awans do grupy A i 2 razy zdobyła 1 m. na Ogólnopolskiej Spartakiadzie Młodzieży. Był zasłużonym działaczem Polskiego Związku Hokeja na Lodzie.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

marz-rudolf

MÄRZ Rudolf (17 IV 1901, Wielkie Hajduki – ok. 1944) – skoczek do wody; trenował w klubach: Erster Kattowitzer Schwimmenverein (1923–1926), Towarzystwo Pływackie „23” Giszowiec-Nikiszowiec (1927–1939). Był inż. górnictwa, sztygarem kopalni „Giesche” w Janowie, działaczem koła Stowarzyszenia Polskiego Związku Inżynierów i Techników. W okresie okupacji hitlerowskiej, podejrzewany o sympatyzowanie z Polakami, został karnie przeniesiony do kopalń Zagłębia Wałbrzyskiego; zginął w wypadku górniczym. W l. 1928–1939 występował w reprezentacji Polski, m.in. na ME (1927, 1929, 1931). Osiągnięcia: 26 (21–3–2) medali MP (1926–1939) w skokach z trampoliny (1 m.: 1926, 1928–1932, 1934, 1936, mistrzostwa zimowe 1938; 2 m.: 1938, 1939, mistrzostwa zimowe 1939; 3 m.: 1927, 1935); w skokach z wieży: 1 m. (1926–1932, 1934–1939).
Słownik biograficzny ziemi pszczyńskiej. Red. A. Lysko. Pszczyna 1994; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

mielnik-ryszard

MIELNIK Ryszard (16 V 1924, Lwów – 17 IX 2000, Chorzów) – inż., działacz turystyczny, uczestnik ruchu oporu (Pogotowie Harcerskie – 1939, Szare Szeregi, żołnierz Armii Krajowej). Od 1960 członek Komisji Turystyki Kolarskiej Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Katowicach i jej przewodniczący (1964), wiceprzewodniczący Komisji Turystyki Kolarskiej Zarządu Głównego PTTK (1977–1981). Współorganizator międzynarodowych imprez kolarskich AIT-PTTK (1959, 1964, 1971, 1977, 1986), wykładowca na kursach turystyki kolarskiej dla przewodników; przewodnik turystyki kolarskiej, beskidzki instruktor krajoznawstwa, Strażnik Ochrony Przyrody, od 1979 członek honorowy PTTK. Współautor Vademecum turysty kolarza. W l. 80. XX w. był pracownikiem Muzeum Historii Katowic, organizatorem nieistniejącego Działu Hutnictwa. Odznaczony: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych Armii Krajowej, odznaką Zasłużony Działacz Turystyki.
Archiwum Zakładowe MHK, akta osobowe; http://krajoznawca.org/rocznicowo-o-ryszardzie-mielniku.

MOCZKO Alojzy (17 VI 1913, Ciasna k. Olesna – 22 II 1983, Katowice) – bokser, zawodnik TG „Sokół” II Katowice, Policyjnego Klubu Sportowego Katowice, „Syreny” Warszawa, działacz sportowy w Wojewódzkim Milicyjnym Klubie Sportowym Katowice (1945–1949). Walczył w Powstaniu Warszawskim. Aktywnie uczestniczył w procesie odbudowy boksu w województwie śląsko-dąbrowskim, rekrutując bezdomnych pięściarzy ze zrujnowanej Warszawy (zob. m.in. ►Aleksander Grądkowski, ►Antoni Komuda). Brat ►Konstantego i ►Wiktora Moczków.
Materiały w zbiorach MHK.
alojzy-moczko

Alojzy Moczko

MOCZKO Konstanty (15 II 1906, Ciasna k. Olesna – 30 VII 1957, Katowice) – powstaniec śląski, zapaśnik (w wadze muszej), członek TG „Sokół” II Katowice, 4-krotny reprezentant Polski w l. 1927–1929 (m.in. uczestnik ME 1927). Osiągnięcia: 4 medale MP (2–1–1) – 1 m. (1927–1928), 2 m. (1925), 3 m. (1926). Zginął w wypadku budowlanym na rusztowaniach Katedry Chrystusa Króla w Katowicach. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986.

MOCZKO Wiktor (1907, Ciasna k. Olesna – 3 VIII 1937, Katowice) – bokser, uchodźca po plebiscycie na Górnym Śląsku, zawodnik TG „Sokół” II Katowice (1925–1930), Bokserskiego Klubu Sportowego Katowice (1931), Policyjnego Klubu Sportowego Katowice (1932–1936). 5-krotnie reprezentował Polskę (1929–1931) w wadze muszej i koguciej, odnosząc 3 zwycięstwa i 2 porażki. Osiągnięcia: 7 (5–1–1) medali MP – 1 m. w wadze muszej (1926–1931), 2 m. w wadze muszej (1932), 3 m. w wadze koguciej (1934). W powszechnej opinii był najlepszym pięściarzem wagi muszej w II poł. l. 20. XX w. w Polsce. Popełnił samobójstwo. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
P. Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa 1989.

musiol-augustyn

MUSIOŁ Augustyn (30 I 1892, Nowe Bojszowy – 2 I 1970, Katowice-Szopienice) – pionier podnoszenia ciężarów w woj. śląskim; powstaniec śląski, policjant. Od 1907 trenował w Towarzystwie Ciężkoatletycznym „Roland”, w 1920 Towarzystwie Ciężkoatletycznym „Biały Orzeł” Szopienice. Brał udział w tworzeniu polskich struktur policyjnych jako funkcjonariusz APO i Straży Obywatelskiej; walczył w III powstaniu ślaskim, a po jego zakończeniu pracował w Policji Państwowej Województwa Śląskiego i od 1928 w Policyjnym Klubie Sportowym w Katowicach. W 1938 przeniesiony na Zaolzie, został komendantem posterunku w Ropiczce; w l. 1945–1946 był radnym frakcji polskiej w Miejskiej Radzie Narodowej w Czeskim Cieszynie. Od 1949 zaangażował się w odbudowę podnoszenia ciężarów w HKS Szopienice; wychowawca wielu sztangistów (m.in. reprezentanta Polski ►Czesława Białasa). Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP – 1 m. w wadze średniej w podnoszeniu ciężarów (1925).
A. Steuer: Musioł Augustyn (1890–1970). W: Słownik biograficzny ziemi pszczyńskiej. Red. A. Lysko. Pszczyna 1994.

 

N

NAHORSKI Michał (1909 – 22 VII 1959, Chęciny) – zegarmistrz, motocyklista, automobilista. Trenował w Wojskowym Klubie Motocyklowym (1934–1939); pracował w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych w Twierdzy Modlin, a w czasie rozpoczęcia kampanii wrześniowej pełnił w stopniu porucznika funkcję dowódcy pierwszego plutonu samochodów pancernych 11. dywizjonu pancernego. Okres okupacji spędził w oflagu II C Woldenberg. W l. 1953–1959 był zawodnikiem Automobilklubu Śląskiego i konstruktorem samochodów SAM w fabryce SAM w Katowicach (warsztat Feliksa Grychtoła) przy ul. Pawła. Zginął wraz z partnerem Janem Langerem na trasie VIII Rajdu Adriatyku. Miejsce wypadku upamiętniono kapliczką. Osiągnięcia sportowe: 1954, 1955 i 1957 – zdobycie trzech tytułów automobilowego mistrza Polski; 1 (0–1–0) medal MP – 2 m. grupa II klasa VII (1957). Wyróżniony tytułem Mistrz Sportu (1956).
40 lat w służbie motoryzacji: historia Polskiego Związku Motorowego. Warszawa 1991.

NAKONIECZNY Jerzy (7 VI 1952 – 2 XII 2015) – dziennikarz sportowy, sekretarz redakcji gazety „Sport”. Publikował artykuły na temat skoków narciarskich i tenisa.
„Sport” 2015, nr 282.

NAMYSŁO Piotr (8 XI 1947, Katowice – 31 X 2000, Katowice) – dziennikarz sportowy; współpracownik gazety „Sport”; w l. 1974–1988 szef oddziału śląskiego „Przeglądu Sportowego” w Katowicach, związany z „Trybuną Śląską”, ekspert w sprawach piłki nożnej i hokeja na lodzie.

NAWRATIL Antoni Julian (14 VII 1883, Nisko k. Żywca – IV 1940, Starobielsk) – ppłk. w stanie spoczynku, działacz sportowy, turysta, narciarz. Początkowo służył w wojsku austriackim – kpt. intendentury, w l. 1918–1922 w Wojsku Polskim – kierownik Polskiej Misji Likwidacyjnej w Wiedniu, szef Intendentury Dywizji Górskiej, w której składzie brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej (1920). W Katowicach przebywał w l. 1922–1939, pełnił obowiązki dyrektora Centrali Ziemniaczanej, zastępcy komendanta Obrony Przeciwlotniczej na miasto Katowice, działał w Zarządzie Komisarycznym Katowickiego Klubu Tenisowego (1932–1939). Wzięty do niewoli sowieckiej (IX 1939, na liście jeńców Starobielska figuruje pod nr 2407), rozstrzelany.

NAWROCKI Jan Leon (6 IX 1913, Strzyżów k. Rzeszowa – 19 VI 2000, Zakopane) – szermierz, olimpijczyk, działacz sportowy. Ukończył Gimnazjum Klasyczne w Katowicach (1932), uzyskał tytuł doktora medycyny weterynaryjnej (1948). Wychowanek trenera ►Adolfa Czypionki, trenował w klubach: I [Pierwszy] Śląski Klub Szermierczy (1936–1938), AZS Warszawa (1939–1947), „Pogoń” Katowice (1948–1949), Koła Sportowego „Stal” (1949–1956),  KS „Baildon” Katowice (1957). Był szermierzem wszechstronnym. Reprezentował Polskę na IO (1948, 1952) i Akademickich MŚ (1936, 1939, 1947); dwukrotnie wystąpił w zawodach międzypaństwowych. Osiągnięcia: 4 (4–0–0) medale Akademickich MŚ – 1 m. szpada (1939, 1946), szabla (1947) i floret (1947); 8 (3–1–4 ) medali IMP – 1 m. szpada (1937, 1947, 1950), 2 m. floret (1946), 3 m. szpada (1939, 1946, 1948), floret (1937); 10 (7–3–0) medali DMP – 1 m. szabla (1939, 1948, 1949, 1950), szpada (1950–1952), 2 m. szpada (1948, 1953, 1955). Kierował ekipą polskich szermierzy na IO (1956, 1960), sędziował na IO i MŚ. Był działaczem PKOl (członek plenum 1954–1958, sekretarz 1963–1967, wiceprezes 1977–1981) i Polskiego Związku Szermierczego (1958–1963), prezesem Śląskiego Okręgowego Związku Szermierczego (1957–1959) i Międzynarodowej Federacji Szermierczej (członek komisji sędziowskiej Federation International d’Escrime – 1952–1962), a także członkiem zarządu Królewskiej Federacji Szermierczej Maroka oraz doradcą technicznym krajów Maghrebu: Tunezji, Maroka, Algieru (1967–1973). Uhonorowany tytułami: Zasłużony Mistrz Sportu (1952) i Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej (1952); odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1975); kawaler medalu Kalos Kagathos (1993). Autor książek: W szczęku stalowych kling (z J. Mrzygłodem, 1957), Maroko – kraj zachodzącego słońca (1980), L’Escrime en Pologne (1957), Vademecum pour les presidents de jury (1970).
M. Łuczak: Szermierka w Polsce w latach 1945–1989. Poznań 2002; H. Marzec: 85 lat śląskiej szermierki. Trenerzy i ich medaliści. Katowice 2012; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

NIEBIESZCZAŃSKI Mieczysław (1 I 1877, Lwów – 12 V 1933, Katowice) – ppłk wojsk kolejowych, uczestnik wojny polsko-ukraińskiej (1919), obrońca Przemyśla, dyrektor Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach (1927–1933), organizator Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej w województwie śląskim oraz Aeroklubu Śląskiego w Katowicach.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

niedobecka-jarkulisz-aniela

NIEDOBECKA-JARKULISZ Aniela (6 II 1914, Katowice – 8 XII 1985, Katowice) – pływaczka, zawodniczka Śląskiego Klubu Lekkoatletycznego Katowice (1928–1931), Towarzystwa Pływackiego „23” Giszowiec-Nikiszowiec (1932–1939), reprezentantka Polski (1930). Osiągnięcia: 16 (10–5–1) medali MP – 1 m. 100 m st. klasycznym (1932, 1935, 1936), 200 m. st. klasycznym (1930–1932, 1935–1936), 400 m. st. dowolnym (zimowe: 1930, 1932); 2 m. 100 m st. klasycznym (1934), 200 m. st. klasycznym – zimowe (1938), 100 m st. grzbietowym (1935), sztafeta 3 x 100 m st. zmiennym (1935), 3 m. 200 m st. klasycznym (1934); pobiła 10 rekordów Polski: 3,26,6 (1930) na 200 m st. dowolnym, 7,13,3 (1930) na 400 m st. dowolnym, 1,35,8 (1932) na 100 m st. klasycznym, 3,26,2 (1931) 200 m st. klasycznym. Pochowana na cmentarzu parafii N.M.P. w Katowicach przy ul. Francuskiej.
A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole2008; W. Klimontowicz: Sport pływacki Górnego Śląska. Katowice 1998.

