|
|
|
Made in Bolesławiec.Użyteczność i sztuka w kamionce zaklęte30 kwietnia 2004 r. Dział Etnologii Miasta Muzeum Historii Katowic otworzył wystawę kamionki bolesławieckiej, znanej szeroko w całym świecie. Na wernisażu obecni byli między innymi Krystyna Siejna, wiceprezydent miasta Katowice, Andrzej Chodyra, wiceprezydent miasta Bolesławiec, Teresa Wolanin, historyk sztuki, długoletni były dyrektor Muzeum Ceramiki w Bolesławcu, Janina Bany-Kozłowska, artysta plastyk, główny projektant Zakładów Ceramicznych "Bolesławiec" i Katarzyna Żak, kurator wystawy ze strony Muzeum Ceramiki w Bolesławcu. Gosci powitali organizatorzy ekspozycji z Muzeum Historii Katowic: Jadwiga Lipońska-Sajdak, dyrektor muzeum, Halina Gerlich, kurator wystawy i Jolanta Barnaś, autorka aranżacji plastycznej. Na ekspozycji - trwającej do 30 września tego roku - przedstawiamy ponad 300 obiektów, ukazujących bogaty dorobek tamtejszego ośrodka od XVIII wieku do współczesności. 
A teraz kilka informacji o przeszłości i teraźniejszości bolesławieckiej ceramiki. Na Górnym Śląsku kojarzy się ona prawie wyłącznie z tradycyjnymi naczyniami, o charakterystycznej brązowej barwie, zwanymi tu bonclokami lub bónclokami. Wykorzystywano je głównie w pracach kuchennych. Chodzi tu o proste w formie garnki, w których m.in. przygotowywano i przechowywano różnorakie produkty spożywcze. Były to także formy na baby, dzbany, kufle, butle, kubki, a więc wyroby ceramiczne niezbędne przede wszystkim w domu. Źródła archiwalne dotyczące Bolesławca pochodzą z 1202 roku, w których odnotowano istnienie lokalnego grodu noszącego zlatynizowaną nazwę Boleslavia. Najbardziej jednak znana nazwa tej miejscowości to Bunzlau. I właśnie od niej pochodzi potoczne określenie naczyń tam produkowanych. Obecność pierwszych garncarzy na tym terenie odnotowano już w XIV wieku, lecz intensywny rozwój ośrodka przypada na czasy późniejsze. Interesująco wygląda produkcja z XVII wieku. Wtedy to pojawiły się brązowe dzbany i butle o zdecydowanie lśniącej i szklistej powierzchni. W owym wzornictwie badacze doszukują się inspiracji czy wręcz kopii rozwiązań dekoracyjnych z innych regionów Niemiec, w tym ze słynnych nadreńskich ośrodków garncarskich. Na przełomie wspomnianego stulecia i następnego pojawiły się natomiast tzw. melony, dzbany o specyficznym kształcie.
Dalsza „polska historia” miasta wykazuje, że bogate tradycje ceramiczne nie zostały zarzucone. Wręcz przeciwnie - uległy wzbogaceniu. Wszystko rozpoczęło się tuż po zakończeniu działań wojennych. Grupa zapaleńców a zarazem znawców zagadnienia - którym przewodził niezapomniany Tadeusz Szafran - z wielką energią przystąpiła do odbudowy lokalnego przemysłu. Pojawiły się nowe projekty, a w ich rezultacie ciekawe i niezwykłe wyroby artystyczne. Nie zrezygnowano ze starych rozwiązań, czego przykładem są popularne do dziś, często w kobaltowym kolorze stempelkowe dekoracje z motywami „pawich oczek”, kropek, rozetek i innych wzorów będących swoistym znakiem rozpoznawczym bolesławieckich wyrobów. Po epoce polskich pionierów w Bolesławcu pojawiła się cała plejada znakomitych artystów, ludzi, dla których kamionka stała się treścią twórczości, a nawet życia. Byli to głównie absolwenci wrocławskiej Akademii Sztuk Pięknych. Potrafili umiejętnie łączyć tradycję z nowatorskimi pomysłami. Najbardziej znanymi twórcami tego ośrodka są niewątpliwie dwie postaci, to znaczy Janina Bany-Kozłowska, której projekty realizowane są przez Zakłady Ceramiczne „Bolesławiec” oraz Bronisław Wolanin, związany od wielu lat ze Spółdzielnią „Ceramika Artystyczna”. 
