|
Prezydent Katowic Piotr Uszok,
Muzeum Historii Katowic,
Konsul Generalny Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej w Krakowie
oraz
Instytut Hoovera przy Uniwersytecie Stanforda
zapraszają na ekspozycję czasową
Herbert Hoover a Polska
12 X - 13 XI 2005 r.
Dlaczego Herbert Hoover?
Jako konsekwentny orędownik niepodległości Polski i jeden z bardziej wpływowych jej przyjaciół na światowej scenie politycznej Herbert Clark Hoover należał do popularniejszych postaci w Polsce międzywojennej. Wkrótce po zakończeniu obu wojen światowych był mężem opatrznościowym i często ostatnią nadzieją dla wygłodzonych, pozbawionych środków do życia mieszkańców Polski. Bardzo nieliczni a może nawet nikt nie dokonał tak wiele w dziele humanitarnej pomocy Polakom, niewielu jak on dodawało nam otuchy na lepszą przyszłość.
Miałem okazję przekonać się o tym osobiście podczas udostępniania badaczom archiwów Amerykańskiej Administracji Pomocy, organizacji założonej przez Hoovera po I wojnie dla niesienia Europie pomocy żywnościowej. Materiały, zdeponowane w instytucie naszego założyciela czekały na opracowanie przez ponad 70 lat. Na ich podstawie mogłem stwierdzić, iż skala poczynań H. C. Hoovera w Polsce przeszła moje najśmielsze oczekiwania. Zrozumiałem powód, dla którego w sercu Warszawy w 1922 r. postawiono mu pomnik, który, niestety, nie dotrwał do naszych czasów.
Poczułem, iż jestem zobowiązany do podzielenia się tą wiedzą. Z pomocą przyszła wizyta na Stanfordzie Profesora Andrzeja Rottermunda, dyrektora Zamku Królewskiego w Warszawie. Po zapoznaniu się z materiałami o działaniach Hoovera Profesor otworzył przed nami podwoje Zamku. Wystawę otwarto w listopadzie 2004 r. w ramach obchodów Święta Niepodległości. Niewielu w historii Polski zasługuje na uhonorowanie właśnie w takim otoczeniu jak była rezydencja polskich władców. Hoover był w niej podejmowany z honorami w latach międzywojennych i przed jej ruiną stanął po raz ostatni w 1946 r.
Po Warszawie otrzymaliśmy zaproszenie do Łodzi. Dzięki dostawom amerykańskiej bawełny w 1919 r. Hoover stworzył szanse odrodzenia przemysłu włókienniczego w tym mieście. Kolejne zaproszenie wyszło z Poznania, gdzie największy plac nosił kiedyś jego imię i gdzie pozostaje żywa pamięć o szczególnych więzach łączących Hoovera z Paderewskim. Następnym przystankiem był Uniwersytet Jagielloński, który obdarzył Hoovera tytułem doktora Honoris Causa i na którego spotkanie w r. 1919 wyszło ponad sto tysięcy mieszkańców Krakowa.
Śląsk znalazł się w centrum uwagi Hoovera już w pierwszych dniach po przyłączeniu części jego ziem do Polski. Bez tego regionu nie było mowy o odrodzonej Polsce. Tu Hoover wysłał pierwsze dostawy ubrań i odzieży, tutaj sprowadził doradców technicznych dla ożywienia życia gospodarczego kraju.
Nasza wystawa będzie skromnym przypomnieniem wielkiego człowieka, którego imię zostało wymazane ze świadomości Polaków po 1945 roku.
autor i kurator wystawy
Zbigniew L. Stańczyk, Instytut Hoovera
Herbert Clark Hoover (1874-1964)
W ubiegłym roku minęło 40 lat od śmierci Herberta Clarka Hoovera, polityka i działacza społecznego, którego pamięta się dzisiaj przede wszystkim jako prezydenta USA w czasie Wielkiego Kryzysu (1929-1933), niesłusznie zapominając o angażowaniu się przez niego w walkę z biedą i ludzką krzywdą.