NIEMCZYK Rudolf (17 XII 1894, Sosnowiec – 14 XI 1964, Katowice), pseud. Stein – działacz niepodległościowy w Katowicach, pracownik Banku Ludowego, członek Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” oraz Towarzystwa Śpiewaczego „Lira” w Bogucicach, organizator Straży Obywatelskich, Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, zakonspirowanych „klubów fajkowych”. W I powstaniu śląskim walczył w rejonie Zawodzie – Janów – Szopienice; w II powstaniu śląskim był dowódcą baonu, w III powstaniu śląskim– dowódcą Katowickiego Pułku im. Jarosława Dąbrowskiego, zarządził cernowanie Katowic, brał udział w bitwie pod Górą św. Anny (27 V 1921). Należał do współorganizatorów Związku Byłych Powstańców. Pod wpływem ►Alojzego Budnioka opowiedział się za rozwojem polskich klubów sportowych. Zlikwidował Wojewodschaftfußball Verband. Pełnił obowiązki prezesa Górnośląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej w Katowicach (1923–1924). Był działaczem chóru „Ogniwo” w Katowicach, Związku Powstańców Śląskich, Związku Obrony Kresów Zachodnich, Obwodu Ligi Morskiej i Kolonialnej w Zawodziu, KS „Słowian” Katowice (1936–1939). Od 10 do 31 VIII 1939 organizował Powstańcze Bataliony Obrony Narodowej; uczestniczył w walkach z dywersją hitlerowską i Freikorpsem (rejon stacji benzynowej w Zawodziu – skrzyżowanie ul. Zamkowej i Chorzowskiej w Katowicach – przedpole kopalni „Katowice”). W l. 1942–1946 był żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, po wojnie aktywnym działaczem organizacji kombatanckich. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl., Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi. Autor licznych wspomnień z okresu powstań śląskich.
Encyklopedia powstań śląskich. Opole 1982; A. Gowarzewski, J. Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice 1920–1995, ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1996; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; A. Steuer: Rudolf Niemczyk. W: Patronowie katowickich ulic i placów. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2013.

NIKIEL Jerzy (31 VII 1924, Wełnowiec – 18 VII 1999, Katowice) – trener piłki nożnej. Jako zawodnik występował w klubach: KS „Orzeł” Wełnowiec i KS „Stal” Sosnowiec. Pracował jako  szkoleniowiec w KS „Orzeł-Rapid” Wełnowiec (1961–1963), GKS Katowice (1964–1967), „Start” Łódź, „Ruch” Chorzów, „Zagłębie” Sosnowiec, CKS Czeladź, MK Katowice, „Podlasianka” Podlesie. Był trenerem młodzieżowej reprezentacji Śląska (1959) i „Śląskich Orląt” (1962). Jego podopiecznymi i wychowankami byli m.in.: Antoni Piechniczek, Franciszek Sput. Osiągnięcia: Puchar Przeworskiego (1962), trener awans do I ligi z GKS Katowice i GKS Tychy. Pochowany na cmentarzu parafialnym w Katowicach-Józefowcu.
A. Gowarzewski, J. Waloszek: Ruch Chorzów. 75 lat „Niebieskich”. Księga jubileuszowa. Red. H. Biliński. Katowice 1995; http://www.slask.sport.pl/jerzy-nikiel-to-bylo-nazwisko; www.wikiliga.pl/liga/index; http://tyskiflesz.pl/pamietajmy-o-zmarlych.

NOGAJ Jan (13 V 1924 lub 20 IV 1925, Katowice – 28 V 1982, Katowice) – pływak, waterpolista, instruktor pływania, związany z: KS „Pogoń” Katowice (1934–1947), AZS Poznań (1948–1949), KS „Polonia” Bytom. W 1948 wystąpił w reprezentacji Polski. Aktywnie działał w Śląskim Związku Pływackim (prezes w l. 1956–1958, wiceprezes do spraw sportowych w l. 1958–1962) i Śląskim Związku Kolarskim (prezes w l. 1971–1974). Był dziennikarzem, autorem opowiadań o tematyce sportowej. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1977). Syn ►Stanisława Nogaja.
W. Klimontowicz. Sport pływacki Górnego Śląska. Katowice 1998.

NYC Erwin [1946–1981 Edward] (24 V 1914, Katowice – 1 V 1988, Piekary Śląskie) – piłkarz, zawodnik KS „Pogoń” Katowice (1929–1935 i 1946–1948), KS „Polonia” Warszawa (1935–1939), IFC Katowice (1940), Koła Sportowego „Stal” przy Hucie „Baildon” (1949–1950), Koła Sportowego „Spójnia” Katowice (po 1950). Po zakończeniu kariery zawodniczej pracował jako trener. W l. 1937–1939 11 razy wystąpił w reprezentacji Polski, m.in. na MŚ (1938). Uczestniczył w wojnie obronnej Polski (1939) – w I Pułku Lotniczym w Warszawie. Od 1940 służył w pułku lotniczym Luftwaffe w Fürstenwalde – ograniczał się do występów sportowych w drużynie piłkarskiej tej jednostki wojskowej. Udzielał pomocy militarnej powstańcom warszawskim (1944), czym zyskał uznanie Armii Krajowej, która ufundowała dla niego dyplom. Pod koniec wojny został skierowany przez niemieckie dowództwo wojskowe do obrony Wrocławia; do jesieni 1945 przebywał w niewoli rosyjskiej.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

 

O

OGRABEK Alfreda (14 I 1930, Katowice – 28 IX 1997, Katowice) – piłkarka ręczna, najlepsza polska bramkarka l. 50. XX w., zawodniczka: AZS Katowice (1949–1951, 1954–1965), AZS-AWF Warszawa (1952–1953). 24-krotna reprezentantka Polski (1953–1962) w „11” i „7”. W 1957 na MŚ  w „11” uznana za 2. najlepszą bramkarkę turnieju. Osiągnięcia: 2 (1–0–1) medale MP – 1 m. (1959), 3 m. (1961). Uhonorowana tytułami: Zasłużony Mistrz Sportu (1967) i Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej. Przez wiele lat pracowała w AZS Środowisko Katowice i AZS-AWF Katowice.
W. Zieleśkiewicz: 90 lat polskiej piłki ręcznej. Warszawa 2008.

ORENDORZ Grzegorz (10 VII 1913, Opole – 30 VI 1985, Katowice) – działacz sportowy. Od 1961 był członkiem zarządu Okręgowego Związku Hokeja na Lodzie w Katowicach, w l. 1969–1971 członkiem zarządu Komisji Gier i Dyscypliny Polskiego Związku Hokeja na Lodzie, a także członkiem zarządu GKS „Naprzód” Janów (w l. 1965–1966 pełnił funkcję prezesa). W l. 1966–1978 był dyrektorem administracyjnym kopalni „Wieczorek”.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

ORŁOWSKA zob. ►Kałużowa-Tabacka Otylia

ORZEŁ-HEIMBERG Erna (13 III 1914, Królewska Huta – ?) – lekkoatletka, zawodniczka klubów: „Stadion” Królewska Huta, KPW Katowice (1936–1937). W l. 1934–1935 występowała w reprezentacji Polski. Osiągnięcia: 10 (3–6–1) medali MP – 1 m. skok wzwyż (1934), hala: skok wzwyż (1934–1935); 2 m. bieg 80 m przez płotki (1933–1934), skok wzwyż (1933, 1935), hala: bieg 50 m przez płotki (1934), sztafeta 4 x 50 m (1935); 3 m. bieg 80 m przez płotki (1936).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

ossadnik-ogiermanowa-matylda

OSSADNIK-OGIERMANOWA Matylda (17 III 1917, Rozbark – 15 V 1997, Katowice) – gimnastyczka, zawodniczka TG „Sokół” w Załężu, reprezentantka Polski (1936–1938): IO (1936), MŚ (1938). Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal MŚ: 3 m. wielobój drużynowy (1938), 3 (1–1–1) medale MP: 1 m. ćwiczenia na poręczach (1936), 2 m. ćwiczenia na poręczach (1935), 3 m. wielobój indywidualny (1937). Zdobyła uprawnienia trenera i sędziego klasy międzynarodowej (oceniała zawodników m.in. podczas IO w 1952 i 1960). Odznaczona Brązowym Krzyżem Zasługi.
A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999.

matylda-ossadnik-dyplom

Matylda Ossadnik - dyplom pamiątkowy (1936 r.)

OSTOJA zob. ►Kulej Lucjan

 

P

PAWEŁKIEWICZ Mieczysław Franciszek (13 II 1938, Bielsko-Biała – 3 XII 2007, Bielsko-Biała) – saneczkarz, zawodnik klubów: LZS Mikuszowice, (1955, 1963–1965), „Górnik” Katowice (1956–1957), MKS Bielsko-Biała (1958–1962). Wystąpił jako reprezentant Polski na IO (1964) i  MŚ (1958, 1962, 1963, 1965). Osiągnięcia: 2 (0–2–0) medale MŚ – 2 m. dwójki (1963), jedynki (1965); 5 (2– 3–0) medali MP – 1 m. jedynki (1959), dwójki (1964); 2 m. jedynki (1963), dwójki  (1965, 1966). Uhonorowany tytułem Zasłużony Mistrz Sportu, odznaczony m.in. brązowym i srebrnym Medalem za Wybitne Osiągnięcia Sportowe.
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002; B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010.

PEŁKA Wiktor (31 VII 1913, Częstochowa – 26 III 1996, Warszawa) – szybownik, pilot samolotowy, pionier akrobacji samolotowej w Polsce (1938), ppor. rezerwy lotnictwa. Był członkiem Aeroklubu: Wileńskiego (1932–1934) i Aeroklubu Śląskiego (1938–1939). Służbę wojskową odbył w IV Pułku Lotniczym w Toruniu; ukończył kurs Przysposobienia Wojskowego Lotniczego w Katowicach. Brał udział w wielu zawodach lotniczych. Walczył w kampanii wrześniowej (pilot łącznikowy przy X Dywizjonie Bombowym ppłk. Józefa Werakso; zestrzelony 17 IX 1939 przez wojska sowieckie, lądował przymusowo k. Buczacza). W l. 1945–1973 był pilotem doświadczalnym I kl. Instytutu Lotnictwa i instruktorem lotnictwa. Odbył pierwszy w Polsce lot śmigłowcem. Należał do Klubu Seniorów Lotnictwa.

