Wystawy czasowe - W KARTUSZU, POD KORONĄ

Historia produkcji porcelany na ”czarnym” Górnym Śląsku rozpoczęła się dopiero w XX wieku w okresie międzywojennym. W poprzednim stuleciu bowiem ta część Górnego Śląska, znajdując się na rubieżach państwa pruskiego, była głównie ośrodkiem niemieckiego przemysłu ciężkiego, a także pożądanym i chłonnym rynkiem zbytu dla niemieckich wytwórni porcelany o ustalonej już w Europie renomie i pozycji. Sytuacja ta uległa zmianie dopiero na początku lat 20. XX wieku po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski. Wówczas zrodziła się potrzeba i odpowiedni klimat dla podejmowania nowych przedsięwzięć.

Animatorem działań w dziedzinie produkcji porcelany był Richard Czuday. Jego mała fabryka w Szopienicach-Roździeniu - Czuday Werke - a następnie ”Elektroporcelana” S.A. produkujące wyroby elektrotechniczne (1920-1923) rozpoczęły historię przemysłu porcelanowego na ”czarnym” Górnym Śląsku.

Dużą wytwórnią porcelany w okresie międzywojennym na przyłączonej do Polski części Górnego Śląska była dopiero fabryka ”Giesche” w Bogucicach. Jej korzenie sięgają wspomnianej fabryki Richarda Czudaya w Szopienicach-Roździeniu, której pakiet większościowy wykupił w 1923 roku koncern ”Giesche”. W konsekwencji tego faktu firma zmieniła nazwę na Fabryka Porcelany ”Giesche” dawniej Czuday S.A. i w 1925 roku przeniosła produkcję do zaadaptowanych na ten cel budynków dawnej fabryki pasz w Katowicach-Bogucicach. Pierwszym dyrektorem fabryki ”Giesche” został Richard Czuday.

W 1926 roku współwłaścicielem firmy zostaje amerykański koncern Harrimana. Richard Czuday za zgodą zarządu odchodzi z fabryki i zakłada własną wytwórnię porcelany pod nazwą ”Czuday” Fabryka Porcelany S.A. (1929) na terenie dawnej Huty Cynku Franciszek w Bykowinie. Na początku lat 30. spółka traci jednak płynność finansową, w konsekwencji czego zostaje przejęta przez głównego wierzyciela - Komunalną Kasę Oszczędności Powiatu Katowickiego. Nowy właściciel rozpoczyna produkcję pod nazwą Polska Fabryka Porcelany, Huta Franciszka G.Śląsk, po czym na pewnym etapie swojej działalności zaczyna używać tylko nazwy Huta Franciszka.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego fabryki ”Giesche” i Huta Franciszka wraz z wytwórniami w Ćmielowie i Chodzieży należały do największych w Polsce zakładów produkujących porcelanę stołową i dekoracyjną. Ponadto firma ”Giesche” kontynuowała produkcję wyrobów elektrotechnicznych, a w latach 30. rozpoczęła produkcję figurek porcelanowych. Obok form tradycyjnych wytwórnie wykonywały formy nowoczesne (art déco.). Do najbardziej znanych i lubianych fasonów w fabryce ”Giesche” należały: ”Empire”, ”Krystyna”, ”Łucja”, a także ”Polonia” i ”Katowice”. Obie fabryki produkowały porcelanę stołową w dwóch wersjach kolorystycznych: białej oraz kości słoniowej. Do dekoracji stosowały przede wszystkim kalkę, rzadziej ręczną malaturę czy też złocenia - złoto trawione - i relief.

W czasie II wojny światowej fabryki kontynuowały produkcję pod zarządem niemieckim. W wytwórni ”Giesche” w tym czasie kierownikiem artystycznym był artysta Kurt Polent, a dyrektorem Huty Franciszka został Richard Czuday.

Po wojnie fabryki upaństwowiono. Rozpoczęto produkcję porcelany, stosując do 1952 roku przedwojenne sygnatury, później zaś nowego, identycznego znakowania: B

W 1988 roku zakład w Bykowinie został zamknięty. Produkcję porcelany kontynuowano tylko w Bogucicach. Od 1994 roku wyroby znakowano sylwetą fabryki i napisem ”Porcelana Śląska”, w połowie lat 90. na krótko używano sygnatury ”Giesche” pod koroną.

W 1947 roku w Katowicach-Zawodziu rozpoczęła działalność prywatna fabryka ”Steatyt” założona przez Zygmunta Buksowicza. Do 1953 roku produkowano w niej porcelanę techniczną a od roku 1950 porcelanę stołową i dekoracyjną. W 1978 roku firma przeniosła się do Katowic-Ochojca, gdzie działała do 1994 roku.