Hoover urodził się 10 sierpnia 1874 r. w West Branch w stanie Iowa w rodzinie kowala. Jego rodzice byli kwakrami. Ich wczesna śmierć (ojciec umarł w 1880 r. a matka w 1883 r.) oraz fakt wychowywania się w religijnym środowisku spowodowały u niego wykształcenie się cech, rzutujących później na całe jego życie. Była to zarówno pracowitość, przedsiębiorczość i samodzielność, jak i pacyfizm oraz chętne angażowanie się w działalność społeczną.
W latach 1891-1895 H. C. Hoover odbył studia geologiczno-górnicze na Uniwersytecie Stanforda w Kalifornii. Na utrzymanie zarabiał wówczas organizowaniem imprez kulturalnych. W r. 1892 zajmował się przygotowaniem występu Ignacego Jana Paderewskiego, który widząc młodego studenta, organizatora koncertu, wspaniałomyślnie zrezygnował ze znacznej części swego honorarium. Fakt ten Hoover zachował na zawsze we wdzięcznej pamięci.
W latach 1897-1914 odnosił spore sukcesy jako inżynier górniczy i przedsiębiorca w Australii, Chinach, Europie, Rosji i Stanach Zjednoczonych.
Po wybuchu I wojny światowej poświęcił się działaniom humanitarnym. Założył w Londynie Amerykański Komitet Pomocy i Komisję Pomocy Belgii. W 1917 r. Ameryka przystąpiła do wojny. Ówczesny prezydent USA, Woodrow Wilson powierzył Hooverowi urząd zajmujący się kontrolą i dystrybucją żywności (Food Administration) w Stanach Zjednoczonych. W latach 1918-1923 Hoover był szefem Amerykańskiej Administracji Pomocy (American Relief Administration), organizacji niosącej pomoc zniszczonej Europie. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości odwiedził ją już w 1919 r. Przebywał m.in. w Warszawie, Lwowie i Krakowie.
Po zakończeniu wojny H. C. Hoover założył instytut swego imienia, którego głównym zadaniem pozostaje do dzisiaj badanie problemów wojny i pokoju, a także rozwoju ekonomicznego, społecznego oraz kulturalnego państw i narodów.
W r. 1921 prezydent Warren G. Harding mianował Hoovera ministrem handlu. Funkcję tę sprawował on wręcz wzorowo, dążąc do nieformalnej, dobrowolnej współpracy rządu i przedsiębiorców.
Dnia 4 marca 1929 r. Hoover został zaprzysiężony na prezydenta Stanów Zjednoczonych z ramienia Partii Republikańskiej. Niestety, jego czteroletnią kadencję przesłonił Wielki Kryzys, który zaczął się w październiku 1929 r.
W 1939 r. niestrudzony społecznik założył Komisję Pomocy Polsce (Commission for Polish Relief). W roku 1946 na polecenie prezydenta Harryego S. Trumana, H.C. Hoover ponownie zostaje koordynatorem pomocy żywnościowej. Staje na czele organizacji pomocy amerykańskiej dla wielu krajów, głównie europejskich, w tym w ramach UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration – Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy) i organizacji humanitarnej utworzonej w celu niesienia pomocy ofiarom wojny CARE (Coperative for American Remittances to Europe). W tym czasie ponownie odwiedza Polskę.
Jest wówczas także jednym z założycieli Funduszu Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom (UNICEF).
Dnia 20 października 1964 roku Hoover zmarł w Nowym Jorku w wieku 90 lat. Spoczął w swej rodzinnej miejscowości w West Branch, gdzie w r. 1962 uczczono go otwarciem Biblioteki Prezydenckiej (Herbert Hoover Presidential Library).
Współczesna historiografia zaczyna bardziej obiektywnie oceniać Hoovera także jako polityka, szczególnie w aspekcie jego prezydentury. Jest więcej niż pewne, że w obliczu Wielkiego Kryzysu każdy ówczesny amerykański prezydent stanąłby na granicy swych możliwości.
Hoover był człowiekiem angażującym się bez reszty w sprawowane funkcje. Potrafił pracować czasami do 20 godzin na dobę, a w czasie zajmowania stanowisk rządowych nie wyłączając prezydentury rezygnował z przyjmowania za nie wynagrodzenia.
Komisarz wystawy
Michał Musioł, Muzeum Historii Katowic
Sponsorzy wystawy
Taube Family Foundation
Henrietta Fankhauser |
Biuletyn Informacji Publicznej Muzeum Historii Katowic