PERONO-ALBRECHT Leokadia (29 X 1911, Katowice – 20 IV 1986, Chorzów) – lekkoatletka, zawodniczka klubów sportowych: „06” Katowice (1926–1929) i „Pogoń” Katowice (1930–1932). Osiągnięcia: 2 (0–0–2) medale MP – 3 m. bieg na przełaj (1927), bieg na 1 km (1928).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

PIERONKIEWICZ Grzegorz (8 IV 1975, Katowice – 18 X 2016, Racibórz) – zapaśnik w stylu klasycznym (waga: 100 kg i +100 kg), trenował w: GKS Katowice (1989–1992) i KS „Unia” Racibórz. W l. 2012–2016 jednocześnie pełnił obowiązki prezesa Polskiego Związku Zapaśniczego i Miejskiego Klubu Zapaśniczego „Unia” Racibórz. Reprezentował Polskę na ME i MŚJ. Osiągnięcia: 4 (0–2–2) medale MP – 2 m. waga 100 kg (1994), waga 125 kg (1997); 3 m. waga 130 kg (1996, 1999).
A. Głaz i in.: Historia polskich zapasów 1922–2012. Warszawa 2012.

PIETRZAK Władysław (8 XI 1919, Warszawa – 27 III 2008, Warszawa), pseud. Prus – działacz sportów motorowych. Należał do warszawskich organizacji motocyklowych: Polskiego Klubu Motocyklowego i Polskiego Związku Motocyklowego (1937–2008). Był żołnierzem AK, uczestnikiem Powstania Warszawskiego. W l. 1945–1970 przebywał na Śląsku (absolwent Politechniki Gliwickiej – ukończył studia inżynierskie). Przyczynił się do reaktywowania struktur sportu motocyklowego w Katowicach (1946). W Okręgu Śląsko-Dąbrowskim Polskiego Związku Motocyklowego w Katowicach pełnił funkcję kapitana sportowy, powierzono mu też obowiązki referenta prasowego: redagował (do końca l. 40. XX w.) specjalistyczną kolumnę poświęconą sportom motorowym w gazecie „Sport”. Był: ekspertem do spraw motoryzacyjnych w Polskim Radiu Katowice (od 1946), przewodniczącym sekcji motocyklowej Koła Sportowego „Ogniwo” Bytom (1950–1952), delegatem (1955) na kongres Międzynarodowej Federacji Motocyklowej (FIM), członkiem Podkomisji Wyścigów Torowych FIM (1956), Podkomisji Turystyki Motorowej FIM (1959–1973), wiceprezydentem (1973) i prezydentem Komisji Wyścigów Torowych FIM (do 1982), działaczem Komisji Fair Play w UNESCO (1956–1987), współtwórcą regulaminów sportu żużlowego w Polsce oraz ujednoliconych regulaminów FIM. W l. 1982–1989 prześladowany i pozbawiony paszportu. W 1993 został honorowym i dożywotnim członkiem FIM. Prowadził kursy szkoleniowe i opracowywał regulaminy wyścigów. W Telewizji Katowice był redaktorem  Magazynu Postępu Technicznego; współpracował z redakcjami „Motoru”, „Tygodnika Żużlowego”, „Speedway Star & News” i innych pism. Odznaczony srebrnym medalem Za zasługi dla FIM, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, a także wyróżniony „Złotym Ekranem” TV Katowice.
40 lat w służbie motoryzacji. Historia Polskiego Związku Motorowego. Warszawa 1991.

PIŁAT Stanisław (13 IV 1909, Nowy Targ – 10 V 1993, Nowy Targ) – bokser, stoczył 170 walk (143–3–24), zawodnik klubów: „Warta” Poznań (1931–1936), Policyjny KS Katowice (1936–1939). 20 razy wystąpił jako reprezentant Polski: w meczach międzypaństwowych (1933–1939), na  IO (1936) i ME (1934, 1937, 1939), odnosząc 9 zwycięstw. Osiągnięcia: 6 (6–0–0) medali Indywidualnych MP – 1 m. w w. ciężkiej (1934–1939), 5-krotnie (1932–1936) walczył w drużynie mistrza Polski (poznańska „Warta”). Po zakończeniu kariery zawodniczej (po wojnie) był nauczycielem wychowania fizycznego w Technikum Skórzanym w Nowym Targu, prowadził z młodzieżą m.in. treningi bokserskie i lekkoatletyczne. Zajmował się także szkoleniem bokserów Rzemieślniczego Klubu Sportowego Gorce.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010.

POLEŚ Reinhold (14 II 1920, Giszowiec – 4 VII 1983 Katowice) – hokeista na lodzie (skrzydłowy), zawodnik klubów: „Siła” Giszowiec, „Górnik” Janów, „Naprzód” Janów, „Górnik” Katowice. Osiągnięcia: 5 (0–2–3) medali MP – 2 m. (1950, 1952), 3 m. (1946, 1953, 1954). Wyróżniony srebrną odznaką Polskiego Związku Hokeja na Lodzie.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

POPIEL Stefan (27 XI 1889, Sucha k. Żywca – ?) – dyrektor Poczty Polskiej w Katowicach, legionista, żołnierz I Brygady Legionów Polskich i Polskiego Korpusu Posiłkowego (uczestnik bitwy pod Rarańczą – wzięty do niewoli i więziony przez Austriaków), ppłk. rezerwy, prezes zarządu Okręgu Śląsko-Dąbrowskiego Pocztowego Przysposobienia Wojskowego, Ligi Morskiej i Kolonialnej w Katowicach, prezes Śląskiego Okręgowego Związku Kajakarskiego w Katowicach i sekcji kajakarskiej Pocztowego Przysposobienia Wojskowego w Katowicach, jeden z organizatorów I Wszechsłowiańskiej Wystawy Filatelistycznej w Katowicach (1934).
Czy wiesz, kto to jest? Red. S. Łoza. Warszawa 1983; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

POPOWICZ (z d. Gosiniecka) Edyta (26 I 1913, Zabrze – 17 XII 1993, Katowice) – łyżwiarka figurowa, zawodniczka Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego Katowice (1930–1935), reprezentantka Polski (1932). Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal Igrzysk Słowiańskich: 2 m. solistki (1932), 4 (4–0–0) medale MP: 1 m. solistki (1932–1935). Najlepsza polska łyżwiarka solistka l. 30. XX w., zapoczątkowała proces przełamywania dominacji Lwowa w łyżwiarstwie figurowym przez macierzysty klub. Żona działacza sportowego ►Oktawiana Popowicza.
B. Chruścicki, J. Żemantowski: Piruetem przez historię. Warszawa 2008; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

POPOWICZ Oktawian (8 II 1898, Lwów – 21 XI 1995, Katowice) – inż. górnictwa, działacz sportowy, skaut – obrońca Lwowa (1918), ochotnik w walkach na froncie wschodnim (1919–1920), absolwent Politechniki Lwowskiej. W poł. l. 20. XX w. osiadł w województwie śląskim – członek Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Województwa Śląskiego, założyciel Polskiego Klubu Motocyklowego Katowice (1930), członek zarządu Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego, działacz KS Pogoń Katowice. Wrażenia z podróży motocyklem po Europie zamieścił w „Przeglądzie Samochodowym”; publikował artykuły w „Mechaniku i Techniku” (z budowy maszyn górniczych); zgłosił wiele patentów górniczych. Po II wojnie światowej ceniony pracownik Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach, prof. zwyczajny na Wydziale Górnictwa Politechniki Śląskiej w Gliwicach i Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie; kontynuował prace badawcze nad maszynami górniczymi i urządzeniami wyciągowymi. Mąż Edyty Gosinieckiej (zob. ►Edyta Popowicz), odznaczony za udział w walkach niepodległościowych Srebrnym Krzyżem Zasługi. Mieszkał na Koszutce; pochowany na cmentarzu w Bogucicach.
Czy wiesz, kto to jest? Red. S. Łoza. Warszawa 1983; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

PORAJ [pseud.] zob. ►Antoszewski Jan

PRADELLA Ernst Otton zob. ►Wilimowski Ernest

preiss-elfryda

PREISS Elfryda (19 II 1914, Mysłowice – 14 I 1994, Mysłowice) – lekkoatletka, absolwentka Miejskiej Szkoły Handlowej w Katowicach. Reprezentowała kluby: ŚKLA Katowice (1928–1930), „Pogoń” Katowice (1931–1934), „Legia” Warszawa (1935). Trenowała też łyżwiarstwo figurowe w Śląskim Towarzystwie Łyżwiarskim w Katowicach. Osiągnięcia: 3 (1–0–2) medale MP – 1 m. sztafeta 4 x 100 m (1932), 3 m. sztafeta 4 x 200 m (1933), sztafeta 4 x 100 m (1934).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

PRUS zob. ►Pietrzak Władysław

 

R

RADZIKOWSKA (z d. Hołuj) Krystyna (5 II 1931, Lwów – 29 XI 2006) – szachistka; kluby: AZS Gliwice (1950–1958), „Górnik” Bytom (1958–1960), „Start” Katowice (1960–2005). reprezentowała Polskę, uczestnicząc w: 6 turniejach strefowych, 2 turniejach pretendentek i olimpiadach szachowych (1957–1971). Była tytularną mistrzynią międzynarodowa (1955), za wyniki uzyskane w poprzednich latach przyznano jej tytuł arcymistrzyni (1984). Osiągnięcia: 17 (9–2–6) medali MP (1951–1981); najwybitniejsza polska szachistka l. 50. i 60. XX w. Od 1976 była członkiem honorowym Polskiego Związku Szachowego.
W. Litmanowicz, J. Giżycki: Szachy od A do Z. T. 2: n–z. Warszawa 1987; W. Litmanowicz: Polscy szachiści. Warszawa 1982.

RAJDOWICZ zob. ►Wiosna Henryk

rakoczy-jan

RAKOCZY Jan (4 I1909, Gliwice – 7 II 1990, Warszawa) – dziennikarz, działacz sportowy, lekkoatleta, związany z KS „Roździeń” Szopienice (1924–1930) i KS „Pogoń” Katowice (1931–1938). Był prekursorem ogólnopolskiej organizacji gry w skata (1957) i kodyfikacji (dostosowania do wymogów międzynarodowych) przepisów tej popularnej na Górnym Śląsku gry (przekształcenia ją w dyscyplinę sportu); broszura jego autorstwa Tylko dla szkaciorzy (Katowice 1957) przez wiele lat stanowiła podstawowy podręcznik skata. Pracował jako korespondent zagraniczny „Dziennika Zachodniego”, współpracował z „Panoramą Śląską”. Osiągnięcia sportowe: 3 (0–1–2) medale MP (1934–1939) – 2 m. sztafeta 3 x 800 m w hali (1937), 3 m. sztafeta 3 x 800 m. w hali (1934), sztafeta 4 x 400 m (1939). Mąż ►Elżbiety Białas-Rakoczy. Spoczywa na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

RAZEMOWSKI zob. ►Chmiel Wilhelm

RIEGER Andrzej (1 XI 1906, Vitkovice k. Ostrawy – ok. 6 IV 1940, Katyń) – prawnik, prokurator w Sądzie Okręgowym w Katowicach (II poł. l. 30 XX w.), działacz sportowy, prezes Śląskiego Związku Narciarskiego w Katowicach (1938–1939), szachista, brydżysta. Był ppor. rezerwy kawalerii; w 1939 uczestniczył w wojnie obronnej Polski; dostał się do niewoli sowieckiej (jeniec Kozielska), zamordowany przez NKWD.
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

ROMAN zob. ►Stachoń Roman

ROWIŃSKI Zbigniew Bogdan (9 VII 1905. Ostrów Wlkp. – 17 V 1985, Londyn) – ppor. rezerwy, lotnik, absolwent Wydziału Prawa i Ekonomii Uniwersytetu w Poznaniu (1929) i Szkoły Orląt w Dęblinie (1931). Pracował w Sądzie Okręgowym w Ostrowie Wlkp. i jako prokurator Sądu Okręgowego w Katowicach (l. 30. XX w. – 1939). Był członkiem Aeroklubu Śląskiego Katowice (l. 30. XX w.), pilotem 131. Eskadry Myśliwskiej 3. Pułku Lotniczego Armii Poznań w Ławicy; uczestniczył w bitwie nad Bzurą; wzięty do niewoli Warszawie, przebywał w oflagach Brunszwik, Woldenberg (organizator teatru obozowego, występował jako aktor w Cyruliku sewilskim, Marii Stuart; pełnił też funkcję prokuratora obozowego). Był jednym z świadków ekshumacji oficerów polskich w Katyniu (1943), zeznawał w sprawie katyńskiej przed Specjalną Komisją Amerykańską do wyjaśnienia zbrodni katyńskiej. Od 1946 mieszkał w Londynie, gdzie założył atelier fotograficzne. Od 1960 utrzymywał potajemne kontakty z Polską. Osiągnięcia sportowe: 1 m. w Śląskich Zawodach Lotniczych (1937); 1 (0–0–1) medal Ogólnopolskich Zawodów Lotniczych (1937) – 3 m. drużynowo. Pochowany na cmentarzu w Ostrowie Wlkp.
Polskie lotnictwo sportowe. Kraków 1986; http://wlkp24.info/wspomnienie/646,zbigniew-rowinski.html.

