Wystawa Pozdrowienia z Katowic prezentuje nasze miasto na pocztówkach z lat od 90. XIX w. do 60. XX w. Tytuł nawiązuje do popularnych na przełomie XIX w. i XX w., najczęściej wieloobrazkowych pocztówek tzw. grussów, gdyż Gruss aus … to po prostu Pozdrowienie z…. Takie pozdrowieniowe karty wysyłano masowo również z Katowic. Ponieważ ich intensywny rozwój przypadł na okres pocztówkowego boomu, można więc powiedzieć, iż pocztówka towarzyszyła miastu od początku jego powstania. Oglądając widokówki zgromadzone na wystawie, począwszy od tych przedstawiających rynek czy główne ulice aż po mniej znane zakątki, dostrzeżemy zmiany w zagospodarowaniu terenu, rozbudowę zarówno centrum miasta, jak i jego dzielnic. Na najstarszych kartach widzimy pierwsze, ważne dla Katowic obiekty oraz widoki, dzisiaj niekiedy trudne do rozpoznania. Na międzywojennych widokówkach uwagę zwraca nowoczesna architektura, powstająca wówczas głównie w południowej części miasta. Na kartach z lat 40. spotykamy już nowe obiekty obok zabytkowych. Kolejne duże zmiany nastąpiły pod koniec lat 60 XX w., kiedy to pojawiło się budownictwo z tzw. wielkiej płyty. Przez cały czas z dużym upodobaniem pokazywano przemysł, który z pewnością w sposób szczególny kształtował oblicze tej ziemi. Na wielu pocztówkach znalazły się również hotele, teatry, kina, kawiarnie, często wraz z ich wnętrzami, oraz parki i ogrody miejskie, będące miejscem wypoczynku mieszkańców. Poza budowlami, których charakter jest mimo wszystko dość trwały, często obiektem zainteresowania fotografa były takie elementy życie codziennego jak, ruch uliczny, sprzedawcy gazet, targ miejski, a także budzące podziw zdobycze techniki: tramwaje, pierwsze samochody czy miejskie autobusy. Przedstawione pocztówki stanowią bardzo cenny materiał dokumentacyjny, gdyż wiele uwiecznionych na nich miejsc i obiektów dzisiaj już nie istnieje.

Organizatorzy wystawy pragną pokazać również samą kartą pocztową, jej dzieje, różnorodność form i technik wydawniczych. Pocztówka, której historia rozpoczyna się w 1869 r., bardzo szybko rozpowszechniła się w Europie i większości krajów świata. Był to prawdziwy przełom w sposobie przekazu informacji. Popularność tej formy korespondencji a co za tym idzie nakłady kart z końca XIX w. i początku XX wieku oszołamiają. Przy milionowych nakładach godna uwagi jest różnorodność pocztówkowych wzorów. Warto na przykładzie katowickich kart przyjrzeć się pomysłowości wydawców, którzy w rozmaity sposób starali się je uatrakcyjnić i przyozdobić. Wprawdzie większe możliwości dawały karty okolicznościowe, ale także przy produkcji kart krajoznawczych powszechnie stosowano takie metody, jak: tłoczenie, złocenie i srebrzenie czy foliowanie. Innym sposobem był fotomontaż i retusz. Zabiegi te pozwalały osiągnąć niezwykłe, czasem zaskakujące efekty, m.in. „sztucznej” nocy czy zimy. Często łączono różne techniki szczególnie litografię ze światłodrukiem i fotografią. Wśród najstarszych, a zarazem najpiękniejszych kart najczęściej spotykamy, obok samych litografii, światłodrukowe widoki miasta ujęte w litograficzne winiety. Trzeba pamiętać, iż wszelkie metody „upiększania” pocztówkowych widoków miały na celu przede wszystkim stworzenie nastroju, pokazanie danego miejsce pięknym i atrakcyjnym, co było dla ówczesnych ważniejsze od realizmu. Dopiero po 1918 r., zgodnie ze zmianą gustów odbiorcy, szczególnie karty krajoznawcze pozbawiono dekoracyjności, elementów fantazyjnych. Ciągle nie słabła jednak ich popularność.

Już w XIX w., gdy pocztówka stała się powszechna, modne było także jej zbieranie. Bogate kolekcje trafiały do pięknych albumów, które z dumą pokazywano gościom podczas towarzyskich spotkań. Z czasem, chcąc pokazać owe zbiory szerszej publiczności zaczęto organizować wystawy. Warto wspomnieć, że pierwsza wystawa kart pocztowych na ziemiach polskich miała miejsce w 1899 r. w Krakowie, a rok później w Warszawie.

Ekspozycja, do obejrzenia której zapraszamy, prezentuje przede wszystkim, liczącą ponad 1300 sztuk kolekcję katowickich pocztówek z naszego Muzeum. Dodatkowo została ona wzbogacona o karty ze zbiorów prywatnych i instytucji pokrewnych, co pozwoliło pełniej zaprezentować zarówno miasto, jak i historię karty pocztowej. Wystawa, mam nadzieję, zaciekawi nie tylko historyka, etnografa czy kolekcjonera, ale wszystkich zainteresowanych przeszłością. A każdemu, kto potrafi wnikliwie patrzeć, przybliży pełen uroku, barwny świat minionej epoki.

Zofia Szota
komisarz wystawy

Na wystawę eksponaty wypożyczyli:

• Marek Sosenko
• Jerzy Zieliński
• Andrzej Klukowski
• Lech Szufa
• Adam Machnik
• Muzeum Śląskie w Katowicach
• Muzeum Miejskie w Zabrzu
• Biblioteka Śląska w Katowicach

| strona główna | o muzeum | wystawy-czasowe | wystawy-stałe | archiwum-wystaw |
| lekcje-muzealne | konkursy | aktualności | wydawnictwa | usługi | kontakt |
Biuletyn Informacji Publicznej Muzeum Historii Katowic