Współczesne produkty „made in Bolesławiec” zyskują coraz bardziej oddalone rynki zbytu. Poza Europą docierają na Daleki Wschód i do Arabii Saudyjskiej, czy choćby Stanów Zjednoczonych. Właśnie pod gusta Amerykanów przygotowuje się specjalną ofertę z charakterystycznymi gwiazdkami nawiązującymi do ich flagi państwowej. Obok tradycyjnych form i wzorów mamy zupełnie nowe. W ofercie napotykamy talerze, miski, półmiski, salaterki, filiżanki, cukiernice, czajniki, bulionówki, czarki, wazy, sosjerki, solniczki, serwetniki,, kubki, dzbanki, maselnice, rondelki, garnki, podstawki, deski do krojenia, świeczniki, wazony, popielniczki, tace, cedzaki, szufelki, wałki, foremki do ciast, figurki, patery, wyciskarki do soków, chlebaki, itd., itd. 
Na wystawie zobaczymy wytwory proste i unikatowe, dawne i współczesne, także zachwycającą ceramikę artystyczną. Warto obejrzeć tę ekspozycję. Niewątpliwie trzeba się zgodzić z poglądem, iż bolesławiecka kamionka jest zawsze trendy. Halina Gerlich Wystawie towarzyszy katalog. Zapraszamy do GALERII Zapraszamy dzieci wraz z opiekunami na warsztaty plastyczne pt. „Zaprojektuj nowe wzory ceramiczne”. Dzieci otrzymają pastele do rysowania i papier, zajęcia odbywają się bezpośrednio na wystawie. Prosimy o wcześniejsze zgłoszenie uczestnictwa w zajęciach, udział w nich jest płatny wynosi 10,00 zł od grupy. Polecamy również strony:
|
Osiemnaste stulecie przyniosło znaczne rozszerzenie produkcji oraz - co godne podkreślenia - istotne wzbogacenie wzornictwa. W jednej z prac czytamy, iż w tym okresie „Dominowały ornamenty z motywami heraldycznymi, religijne, zwierzęce, także sceny rodzajowe. Częstym motywem było przedstawienie Adama i Ewy - symbolu garncarzy. Popularne stały się dzbanki na kawę, herbatę oraz mleczniki, cukiernice, bomboniery”. W XIX wieku wyroby ceramiczne uległy dalszemu wzbogaceniu. Kierowano je do wszystkich warstw społecznych. Trafiały do włościan, robotników, drobnomieszczaństwa, do siedzib arystokratycznych, a nawet na królewskie stoły. Z czasem w produkcji nastąpiły istotne zmiany. Maria Starzewska i Teresa Wolanin, znawczynie omawianej problematyki w opracowaniu „Artystyczna kamionka bolesławiecka”, stwierdzają, iż: „W drugiej połowie XIX wieku (...) garncarze zaczęli wytwarzać nowy rodzaj wyrobów kamionkowych. Skorzystali ze znajdującej się w pobliżu pokładów glinki wypalającej się na kolor biały, której używano dotąd jedynie do nakładek, i zastosowali ją do angobowania, a później i do wyrobu całych naczyń. Na białym tle wykonywano stempelkiem dekorację barwną”. Ośrodek ceramiczny sukcesywnie się rozwijał, zachowując swą atrakcyjność w dalszych latach, aż do końca II wojny światowej, kiedy to zakończył się niemiecki okres w jego dziejach.
Biuletyn Informacji Publicznej Muzeum Historii Katowic