ROZPENDOWSKI Florian (23 X 1916, Bochum – 12 XI 1957, Katowice), pseud. Florek – siatkarz, koszykarz, piłkarz ręczny, działacz sportowy. Trenował w klubach: MKS Chorzów, Kolejowe Przysposobienie Wojskowe Katowice (1939), „Pogoń” Katowice (1946), AZS Kraków (1947); jako tenisista stołowy reprezentował Kluby: AKS Chorzów, „Tęcza” Katowice (1948). Był członkiem kadry narodowej w koszykówce na ME (1939). Organizował wychowanie fizyczne w sektorze spółdzielczości. Pełnił funkcję prezesa Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Ręcznej (1947). Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach
Akta osobowe w Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach.

RUDA Paweł (1907, Gliwice – 2005, Katowice) – zapaśnik; trenował w TG „Sokół” Sobiszowice (1921–1922), TG „Sokół” II Katowice (1924–1939). Reprezentant Polski w l. 1934–1935, uczestnik ME 1934. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP: 1 m. w wadze piórkowej (1927). Żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (1944–1945); po wojnie pracował jako zecer w drukarniach „Polski Zachodniej”, „Dziennika Zachodniego”.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986.

 

S

SADŁOWSKI Henryk (15 VII 1905, Kwiecinów k. Mogilna – 5 II 1963, Katowice) – mistrz rzemiosła piekarskiego i cukierniczego, działacz sportowy w KS „Diana” Katowice. Był wieloletnim kapitanem Polskiego Związku Bokserskiego i Śląskiego Okręgowego Związku Bokserskiego w Katowicach (w 1945 pełnił funkcję prezesa), pełnomocnikiem Śląskiej Rady Sportowej do organizacji boksu w woj. śląsko-dąbrowskim, organizatorem pierwszych w Katowicach powojennych mistrzostw Polski w boksie (1947). Odgrywał ważną rolę w strukturach organizacyjnych śląskiego rzemiosła jako kierownik Biura Cechów Różnych Budowlanych, Cukierników, Fryzjerów i Piekarzy w Katowicach. Pochowany na cmentarzu przy ul. Francuskiej w Katowicach.
Archiwum parafii NMP w Katowicach, księga pogrzebowa; Sadłowski. „Dziennik Zachodni-Wieczór” 1948, nr 132; http:// www.slaskizwiazekbokserski.pl.

SAS Tadeusz Marian (2 II 1930, Warszawa – 24 VII 1985, Katowice) – dziennikarz. W Katowicach przebywał w l. 1953–1985. Pracował w redakcjach gazet: „Dziennik Zachodni”, „Wieczór” (1956–1970), kierował katowickim oddziałem „Przeglądu Sportowego”.
B. Tuszyński: Bardowie sportu: wydawnictwo z okazji 50-lecia Klubu Dziennikarzy Sportowych. Warszawa 2009.

SCHNEIDER Wilhelm Józef (9 VII 1909, Załęże, ob. dz. Katowic – 28 XII 1988, Chorzów) – lekkoatleta, olimpijczyk, najwybitniejszy tyczkarz okresu międzywojennego. Był zawodnikiem klubów: KS „06” Katowice (1929), „Pogoń” Katowice (1930–1933 i 1935–1939), „Stadion” Królewska Huta (1934). W l. 1931–1938 14-krotnie wystąpił jako reprezentant Polski w meczach międzypaństwowych 1931–1938 (10 zwycięstw indywidualnych), uczestniczył w IO (1936) i ME (1938). Osiągnięcia: 6 (6–4–0) medali MP (1934–1939) – 1 m. skok o tyczce (1934, 1937–1939), skok o tyczce w hali (1935, 1937), 2 m. skok o tyczce (1935,1937), 50 m przez płotki w hali (1935, 1937). 3 razy pobił rekord Polski w skoku o tyczce: 3,975 m (1935), 4,10 (1935) i 4,14 (1935). W 1939 walczył w kampanii wrześniowej. Po wojnie działacz AKS Chorzów (trener) i sędzia lekkoatletyczny na Śląsku.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004. A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

schneider-wilhelm

Wilhelm Schneider

SCHWAEN Georg (24 VII 1910, Katowice – 26 IV 1993, Krefeld), pseud. Jolly – waterpolista, reprezentował Erster Katowittzer 1912 Schwimmverein (1933–1939). Osiągnięcia: 6 (5–1–0) medali MP – 1 m. (1933–1937), 2 m. (1938) w piłce wodnej. Po wojnie był trenerem klubów waterpolowych w RFN, m.in. Schwimm Verein Krefeld. Brat kompozytora Kurta Schwaena.

SCIPIO DEL CAMPO MICHAŁ (26 I 1887, Rajki pod Berdyczowem na Ukrainie – 7 III 1984, Katowice) – pionier lotnictwa w Polsce, jeden z konstruktorów pierwszego skrzydłowca (1906), pierwszy Polak posiadający oficjalnie dyplom pilota samolotu (1910). Latał we Francji, Rosji, Szwecji, nad zaborem rosyjskim i Galicją; w okresie pionierskim wylatał około 1000 godzin na 12 typach samolotów. Od l. 30. XX w. do 1945 mieszkał w Warszawie, w 1945 przeniósł się do Katowic. Był członkiem Aeroklubu Śląskiego (1956–1984), jednym z organizatorów Klubu Seniorów Lotnictwa przy Aeroklubie Śląskim (1957). Za zasługi dla lotnictwa Polskiego wielokrotnie odznaczany, m.in.: Krzyżem Komandorskim (1977), Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą (1982), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1958), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1962), Złotym Medalem Aeroklubu Polskiego z numerem pierwszym (1981), odznaką Zasłużony Działacza Lotnictwa Sportowego (1966), Złotą Odznaką Zasłużonego w Rozwoju Województwa Katowickiego (1967). Patron ulicy w Katowicach. Pochowany na cmentarzu ewangelickim przy ul. Francuskiej w Katowicach.
M. Musioł: Michał Scipio del Campo. W: Patronowie katowickich ulic. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2012.

SILNY zob. ►Hein Paweł

SITKO Józef (2 II 1907, Katowice – 15 XII 1980, Katowice) – lekkoatleta, długodystansowiec. Był zawodnikiem klubów: KS „Roździeń” Szopienice (1924–1929, 1934), KS „Pogoń” Katowice (1932–1933). Osiągnięcia: 1 medal (0–1–0) MP – 2 m. w maratonie (1932).
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

SIWEK Tadeusz Marcin Ignacy (9 X 1935, Chorzów – 18 V 1997, Katowice) – siatkarz. Trenował w klubach: „Górnik 20” Katowice (1952–1964), GKS Katowice (1964–1968). W l. 1958–1964 był 243 razy reprezentantem Polski, m.in.: IO (1968), MŚ (1960, 1962, 1966), ME (1958, 1963, 1967). Osiągnięcia: 2 m. w PŚ (1965), 1 (0–0–1) medal ME (1967), 5 (0–2–3) medali MP – 2 m. (1960, 1962), 3 m. (1959, 1963, 1964).
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; K. Mecner: 85 lat siatkówki na Śląsku. Katowice 2012.

SKIBA Augustyn (22 XI 1897, Wronin k. Koźla – 16 X 1974, Katowice) – działacz kolarski, prezes Śląskiego Związku Kolarskiego (1925–1939). W l. 1925–1934 i 1936 wchodził w skład Zarządu Polskiego Związku Kolarskiego. Był jednym z trójki inicjatorów powstania Rady Sportowej Województwa Śląskiego (1925), członkiem Zarządu Związku Publicystów i Dziennikarzy Sportowych Województwa Śląskiego (należał do Sądu Honorowego tej organizacji). Po II wojnie światowej zainicjował Wyścig Przyjaźni Polsko-Czechosłowackiej.
Archiwum Zakładowe Katowickiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, akta osobowe; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

SKONECKI Władysław (13 VII 1920, Tomsk – 12 VI 1983, Wiedeń) – tenisista, zawodnik klubów: „Wima” Łódź, „Pogoń” Katowice, „Cracovia” Kraków i „Legia” Warszawa; mistrz i reprezentant Polski (1947–1951 i 1956–1962), m.in. w Pucharze Davisa. Osiągnięcia:– 1m. w grze pojedynczej w Międzynarodowych MP (1946, 1948, 1949), deblu (1948–1949) i mikście (1946, 1948, 1949) i 19 (11–8–0) medali MP – 1 m. singel (1946–1950); debel (1945–1948, 1950, 1957); 2 m. singel (1945, 1956–1957, 1959, 1961), debel (1949, 1951, 1956); mixt (1945–1947). W l. 1952–1956 przebywał na Zachodzie, odnosząc wiele sukcesów międzynarodowych, m.in. był trenerem tenisowej reprezentacji Belgii (1954). 2 razy znalazł się w „dziesiątce” plebiscytu „Przeglądu Sportowego” na najpopularniejszego sportowca Polski: 1948, 1950; w 1953 władze obawiały się wysokiej pozycji czy nawet zwycięstwa nieuznawanego sportowca i zorganizowały własny plebiscyt. W przeprowadzonej w 1988 ankiecie fachowców (zastępującej ówczesny plebiscyt) uplasował się na 9. miejscu. Po zakończeniu kariery wyjechał do Austrii, gdzie prowadził szkółki tenisowe. Brał również udział w rozgrywkach weteranów.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010; Mała encyklopedia sportu. T. 2: L–Ż. Warszawa 1987; K. Tarasiewicz: Opowieści tenisowe z myszką. Wrocław 1992.

