czynna od 28 X 2003 r.

Grupa St-53 była pierwszym „impulsem nowoczesności” na Górnym Śląsku i jedną z pierwszych oznak sprzeciwu wobec dominacji realizmu socjalistycznego w sztuce polskiej. U jej początków legła przyjaźń Klaudiusza Jędrusika, Waltera Napieralskiego, Sylwestra Wieczorka i Waldemara Świerzego – studentów katowickiej filii PWSSP we Wrocławiu. Jędrusik - za namową Konrada Swinarskiego - przyszłego reżysera teatralnego - przeczytał skrypt Teorii widzenia Władysława Strzemińskiego (wybitnego polskiego artysty awangardowego, pedagoga łódzkiej PWSSP, zmarłego w 1952 r.).

Jędrusik powielił tekst i zaprosił przyjaciół do studiowania zawartych w nim „przewrotnych” poglądów na sztukę. Wkrótce dołączyła do nich Urszula Broll. Grupa zorganizowała pierwszą, nieoficjalną wystawę w domu Wieczorka w Bradzie latem 1953 r. Ostatecznie w jej składzie znaleźli się: Zdzisław Biliński, Urszula Broll, Krystyna Broll (poetka), Klaudiusz Jędrusik, Tadeusz Ślimakowski, Zdzisław Stanek, Konrad Swinarski, Maria (Mara) Obremba, Hilary Krzysztofiak, Stefan Gaida oraz Irena Bąk. Stosunkowo szybko ustalono podstawowe cele i zasady działania grupy, które tak sformułował Jędrusik

1. Oczyszczenie i rewizja naszej wiedzy o sztuce. Jak to naprawdę z tym wszystkim jest.
2. Ukierunkowanie naszej pracy poprzez studia, opierając się na Teorii widzenia na cel, którym jest osiągnięcie świadomości wzrokowej aż do kubizmu.
3. Osiągnięcie go poprzez odpowiednio ukierunkowaną pracę prawidłowej świadomości wzrokowej, z której wynikałaby znajomość ścisłych kryteriów artystycznych.
4. Potwierdzenie w praktyce niesprzeczności Teorii widzenia. (1)

Katowiccy „apostołowie” Teorii widzenia narzucili sobie z młodzieńczym zapałem surowe i rygorystyczne studia plastyczne na podstawie tekstu Strzemińskiego, wzbogacone cotygodniowymi spotkaniami, w czasie których wspólnie oceniano efekty pracy, dyskutowano o sztuce, czytano teksty literackie i filozoficzne i słuchano muzyki.

W czerwcu 1954 r. grupa zorganizowała drugą, również nieoficjalną, wystawę w mieszkaniu Mary Obremby w Katowicach. W 1955 r. na słynnej wystawie w Arsenale swoje prace wystawili: Mara Obremba, Klaudiusz Jędrusik oraz Hilary Krzysztofiak.

Wkrótce Swinarski wyjechał do Berlina, by pracować pod okiem Bertolta Brechta, w życiu grupy natomiast pojawił się Andrzej Wydrzyński (był kierownikiem literackim Teatru Śląskiego w Katowicach, pisarzem, a przede wszystkim osobą wpływową w tamtejszym środowisku kulturalnym i politycznym). Jego zadaniem stało się oficjalne „wypromowanie” grupy. Zaczął od nadania jej nazwy: St-53. Skrót „53” oznaczał rok powstania grupy – 1953, pierwszy człon nazwy „St” miał różne znaczenia. Członkowie grupy tłumaczyli go jako skrót nazwiska mistrza Strzemińskiego oraz określenia „studyjność”, wskazującego na studyjny, roboczy i samokształceniowy charakter grupy. Ze względów „propagandowych” był to ukłon w stronę ówczesnych „czynników oficjalnych” podawano również trzecią możliwość interpretacji nazwy St: jako Stalinogród (była to oficjalna nazwa Katowic w latach 1953-1956). Do St-53 przyłączyli się dwaj łódzcy artyści Lech Kunka i Stefan Krygier, Wydrzyński próbował zmienić profil grupy, namawiając artystów do indywidualnej twórczości i dążąc do zorganizowania pierwszej oficjalnej wystawy. Wcześniej, na spotkaniu 15 lutego 1956 r. w pracowni Mary, po burzliwej dyskusji odszedł Jędrusik.