SKORUPSKA Irena (4 XII 1903, Żytomierz – po 1957, Republika Pd. Afryki) – łuczniczka, policjantka, zawodniczka Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej Kobiet Katowice, reprezentantka Polski na MŚ w 1938. Osiągnięcia: 3 (3–0–0) medale MŚ: 1 m. wielobój drużynowy (1938), 1 m. trójbój długodystansowy drużynowy (1938), 1 m. trójbój krótkodystansowy (1938); 1 (1–0–0) medal MP: 1 m. wielobój indywidualny. Od 1939 na emigracji (w 1957 odnalazł ją w Republice Pd. Afryki jeden z katowickich dziennikarzy). Wraz z ►Martą Majowską otwiera listę katowickich mistrzów i mistrzyń świata.
A. Steuer: Irena Skorupska (1903–?), pierwsza polska mistrzyni świata z Katowic. W: „Kronika Katowic”. T. 7. Katowice 1997.

irena-skorupska

SKÓRSKI Augustyn Andrzej (6 XI 1936, Kańczuga, woj. podkarpackie – 22 I 1981, Byczyna k. Jaworzna) – hokeista, trener, olimpijczyk. Grał na pozycji obrońcy w klubach: „Górnik” Katowice (1946–1958), „Baildon” Katowice (1959–1965). Rozegrał 243 mecze ligowe, zdobywając 42 gole. W l. 1958–1965 wystąpił 48 razy w reprezentacji Polski, strzelając 2 bramki, na: IO (1964), MŚ (1958, 1959, 1961, 1963, 1965), ME (1958, 1959, 1961, 1963, 1965). Osiągnięcia: 2 (1–1–0) medale MP – 1 m. (1958), 2 m. (1957). Wyróżniony tytułem Zasłużony Mistrz Sportu. Zginął w wypadku samochodowym.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

slawinski-wiktor

SŁAWIŃSKI Wiktor (26 VIII 1893, Karwina – 1 V 1973, Kraków) – działacz sokoli; absolwent Gimnazjum Polskiego w Cieszynie i Polskiej Szkoły Górniczej w Dąbrowie k. Karwiny. Od 1909 w polskim ruchu sokolim: w Orłowej, 1911 założyciel gniazda w Pietwałdzie (do 1919 jego naczelnik); uczestnik Zlotu Grunwaldzkiego (1910); w 1914 uczestnik kursu dla podoficerów Stałych Drużyn Sokolich; do 1917 w armii austriackiej. Brał udział w rozbrajaniu austriackiej załogi w kopalni „Eugeniusz” w Pietwałdzie. W 1919 zmuszony do opuszczenia Zaolzia; w l. 1919–1923 pracownik kopalni „Brzeszcze”. Do 1928 przebywał we Francji: pracę zawodową łączył ze społeczną w Związku Sokołów Polskich we Francji, pełniąc funkcję naczelnika. Po powrocie do kraju pracował jako sztygar w kopalni „Wujek”; ożywił gniazdo TG „Sokół” w Załęskiej Hałdzie, Sekretarz, od 1935 przewodniczący komisji oświatowej Dzielnicy Śląskiej TG „Sokół” w Polsce; propagator zakładania biblioteczek przy gniazdach sokolich, zwolennik akcji oświatowej. W okresie okupacji hitlerowskiej pracował w tartaku, po 1945 w Centralnym Zarządzie Przemysłu Węglowego w Katowicach i departamencie szkolnictwa zawodowego Ministerstwa Górnictwa i Energetyki w Katowicach. W l. 1953–1954 więziony na podstawie sfałszowanych zarzutów, potem był kierownikiem Działu BHP w Dąbrowskim Zjednoczeniu Przemysłu Węglowego. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderem Odrodzenia Polski.
A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999.

SNOPEK Jerzy (4 IV 1904, Katowice – 1944, na froncie wschodnim) – bokser, zawodnik Prywatnego Klubu Sportowego Katowice (1924) i Bokserskiego Klubu Sportowego Katowice (1925–1928). W 1928 reprezentował Polskę na IO. Osiągnięcia: 1 (0–1–0) medal MP – 2 m. drużynowo (1927). W l. 1940–1943 pełnił funkcję prezesa Oberschlesische Box Verband. Zginął jako żołnierz niemieckich oddziałów saperskich. Brat ►Pawła Snopka.
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999; B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010.

SNOPEK Paweł (? – 23 I 1930, Katowice) – działacz sportowy, członek drużyny piłki nożnej KS „Diana” Katowice (do 1914), pionier polskiego boksu w Katowicach, współzałożyciel Bokserskiego Klubu Sportowego Katowice (1925).
„Polonia” 1930, nr 1904.

SOBIK Antoni (17 I 1905, Gortatowice k. Rybnika – 23 VI 1994, Katowice) – szermierz, lekkoatleta. Był zawodnikiem sekcji szermierczych: Policyjnego Klubu Sportowego (1930–1939), „Pogoni” (1945–1949) i Koła Sportowego przy hucie „Baildon” w Katowicach (1951–1953) oraz sekcji lekkoatletycznych klubów: „Sokół” Żory (1920–1928), „Sokół” Bydgoszcz (1928–1929), Policyjnego Klubu Sportowego Katowice (1930), „Stadion” Chorzów (1931–1938). W l. 1934–1949 był reprezentantem Polski w szermierce, m.in. na IO (1936, 1948) i ME (1934). Osiągnięcia: brązowy medal ME (1934) w drużynowym turnieju w szabli; 31 medali, w tym 27 (15–7–5) medali MP w szermierce i 4 (0–2–2) medale MP w lekkoatletyce. 8-krotnie był indywidualnym mistrzem Polski: szabla (1936, 1947, 1948, 1949), szpada (1936), floret (1937, 1939, 1949), 3-krotnie wicemistrzem: floret (1947), szabla (1939, 1948) i 2-krotnie zajął 3 m. w szpadzie (1947, 1949); 7 razy zdobył tytuł drużynowego mistrza Polski: w szpadzie (1935, 1950), szabli (1947, 1948, 1949 i 1950) oraz we florecie (1951), 4 razy tytuł wicemistrza w szabli (1934, 1935, 1936, 1939) i 3 razy 3 m. we florecie (1950) i w szpadzie (1938, 1948). Był także 2-krotnym wicemistrzem Polski w biegu na 400 m przez płotki (1933, 1934) oraz 2-krotnym brązowym medalistą w sztafecie 4 x 400 m (1934, 1937). Od 1949 udzielał się jako działacz sportowy na Śląsku. Będąc jeszcze czynnym zawodnikiem, rozpoczął pracę jako trener szermierki w Kole Sportowym „Stal” przy hucie „Baildon” i KS „Baildon” Katowice. W 1956 uzyskał uprawnienia trenera 1. klasy, a w 1970 klasy mistrzowskiej. Współpracował z trenerem kadry narodowej szablistów Jánosem Kevey’em. Był współtwórcą sukcesów polskiej szermierki, wychowawcą m.in. Krystyny Urbańskiej, Bogdana Gonsiora, ►Józefa Nowary, ►Franciszka Sobczaka, Ryszarda Zuba. W l. 1964–1968 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Trenerów Polskiego Związku Szermierczego. W l. 1971–1973 trenował kadrę narodową szermierzy Maroka. Był także sędzią szermierczym. W 1980 otrzymał honorowe członkostwo Polskiego Związku Szermierczego. Zasłużony działacz kultury fizycznej odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1961). Od 1995 odbywa się Memoriał Antoniego Sobika w szabli.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004; H. Marzec: Historia medalami pisana: 75 lat śląskiej szermierki. Katowice 2002; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

SOCHOLIK Tadeusz (23 II 1932, Cieszyn – 1 XI 2002, Katowice) – działacz międzynarodowego ruchu sportowego. Był wiceprezydentem Europejskiej Federacji Hokeja na Trawie (1988–2002), członkiem Rady Wykonawczej i Komitetu Wykonawczego Europejskiej Federacji Hokeja na Trawie (FEH) Europejskiej Rady Hokejowej (1970), prezesem Polskiego Związku Hokeja na Trawie (1964, 1988–1991) i członkiem Zarządu (1961–1988), prezesem Śląskiego Okręgowego Związku Hokeja na Trawie w Katowicach (1964–1988). Wspólnie z E. Kraczkiem jest autorem broszury: Od Klubu Hockeyistów Siemianowice do KKS Śląsk Tarnowskie Góry (1989).
T. Socholik: 50 lat. Jubileusz śląskiego hokeja na trawie. Katowice 2000.

SOJKA Alfred (8 II 1923, Janów – 29 XI 1998, Katowice) – dziennikarz sportowy, filatelista. Pracował w redakcjach gazet: „Dziennik Zachodni” (1948–1956), „Wieczór” (1957–1961), „Sport” (1963–1973), gdzie był zastępcą redaktora naczelnego. Był szefem redakcji sportowej w Telewizji Katowice (1974). Pełnił funkcję prezesa Okręgu Śląskiego Polskiego Związku Filatelistycznego. W zbiorach Muzeum Historii Katowic znajduje się niepublikowana kroniki życia sportowego w Janowie jego autorstwa.
B. Tuszyński: Bardowie sportu. Wydawnictwo z okazji 50-lecia Klubu Dziennikarzy Sportowych. Warszawa 2009.

SOJKA Karol (1917, Katowice – 1997, Bielefeld) – łyżwiarz figurowy (solista, pary sportowe), w l. 1948–1950 partner ►Janiny Leszczyny-Jajszczok-Nagórskiej. Trenował w klubie „Stal” Katowice. Osiągnięcia: 7 (5–2–0) medali MP: 1 m. soliści (1951, 1953) i pary sportowe (1951–1953), 2 m. (1950, 1952).
W. Zieleśkiewicz: Encyklopedia sportów zimowych. Warszawa 2002.

STACHOŃ Roman (30 VI 1912, Brzęczkowice – 24 III 1987, Katowice), pseud. Roman, Konrad – działacz robotniczy i sportowy. Od 1927 działał w Robotniczym Klubie Sportowym „Siła” Mysłowice (od 1928 skarbnik klubu, od 1934 prezes), potem w RKS „Skra” Janów. W l. 1932–1948 był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej, z jej ramienia pełnił funkcję sekretarza Śląskiego Robotniczego Sportowego Komitetu Okręgowego. Od 1938 udzielał się w Zarządzie Związku Robotniczych Stowarzyszeń Sportowych, od 1939 w Śląskim Okręgu Polskiego Związku Piłki Ręcznej. W stopniu plutonowego uczestniczył kampanii wrześniowej; zbiegł z niewoli w okolicach Lwowa; od 1940 prowadził działalność konspiracyjną w organizacji „Wolność – Równość – Niezawisłość”; był komendantem okręgowym Gwardii Ludowej PPS; więzień obozów koncentracyjnych: Auschwitz, Buchenwald, Dora, Ellrich. Od 1945 radny Wojewódzkiej Rady Narodowej, od 1946 sekretarz Wojewódzkiego Komitetu Polskiej Partii Socjalistycznej, w l. 1945–1948 przewodniczący Związku Robotniczych Klubów Sportowych Województwa Śląsko-Dąbrowskiego, od 1948 prezes Śląskiego Okręgowego Związku Atletycznego (m.in. kierownik ekipy zapaśniczej na IO 1952). W l. 1949–1987 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, aktywnie działając w sektorze sportu. Był posłem siedmiu kadencji Sejmu (1949–1984), wiceprzewodniczącym Centralnej Rady Związków Zawodowych, prezesem „Związkowca” Mysłowice (Klubu Sportowy Związku Młodzieży Polskiej), od 1952 przewodniczącym Wojewódzkiego Komitetu Związków Zawodowych, Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej w Katowicach, redaktorem „Biuletynu Sportowego”, inicjatorem „Sportu Śląskiego. Ponosi  współodpowiedzialność za politykę czystek w związkach sportowych; był przeciwnikiem pełnego powrotu do demokratycznych struktur okresu przedwojennego i pierwszych lat powojennych w sporcie, a nawet prezentowania ich dorobku w badaniach i ekspozycjach muzealnych. Od 1947 działacz piłkarski – prezes Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej w Katowicach (1978–1987), honorowy członek Polskiego Związku Piłki Nożnej. Zainicjował powstanie Parku Leśnego (i do 2011 jego patron) w Dolinie Trzech Stawów w Katowicach. Jako zapaśnik wywalczył kilka medali w zawodach o mistrzostwo Polski Robotniczych Klubów Sportowych.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1876–1945. Katowice 1986.

STANICZEK Henryk (1917, Syrynia – 13 VII 2011, Katowice) – zapaśnik; zawodnik Policyjnego Klubu Sportowego Katowice, Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół II” Katowice, trener Koła Sportowego „Górnik” Piotrowice. W 1937 reprezentował Polskę jako uczestnik ME w zapasach w stylu klasycznym. Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal MP – 3 m. w wadze półśredniej (1938). Był ostatnim żyjącym sportowcem z silnego przedwojennego ośrodka zapaśniczego w Katowicach.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986.

STEIN zob. ►Niemczyk Rudolf

STELER Jan (10 IX 1928, Szopienice – 12 VIII 2006, Cassis, Francja) – bobsleista, architekt, działacz sportowy rangi międzynarodowej. Był absolwentem Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego im. M. Kopernika w Katowicach (1948) i Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej (1954). Należał do grona projektantów Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej. Od 1959 przebywał we Francji (Marsylia); projektował m.in. siedziby wielkich francuskich banków, budynki szkół wszelkich typów, konsulatu USA w Marsylii. Był członkiem Międzynarodowego Zrzeszenia do Budowy Urządzeń Sportowych, m.in. pracował przy tworzeniu torów saneczkowych na IO  w Grenoble, Sapporo, Lake Placid, Albertville, Lillehammer i Salt Lake City. Przygotował bezpłatny projekt olimpijskiego toru bobslejowo-saneczkowego w Mikuszowicach (2006) – niezrealizowany z powodu braku zainteresowania władz Bielska-Białej. Uprawiał bobsleje, saneczkarstwo i skeleton. W 1948 założył sekcję bobslejowo-saneczkową przy AZS Katowice; współorganizował sekcję saneczkową przy Głównym Komitecie Kultury Fizycznej (1952). Był kierownikiem ekipy na pierwsze mistrzostwa świata saneczkarzy w Oslo (1955). Pełnił funkcję przewodniczącego komisji technicznej (1955–1970), sekretarza (1971–1994) i wiceprezydenta ds. spraw międzynarodowych (1994–2006) Międzynarodowej Federacji Saneczkowej FIL; należał do współzałożycieli Międzynarodowego Związku Międzynarodowych Federacji Sportowych (AGFIS/GAISF) w Lozannie. Przyczynił się do założenia Polskiego Związku Sportów Saneczkowych (1957), gdzie sprawował funkcję wiceprezesa ds. bobslejowych (1957–1959), a później honorowego prezesa (1998–2006). Odznaczony m.in. przez rządy: USA, Austrii, Francji, Łotwy, Korei Płd., uhonorowany orderem olimpijskim Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (1993), Polskiego Związku Sportów Saneczkowych (1998). Osiągnięcia: reprezentant Polski na MŚ w bobslejach (1958); zdobywca srebrnego medalu MP w bobslejach (1949). Urna z jego prochami sprowadzona na cmentarz przy ul. Francuskiej w Katowicach.

STOLECKI Paweł (27 III 1920, Imielin – 16 VII 1976, Katowice) – działacz sportowy, konstruktor sprzętu sportowego, piłkarz Pierwszego Towarzystwa Sportowego Szopienice (do 1939). W czasie II wojny światowej osadzony w obozach koncentracyjnych: Oranienburg, Dachau, Auschwitz, Buchenwald. Był działaczem sportowym w Opolu (1945), organizatorem saneczkarstwa w Katowicach (1953), sekretarzem (1953) i przewodniczącym (1955) Sekcji Saneczkowo-Bobslejowej Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej w Katowicach, kierownikiem sekcji saneczkarskiej KS „Start” Katowice (1956–1958), Śląskiego KS „Górnik” Katowice (1958–1963), GKS Katowice (1964–1975). Twórca potęgi saneczkarstwa śląskiego; konstruktor sprzętu saneczkowego (1960 – l. 70. XX w.), na którym jego wychowankowie (m.in. Barbara Piecha, Wiesława Martyka) zdobywali tytuły mistrzów i medale mistrzostw świata i Europy; organizator I Międzynarodowych MP saneczkarskich w Mikuszowicach i inicjator przebudowy tamtejszego toru saneczkowego.

SUKIENNIK Emanuel (1 VIII 1902, Łazy na Zaolziu – 22 VIII 1986, Debreczyn) – inż. górnik, działacz harcerski i turystyczny w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym. Należał do współzałożycieli Koła Przewodników Górskich im. Janusza Chmielowskiego w Katowicach (1953). Był prezesem Okręgowej Komisji Górskiej, przewodnikiem turystyki górskiej, przodownikiem turystyki pieszej, pilotem wycieczek zagranicznych, wydawcą „Kalendarzy Pogody”, wykładowcą i egzaminatorem. Pełnił funkcję prezesa Klubu Seniorów Lotnictwa w Katowicach.
J. Jaros: Dzieje polskiej Kadry technicznej w górnictwie (1136–1976). Warszawa–Kraków 1978; N. Szlompek: Wspomnienia o tych, którzy uczyli nas turystyki i krajoznawstwa – na http://gosciniec.pttk.pl/12_2003/index.

szaflik-baltazar

SZAFLIK Baltazar (6 I 1877, Zawadzkie – 24 IV 1968, Katowice) – działacz narodowy, gospodarczy i sportowy. Był członkiem Towarzystwa Gimnastycznego w Paryżu (1900–1902), założycielem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sankt Petersburgu (1907), dyrektorem Banku Ludowego w Katowicach (1914). Należał do grona współzałożycieli i protektorów KS „Pogoń” Katowice (1920); w l. 1922–1923 pełnił funkcję prezesa i prowadził aktywną działalność na rzecz rozwoju bazy klubu (dzięki jego staraniom klub wydzierżawił od Zakładów Hohenlochego teren po zlikwidowanym szybie górniczym, na którym wybudowano pierwsze boisko KS „Pogoń”).
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

SZCZEPAŃSKI Adam (24 XII 1914, Leszczyny k. Bielska – 9 IV 1996, Pszczyna) – waterpolista bramkarz, inżynier, pracownik Centrali Zaopatrzenia Przemysłu Hutniczego w Katowicach, zawodnik Śląskiego Klubu Narciarskiego (1930), „Pogoni” Katowice (1931–1936), „Dębu” Katowice (1936–1937), Towarzystwa Pływackiego „23” Giszowiec-Nikiszowiec. Był prezesem Śląskiego Związku Pływackiego (1945). Osiągnięcia: 2 (2–0–0) medale MP – 1 m. piłka wodna (1938), pływanie drużynowo (1945). Brat ►Zofii S. Ruhsan. Pochowany na cmentarzu Wszystkich Świętych w Pszczynie.
W. Klimontowicz: Sport pływacki Górnego Śląska. Katowice 1998.

SZCZĘSNY Brunon (1898, Chorzenice k. Radomska – 1981, Kamienica Polska), pseud. Król żelaza – zapaśnik, sztangista (w. półciężka, ciężka), właściciel cyrku. Założył Towarzystwo Ciężkoatletyczne „Elear” Janów. Był członkiem Towarzystwa Ciężkoatletycznego „Biały Orzeł” Szopienice, „Siła” Mała Dąbrówka, Kolejowego Klubu Sportowego Katowice. Osiągnięcia: 2 medale MP – złoty medal w podnoszeniu ciężarów – w. półciężka (1925) i srebrny medal w zapasach w st. klasycznym – w. półciężka (1925).
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1876–1945. Katowice 1986.

dyplom-szczesny-brunon

Dyplom przyznany Brunonowi Szczęsnemu (18 IV 1926)

SZELĄG Roman (16 X 1937, Słupia Jędrzejowska – 2 II 1988, Katowice) – działacz sportowy. Był prezesem Szkolnego Związku Sportowego w Katowicach (1964–1967), kierownikiem Wojewódzkiego Zespołu Metodyczno-Szkoleniowego w Katowicach (1967), wiceprzewodniczącym Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki w Katowicach (1968–1980), pełnomocnikiem Polskiego Komitetu Olimpijskiego na województwo katowickie, prezesem Wojewódzkiej Federacji Sportu (1973–1976), wiceprezesem Okręgowego Związku Piłki Nożnej w Katowicach (1981).

szklorz-jozef

SZKLORZ Józef (1 III 1918 , Bogucice – 27 V 1993, Bielszowice) – sztangista, zapaśnik. Był członkiem KS „Głuchoniemi” Chorzów, gdzie uprawiał lekkoatletykę. Zapasy uprawiał w Policyjnym Klubie Sportowym Katowice (do 1934), w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół II” (1935–1938), KS „Dąb” Katowice (1939), Turn- und Sportverein Hohenlohehütte, KS „Baildon” Katowice (1945–1949). Od 1946 był też sztangistą, trenując w Kole Sportowym „Związkowiec” Mysłowice (1949–1950) i w Kole Sportowym „Górnik” Janów (1951–1956). Pod koniec kariery sportowej powrócił do uprawiania zapasów w stylu klasycznym. Osiągnięcia: rekord Polski w trójboju wagi półciężkiej (1948); 4 (4–0–0) medale MP – 1 m. w podnoszeniu ciężarów w wadze średniej (1947–1948), Drużynowe MP w zapasach w stylu klasycznym (1950–1951). Choć był głuchoniemy od urodzenia, w uprawianych dyscyplinach należał do najlepszych sportowców w dziejach sportu polskiego wśród pełnosprawnych. Potrafił czytać z ruchu warg, co wykorzystał w okresie okupacji hitlerowskiej, oddając pewne usługi polskiemu ruchowi oporu.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1876–1945. Katowice 1986; A. Steuer: Z dziejów rudzkiego sportu. Ruda Ślaska 2004.

SZMATLOCH Ernest (28 XII 1921, Wełnowiec – 1 XI 2005, Katowice) – zapaśnik; zawodnik KS Zrzeszenia Sportowego „Stal” i KS „Orzeł” Wełnowiec. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP w wadze półśredniej (1954). W l. 1957–1958 był trenerem kadry narodowej Polski w zapasach w stylu klasycznym. Pochowany na cmentarzu parafialnym w Katowicach-Wełnowcu.
A. Baran: Sto lat zapasów w Katowicach. Katowice 2006; inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu w Katowicach- Wełnowcu; http://www.nmpwelnowiec.katowice.opoka.org.pl/grafika/spis_alfabetyczny_na_11_11_2016.pdf

SZPRYCHA zob. ►Wojciechowski Andrzej

SZUAS-KLUZIK Maria (18 V 1915, Katowice – 17 VIII 2002, Katowice) – lekkoatletka; zawodniczka KS „Pogoń” Katowice (1930–1939). 2-krotnie wystąpiła jako reprezentantka Polski. Osiągnięcia: 6 (1–1–4) medal MP – 1 m. w biegu przełajowym (1932), 2 m. w biegu na 800 m (1931), 3 m. w biegu na 800 m (1934), sztafeta 4 x 200 m (1932, 1934), bieg na 500 m w hali (1933)
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011: konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

 

Ś

ŚREDNICKI Henryk (17 I 1955, Siemianowice Śląskie – 10 IV 2016, Piotrków Trybunalski) – bokser. Trenował w klubach: GKS Katowice, GKS Tychy, GKS Jastrzębie, „Górnik” Sosnowiec. Jako reprezentant Polski uczestniczył w: IO (1976, 1980), MŚ (1974, 1978), ME (1975, 1977, 1979). Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MŚ (1978) – 1 m. w w. muszej; 2 (2–0–0) medale ME – 1 m. w w. papierowej (1977) i w w. muszej (1979); 7 (6–1–0) medali MP – 1 m. w w. papierowej (1974–1976), w w. muszej (1978–1979), 2 m. w w. koguciej (1982); 3 x 1 m. w Turnieju im. Feliksa Stamma (1977, 1978, 1982). Był zawodnikiem preferującym nieustanny atak, zasypującym przeciwnika ciosami. Po zakończeniu kariery został trenerem, prowadził m.in. szkółkę bokserską w Myszkowie. Jego wychowankiem jest czołowy polski bokser Łukasz Maszczyk. Od 2005 należał  Samoobrony; w 2007 kandydował na posła do Sejmu RP w okręgu rybnickim.

 

T

TABACKA-KAŁUŻOWA Otylia zob. ►Kałużowa-Tabacka Otylia

TARŁOWSKI Kazimierz (25 II 1915, Kraków – ok. 1943, KL Auschwitz) – hokeista na lodzie i tenisista. Był zawodnikiem drużyn hokeja na lodzie klubów „Pogoń” Katowice (1937–1938) i „Dąb” Katowice (1938–1939). Tenis uprawiał w Katowickim Klubie Tenisowym (1937–1939). W l. 1937–1939 był reprezentantem Polski w hokeju na lodzie, uczestnicząc m.in. w MŚ. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP w hokeju na lodzie (1939).
B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

 

U

ULMAN Herman (11 VIII 1919, Giszowiec – 27 VI 1956, Katowice) – hokeista na lodzie (bramkostrzelny obrońca); zawodnik klubów: RKS „Siła” Giszowiec i „Górnik” Janów. Osiągnięcia: 2 (0–0–2) medale MP – 3 m. (1946, 1953). W l. 1954–1956 trenował drużynę „Naprzodu” Janów.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

UŁAŃSKA Lola zob. ►Biskup-Froelich Szarlota Klara

URSOŃ Henryk (18 XI 1917, Bogucice – 1995, Zurych) – hokeista na lodzie; zawodnik klubów: „Pogoń” Katowice (?–1937), „Dąb” Katowice (1937–1939), „Cracovia” Kraków (1946), „Zuricher Sport Club” Zurych (1947–1949). W l. 1938–1939 reprezentant Polski na MŚ i ME. Osiągnięcia: l (1–0–0) medal MP (1939). Walczył w kampanii wrześniowej; przez Słowację, Węgry, Jugosławię dotarł do Francji, w 1942 znalazł się w dywizji gen. Bronisława Prugar-Kettlinga internowanej w Szwajcarii. Od 1943 miał możliwość gry w szwajcarskich klubach hokejowych.
W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Warszawa 2006.