W dniu 13 maja została otwarta w Klubie Pracy Twórczej wystawa zaprezentowana później, w okrojonej formie, w Pałacu Sztuki w Krakowie. Na przełomie lat 1956 i 1957, tym razem z warszawską grupą 55, St-53 wystawiła swe prace w stołecznym Klubie Krzywego Koła, już bez udziału Kunki i Krygiera. Dużym wydarzeniem była również zorganizowana w Poznaniu, w styczniu 1957 r., zbiorowa wystawa grupy St-53, grupy 55 oraz poznańskiej R-55, pokazana później w Szczecinie. W tym samym roku St-53 urządziła ekspozycję swych prac w Katowicach, niedługo potem odszedł Krzysztofiak, który przeniósł się do Warszawy oraz Irena Bąk i Stefan Gaida. W ostatnim oficjalnym wystąpieniu St-53 na wystawie w Domu Kultury w Nowej Hucie w 1959 r. wzięli udział jedynie: U. Broll, M. Obremba, Z. Stanek i T. Ślimakowski.

Historycy sztuki, pisząc o sztuce współczesnej lubią podkreślać wolność artysty, jego wolny wybór wobec różnorodnych kierunków i tendencji, wolność autokreacji. Młodzi plastycy katowiccy na początku lat 50. ubiegłego wieku takiej „komfortowej” i oczywistej dla nas sytuacji byli pozbawieni. Kształcąc się na państwowych uczelniach czy funkcjonując w ramach ZPAP-u, musieli wpisać się w określone ramy, ramy nudnego i zaangażowanego politycznie socrealizmu. St-53 w apolityczny sposób kontestowała tę artystyczną izolację. Wybrała jedną z niewielu dostępnych wówczas możliwości – zwarty, logiczny (mimo marksistowskiego języka) i wypróbowany w praktyce system myślenia i rozumienia zjawisk zawarty w Teorii widzenia Strzemińskiego. Systematyczne i żmudne ćwiczenia prowadzone przez członków St-53 w latach 1953-1955 pozwoliły im nie tylko wypracować warsztat, ale i podjąć ciekawe problemy, głównie formalne, kontynuowane w dalszej, indywidualnej twórczości.

Drugi, tzw. oficjalny okres w dziejach istnienia St-53 to właściwie czas, kiedy porzuciwszy wspólną „pracę u podstaw” i przeplatane dyskusjami ćwiczenia grupa stanowiła tylko stowarzyszenie artystów wywodzących się z tego samego pnia, lecz operujących już różnymi środkami formalnymi i rozwijających się w całkowicie odmiennych kierunkach.

Wystawa jest pierwszą próbą zaprezentowania twórczości członków grupy St-53. Zgromadzono na niej prace wykonane w rozmaitych technikach m. in. olejnej, pastelu, rysunki węglem i ołówkiem, kolaże i rzeźby. Najwcześniejsze obrazy, autorstwa Konrada Swinarskiego, pochodzą z 1948 r., najpóźniejsze z końca lat 80. XX w., co umożliwi prześledzenie rozwoju artystycznych osobowości każdego z członków grupy. Ekspozycję wzbogaca również kilka prac Władysława Strzemińskiego, m. in. Słońce - serce dnia ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.

Część wystawionych obiektów należy do zbiorów Muzeum Historii Katowic, pozostałe pochodzą z kolekcji prywatnych (m. in. rodzin artystów) oraz ze zbiorów: Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie, Muzeum w Chorzowie oraz Muzeum Sztuki w Łodzi.

Wystawie towarzyszy katalog.

Aleksandra Krypczyk

| strona główna | o muzeum | wystawy-czasowe | wystawy-stałe | archiwum-wystaw |
| lekcje-muzealne | konkursy | aktualności | wydawnictwa | usługi | kontakt |
Biuletyn Informacji Publicznej Muzeum Historii Katowic