 

W

WACKERMANN Emanuel (2 II 1906, Brynów – XI 1996, Katowice) – działacz sportowy, członek gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Brynowie, piłkarz KS „06” Katowice.  Założył i kierował drużyną piłki nożnej KS „Rozwój” Brynów (1924) oraz chórem „Kościuszko” w Brynowie. Po II wojnie światowej działał w Śląskim Związku Piłki Nożnej.

WANDZIOCH Jerzy (25 III 1936, Katowice – 27 XII 2009) – szermierz, zawodnik KS „Baildon” Katowice, trener GKS Katowice (1973–1974). Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MŚ – 1 m. szabla drużynowo (1961); 6 (0–2–4) medali MP – 2 m. szabla indywidualna (1966), szabla drużynowo (1960), 3 m. szabla drużynowo (1963, 1964, 1967, 1972).
M. Łuczak: Szermierka w Polsce w latach 1945–1989. Poznań 2002; H. Marzec: 85 lat śląskiej szermierki. Trenerzy i ich medaliści. Katowice 2012.

nagrobek-wandzioch

WAWRZYN Józef (9 IX 1899, Zieleniec – 26 X 1957, Sosnowiec) – lekkoatleta, maratończyk, zawodnik KS „22” Mała Dąbrówka (1925–1928). Osiągnięcia: 2 (0–2–0) medale MP – 2 m. w maratonie (1926, 1927).
H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

wende-zygfryd

WENDE Zygfryd (1 I 1903, Rozdzień, ob. cz. Katowic – 7 IV 1940, Kalinin) – bokser, policjant. Z boksem zetknął się we Wrocławiu, gdzie terminował jako czeladnik w rzemiośle piekarskim. Trenował w klubach: Lechia 06 Mysłowice, Cestes Warszawa i KS 09 Mysłowice. Po zakończeniu działalności zawodniczej od 1928 był instruktorem wychowania fizycznego w Szkole Policyjnej w Katowicach, od 1938 trenerem Policyjnego Klubu Sportowego Katowice. Działał w Śląskim Okręgowym Związku Bokserskim, pełnił m.in. funkcję kapitana reprezentacji Polski (1925). Był typowym przedstawicielem śląskiej szkoły boksu, preferującej działania ofensywne poparte silnym ciosem. Jako pierwszy polski sportowiec wystąpił na zawodach rangi ME (1925). Stoczył 150 walk (131–8–11). Osiągnięcia: 3 (3–0–0) medale MP – 1 m. w w. lekkiej i w w. półśredniej (1925) – jedyny w dziejach polskiego boksu przypadek podwójnego MP w dwóch różnych kategoriach na tej samej imprezie oraz w w. lekkiej (1927); był też dwa razy mistrzem okręgu wrocławskiego (1920–1921). Jeden z pierwszych żołnierzy Wojska Polskiego z woj. śląskiego, pisał (wysoko oceniane przez służbę bezpieczeństwa II RP) listy publikowane na łamach „Polonii”, w których pacyfikował nastroje środowiska młodzieży śląskiej uciekającej przed poborem na teren republiki weimarskiej. Był przodownikiem Policji Śląskiej; lubił pracę z dziećmi – w ramach organizacji Rodzina Policyjna uczył je pływać. W czasie kampanii wrześniowej znalazł się na Kresach Wschodnich. Aresztowany przez NKWD, został osadzony w obozie w Ostaszkowie, a następnie zamordowany w Kalininie. Patron jednej z ulic w Szopienicach.
Słownik biograficzny ziemi pszczyńskiej. Red. A. Lysko. Pszczyna 1994; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999; A. Steuer: Zygfryd Wende (1903-1940). W: „Kronika Katowic”. T. 4. Katowice 1993.

WESOŁOWSKI Józef (3 XII 1889, Tarnopol – ok. 1954, Katowice) – inż. budowy maszyn, wojskowy, działacz samorządowy i sportowy. Był absolwentem Instytutu Chemii w Innsbrucku (ok. 1910), żołnierzem 3. pułku piechoty legionowej. Brał udział w rozbrajaniu Austriaków (1918) i w wojnie polsko-ukraińskiej (1919). Podczas służby czynnej w Wojsku Polskim uczestniczył w wojnie bolszewickiej (1920), był adiutantem gen. Władysława Sikorskiego. Po przejściu do rezerwy m.in. pracował jako inspektor pracy w Katowicach (1939), prowadził działalność konspiracyjną w Armii Krajowej na terenie Krakowa. W 1945 organizował Zarząd Miejski i pełnił obowiązki prezydenta Katowic (od 5 II do 13 XI 1945), w l. 1945–1946 był prezesem Śląskiego Związku Piłki Nożnej. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
Kartoteka osobowa w MHK; A.Gowarzewski, J. Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice: 1920–1995. Ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1996.

weglarczyk-antoni

WĘGLARCZYK Antoni (18 I 1907, Huta Laura, ob. Siemianowice – 6 XI 1939, Lwów) – wszechstronny sportowiec (gimnastyk, lekkoatleta, sztangista) i działacz sportowy. Był starszym strzelcem Wojska Polskiego; członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Siemianowicach (1922–1928); założycielem i wiceprezesem Klubu Pięściarskiego „1928” Siemianowice (1928); pionierem ratownictwa wodnego w Polsce (współtwórca pierwszych w Polsce Sokolich Drużyn Ratownictwa Wodnego); instruktorem kontraktowym Okręgowego Ośrodka Wychowania Fizycznego w Katowicach (1930); członkiem Towarzystwa Ciężkoatletycznego „Lurych” Siemianowice (1931); instruktorem lekkoatletyki i gier sportowych w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół I” Katowice (1933). W l. 1934–1939 w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” Chorzów uprawiał lekkoatletykę; jako pierwszy polski sportowiec wprowadził trzeci obrót w rzucie młotem. Należał do reorganizatorów lekkoatletyki w Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” – doprowadził do scentralizowania tej dyscypliny sportu w jednym gnieździe w Krywałdzie. 4-krotny reprezentant Polski (1937–1938), m.in. był członkiem drużyny, która brała udział w gimnastycznym pokazie narodów na IO w 1928, został zakwalifikowany do kadry narodowej w lekkoatletyce na IO w 1940. Osiągnięcia: 5 (3–1–1) medali MP – 1 m. (1936–1938), 2 m. (1939) i 3 m. (1935) w rzucie młotem; 6-krotnie poprawiał rekord Polski, w 1938 uzyskując wynik 50,58 m. Zmobilizowany 28 VIII 1939, żołnierz 73. Pułku Piechoty, uczestnik bitwy pod Wyrami. Zmarł z powodu ciężkich ran odniesionych w okolicach Lwowa. Odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi (1938). Patron skweru w Katowicach.
Encyklopedia Chorzowa: Chorzów, Erdmannswille, Hajduki Dolne, Hajduki Górne, Królewska Huta, Maciejkowice, Nowe Hajduki, Pniaki, Szarlociniec, Wielkie Hajduki. Red. G. Grzegorek i in. Katowice 2008; A. Steuer: Antoni Węglarczyk (1907–1939), żołnierz 73. Pułku Piechoty w Katowicach, sportowiec, olimpijczyk. W: „Kronika Katowic”. T. 7. Katowice 1997; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999; H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, M. Rynkowski: Od Adamczaka do Zasłony. Leksykon lekkoatletów polskich okresu międzywojennego: mężczyźni. Warszawa 2004.

wieczorek-jozef

WIECZOREK Józef (5 IX 1905, Rybnik – 9 III 1999, Katowice) – bokser; uczestnik III powstania śląskiego. Występował w barwach: Prywatnego Klubu Sportowego Katowice (1920–1924), Bokserskiego Klubu Sportowego Katowice (1925–1931) i Policyjnego Klubu Sportowego Katowice (1931–1932). Był reprezentantem Polski (1929–1931), m.in. na ME (1930). Osiągnięcia: 5 (0–2–3) medali MP – 2 m. w w. średniej (1929, 1931), 3 m. w w. półśredniej (1926, 1928) i w w. średniej (1930). Po zakończeniu kariery zawodniczej pracował jako trener w Policyjnym Klubie Sportowym Katowice; od 1947 m.in. w klubach: „Kolejarz” Katowice, „Górnik” Katowice, ŁTS Łabędy, Baildon” Katowice, TSB Bytom. W okresie okupacji hitlerowskiej walczył na froncie włoskim, przebywał w niewoli amerykańskiej, następnie zaciągnął się do armii gen. Władysława Andersa. Po II wojnie światowej prześladowany. Zawodowo aktywny do końca życia. Pochowany na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej w Katowicach. Brat ►Władysława Wieczorka.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001; H. Marzec: Na ringu. Leksykon śląskiego boksu. Katowice 2014.

WIECZOREK Władysław (23 XI 1901, Rybnik – 14 V 1978, Katowice) – polityk, działacz niepodległościowy, organizator sportu w woj. śląskim. Podczas II powstania śląskiego był ranny; w III powstaniu śląskim dowodził kompanią w katowickim pułku ►Rudolfa Niemczyka, zasłużył się w walkach pod Górą św. Anny. Był działaczem Narodowej Partii Robotniczej, Zjednoczenia Zawodowego Polskiego, Związku Powstańców i Byłych Żołnierzy, uczestnikiem Kongresu Centrolewu (1930), dyrektorem wydawnictwa „Śląski Kurier Poranny”, posłem do Sejmu Śląskiego III kadencji. Należał do grona organizatorów katowickiego pięściarstwa – w 1925 pełnił funkcję prezesa Bokserskiego Klubu Sportowego w Katowicach, a w l. 1926–1928 Śląskiego Okręgowego Związku Bokserskiego w Katowicach. W okresie okupacji hitlerowskiej przebywał na Bliskim Wschodzie, w 1947 powrócił do kraju. Pochowany w pobliżu grobu rodziców na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej w Katowicach. Brat ►Józefa Wieczorka.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

WIESZOLEK Jerzy (12 IV 1944, Dąbrówka Mała – 19 VIII 1996, Katowice) – skaciorz; reprezentował kluby: „Metal” Szopienice, „Amicus” KWK „Staszic”. Od 1997 podczas Dni Giszowca odbywa się turniej skata o Puchar im. Jerzego Wieszolka.
http://tawizja.pl/program-raport-skat-niedziela.

WILIMOWSKI Ernest (pierw. Ernst Otton Pradella) (23 VI 1916, Katowice – 30 VIII 1997, Karlsruhe), pseud. Ezi, Cwaniak – piłkarz, hokeista na lodzie, szczypiornista, reprezentant Polski i Niemiec, jeden z najwybitniejszych piłkarzy w dziejach sportu polskiego. Uprawiał piłkę nożną w Erster Fußball Club Katowice (1927–1933, 1940–1941), równolegle piłkę ręczną w Altes Turnverein Kattowitz i KS Pogoń Katowice (tu także hokej na lodzie). Był piłkarzem m.in. w klubach: „Ruch” Chorzów (1934–1939), Polizei SV Chemnitz (1942–1945), w Chemnitz-West (1946–1947), Hameln „07” (1947–1948). Sportową działalność zakończył w FV Kahl w 1956. W l. 1934–1939 reprezentował Polskę w piłce nożnej (m.in. na MŚ w 1938), a w l. 1941–1943 Niemcy. Osiagnięcia: 5 (4-0-1) medali MP: 1 m. (1934–1936, 1938), 3 m. (1937). Przeszedł do historii MŚ jako pierwszy strzelec 4 bramek w jednym meczu w turnieju finałowym. W „ludowej Polsce” skazany na zapomnienie, przywrócony historii w l. 90. XX w.
A. Steuer: Wilimowski (Willimowski) Ernest. W: Chorzowski słownik biograficzny. Edycja nowa. T. 2. Chorzów 2008.

WILIŃSKI Feliks (20 XI 1886 – 17 I 1954, Warszawa) – finansista, dyrektor Oddziału Katowickiego Banku Handlowego w Warszawie, członek zarządu Izby Handlowej w Katowicach, w l. 1935–1939 prezes Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego w Katowicach (w okresie największej świetności klubu).
A.Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

WIOSNA Henryk (1900, Biertułtowy – 1968), pseud. Rajdowicz – działacz sportowy, członek Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, uczestnik I powstania śląskiego, po 1922 członek Związku Byłych Powstańców Śląskich, Związku Powstańców Śląskich, więzień Montelupich w Krakowie. W 1945 organizator i pierwszy prezes Śląsko-Dąbrowskiego Okręgu Polskiego Związku Motocyklowego.
Encyklopedia powstań śląskich. Red. F. Hawranek. Opole 1982; 40 lat w służbie motoryzacji: historia Polskiego Związku Motorowego. Warszawa 1991.

WITKOWSKI Wiktor (23 IX 1910, Poznań – 22 VIII 1979, Katowice) – działacz szachowy,  wiceprezes Poznańskiego Klubu Szachowego (1927), prezes Katowickiego Klubu Szachowego (1931–1939), wiceprezes Śląskiego Związku Szachowego (1932–1939), członek Zarządu Polskiego Związku Szachowego; założyciel sekcji szachowych: Wojewódzkiego Domu Kultury Związków Zawodowych w Katowicach (1945), KS Start Katowice; delegat Polski na kongresy Międzynarodowej Federacji Szachowej (FIDE), sędzia klasy międzynarodowej. Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1972).
W. Litmanowicz, J. Giżycki: Szachy od A do Z. T. 2: n–z. Warszawa 1992.

WŁOCHOWICZ-BIAŁEK Barbara (12 V 1947, Chełmek – 30 III 1982, Świętochłowice) – tenisistka, zawodniczka: KS „Chełmek”, KS „Górnik” Bytom (1968), KS „Górnik” Świętochłowice (1969–1975), Klubu Tenisowego „Budowlani” Katowice (1978); reprezentantka Polski na ME w 1974. Osiągnięcia: 17 (6–6–5) medali MP: 1 m. singel hala (1975), singel korty otwarte (1978), debel korty otwarte (1970, 1972–1974); 2 m. singel hala (1974), debel (1969, 1971, 1976, 1977), mikst 1976; 3 m. singel korty otwarte (1969, 1976), mikst korty otwarte (1968, 1969, 1972).
C. Ludwiczek: Tenis na Śląsku. Katowice 2010; A. Fąfara, Cały ten tenis. Encyklopedia. Ożarów Mazowiecki 2016.

WŁODARCZYK-SKUPIEŃ Anna (15 VII 1925, Jasienica k. Bielska – 21 XII 2003, Katowice) – florecistka, zawodniczka klubów: Pogoń Katowice (1946–1949), Stal Katowice Huty Baildon Katowice (1950–1964), trenerzy: ►Adolf Czypionka, ►Teodor Zaczyk. Reprezentantka Polski na IO w Helsinkach w 1952. Osiągnięcia: 8 (5–1–2) medali IMP: 1 m. floret (1946, 1950, 1952–1954), 2 m. floret (1947) i 3 m. floret (1949, 1951), 10 (5–5–0) medali DMP: 1 m. (1946, 1949, 1951, 1952, 1954), 2 m. (1947, 1950, 1951, 1953, 1955). Mistrzyni Sportu, odznaczona m.in. Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi. W plebiscycie na najlepszą florecistkę z okazji 50-lecia Polskiego Związku Szermierczego zajęła I miejsce (wraz z E. Cymerman-Franke, obie zdobyły po 44 punkty). Wygrała też plebiscyt redakcji tygodnika „Sportowiec” na najlepszą florecistkę 25-lecia PRL. Działaczka Śląskiego Związku Szermierczego.
H. Marzec: Historia medalami pisana: 75 lat śląskiej szermierki. Katowice 2002; B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924-2006, Warszawa 2007.

WOJCIECHOWSKI Andrzej (1 IV 1933, Włocławek – 16 VI 1997, Wrocław), pseud. Szprycha – bokser, olimpijczyk. Był zawodnikiem klubów: „Unia” Włocławek (1948–1952), „Unia” Mała Dąbrówka (1953–1954), „Stal” Łabędy (1955–1957), „Gwardia” Wrocław (1958–1963). Stoczył 325 walk (273–10–42); 7 razy wystąpił w reprezentacji Polski (1952–1957), m.in. na IO (1956) i ME (1957). Osiągnięcia: na Światowych Igrzyskach Młodzieży i Studentów 1 m. w w. półciężkiej (1955); na MP 2 m. w w. średniej (1952), w. półciężkiej (1953, 1955, 1956). Pracował jako trener w klubach: „Gwardia” Wrocław, „Gwardia” Białystok, „Gwardia” Warszawa. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i uhonorowany tytułem Zasłużony Mistrz Sportu.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. Warszawa 2010; H. Marzec: Na ringu. Leksykon śląskiego boksu. Katowice 2014.

wybierski-pawel

WYBIERSKI Paweł (4 I 1899, Zawodzie – 4 I 1960, Katowice) – działacz niepodległościowy i sportowy. Zaprzysiężony w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, był oficerem kasowym 3. Katowickiego Pułku im. Jarosława Dąbrowskiego. Uczestniczył w bitwie pod Górą Św. Anny. Organizował ruch sportowy – założył KS „Siła” w Zawodziu, który 7 X 1920 połączył z KS „Pogoń” Katowice (od 1926 pełnił funkcję prezesa). Służył jako podporucznik 73. Pułku Piechoty w Katowicach, był członkiem Zarządu Powiatowego Związku Powstańców Śląskich, delegatem tej organizacji do Oddziału Młodzieży Powstańczej w Zawodziu. W l. 1935–1939 pełnił funkcję szefa Wydziału Gier i Dyscypliny Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej w Katowicach. W czasie II wojny światowej działał w ruchu oporu – zastępca inspektora Armii Krajowej na powiat katowicki (1943–1944); po aresztowaniu więzień obozów koncentracyjnych Groß-Rosen, Dora-Nordhausen i Belsen-Bergen. Po wojnie włączył się w odbudowę Okręgowego Związku Piłki Nożnej w Katowicach (od 1947 drugi wiceprezes, szef Wydziału Gier i Dyscypliny; w l. 1949–1956 odsunięty od działalności sportowej, rehabilitowany, od 1957 prezes honorowy).
A. Gowarzewski, J. Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice 1920–1995. Ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1995; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer. Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011.

legitymacja-wybierski

Legitymacja Pawła Wybierskiego

 

Z

ZACZYK Teodor (20 IV 1900, Kobyla k. Raciborza – 23 IV 1990, Sosnowiec) – st. przodownik policji, szpadzista i szablista klubów śląskich, olimpijczyk z Berlina (1936) i Londynu (1948), członek POW GŚl. (1919–1922), uczestnik III powstania śląskiego (dowódca plutonu w 5. kompanii 4. PP), od 1924 w Policji Województwa Śląskiego (st. przodownik). Zmobilizowany do żandarmerii polowej (VIII 1939), wraz z wojskiem przekroczył granicę polsko-węgierską (24 IX), został internowany. W XII 1940 powrócił do okupowanego kraju (Lublin). Jako żołnierz AK wywieziony na przymusowe roboty do Niemiec (1943). Był członkiem Policyjnego KS (1932–1939), „Pogoni” (1945–1949), „Stali” (1949–1956) i „Baildonu” Katowice, reprezentantem Polski (1934–1936) na ME (1934), w międzypaństwowym meczu z Niemcami (1935) i IO (1936, 1948). Osiągnięcia: 12 (6–3–3) medali MP (1934–1950) – 1 m. szpada indywidualna (1938), szabla indywidualna (1946), drużynowo (1947–1950); 2 m. szpada (1934, 1946), szabla (1937); 3 m. szabla (1938). Od 1952 pracował jako szkoleniowiec w śląskich klubach, Technikum WF w Katowicach (1952–1960), młodzieżowej szkółce Centralnej Rady Związków Zawodowych, wychował wielu reprezentantów Polski i olimpijczyków (►Anna Skupień-Włodarczyk, Genowefa Migas, Wojciech Rydz, Jerzy Matwiejew). Działał m.in. w Polskim Związku Szermierczym i Związku Weteranów Powstań Śląskich. Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej, odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Pochowany w Katowicach na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Od Chamonix i Paryża do Vancouver. Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2010. [Warszawa 2010]; inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu parafii p.w. św. Piotra i Pawła przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.

teodor-zaczyk

Teodor Zaczyk

 

Ż

ŻYŁA Józef (2 III 1937, Katowice – 16 IX 2015, Katowice) – działacz żeglarski (od 1971); jachtowy kapitan żeglugi bałtyckiej (poźniej kapitan jachtowy) i kapitan motorowodny. Członek założyciel (od 1981) i członek honorowy Żeglarskiego Klubu Morskiego w Katowicach; współorganizator i uczestnik I Śląskiej Wyprawy Oceanicznej w rejon Morza Karaibskiego i na Kubę na jachcie s/y „Carbonia” (1977), uczestnik 33 rejsów morskich (24 jako kapitan); przepłynął łącznie prawie 30 tys. mil morskich. Od 1978 angażował się w działalność społeczną, pełniąc w Katowickim Okręgowym Związku Żeglarskim (OZŻ) funkcję przewodniczącego Komisji Wychowania i Propagandy, wiceprezesa ds. organizacyjnych i prezesa Zarządu (26 XI 1978 – 27 II 1993). Za jego kadencji Katowicki OZŻ dorobił się własnej siedziby, zakupił i rozbudował Stanicę Żeglarską nad jeziorem Tajty, w l. 1983–1985 organizował coroczne rejsy „Balaton”, w których udział brało po kilkuset żeglarzy, zorganizował (od 1982, co dwa lata) 5 Festiwali Filmów Żeglarskich, a od 1983 corocznie Przeglądy Piosenki Żeglarskiej „Tratwa”. W l. 1981–2009 członek Zarządu Głównego Polskiego Związku Żeglarskiego (PZŻ), a w okresie od 29 III 1981 do 23 III 1985 i od 15 IV 1989 (z krótką przerwą) do 2003 pełnił funkcję członka Prezydium PZŻ, przewodniczącego Komisji Kultury i Etyki i Komisji Historii Żeglarstwa. W l. 1989–2009 przewodniczący Komisji Odznaczeń PZŻ, od 2009 jej sekretarz. Przez wiele kadencji był członkiem Komisji Statutowej PZŻ. Od 1985 zapraszany do udziału w jury Nagrody „Rejs Roku”; autor książki Dzieje żeglarstwa na Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim 1924–1999. Wyróżniony licznymi odznaczeniami państwowymi, resortowymi i organizacyjnymi, w tym Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1989), złotą odznaką „Zasłużony Pracownik Morza” (1981), srebrną (1984) i złotą (1989) odznaką „Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej”, honorową odznaką „Zasłużony Działacz Żeglarstwa Polskiego” (11 II 1983) oraz medalem „Za Szczególne Zasługi dla Żeglarstwa Polskiego” (28 XI 1998). Członek honorowy PZŻ.
J. Żyła: Dzieje żeglarstwa na Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim 1924–1999. Kraków 2000.