|
|
Szopki krakowskie
W okresie od 5 grudnia 2003 roku do 11 stycznia 2004 roku Dział Etnologii Miasta naszej placówki prezentować będzie szopki. Z Muzeum Historycznego miasta Krakowa wypożyczonych zostanie 15 tych, jak niektórzy mówią „koronkowych budowli” pochodzących z lat 1948 - 1993. Są to dzieła wykonane przez biegłych w sztuce twórców, nagradzane i znane w świecie. Szopki nawiązują do tradycji odległej czasowo i przestrzennie. U ich źródeł tkwi niezwykła idea św. Franciszka, który chcąc – w perspektywie świętowania Bożego Narodzenia - pobudzić wyobraźnię wiernych zainscenizował w 1223 roku pierwszą „żywą” scenę nawiązującą do betlejemskiej stajenki. Niedługo potem zjawisko dotarło na ziemie polskie, a od XVI w. nastąpiło znaczące wzbogacanie dramaturgii jasełkowych przedstawień. Tajemnica i niezwykłość Narodzenia Pańskiego znalazły też swoje odzwierciedlenie w różnorodnych próbach rekonstruowania samego miejsca schronienia Świętej Rodziny. Najdawniejsze tego rodzaju obiekty krakowskie odnajdujemy w tutejszych kościołach; pochodzą już z drugiej połowy XIV wieku. Były również obecne w domach zamożnych mieszczan.
W latach II Rzeczpospolitej, kiedy doceniano sens regionalizmu tradycja szopkarstwa zaczęła się znów rozwijać. Dzięki inicjatywie dr. Jerzego Dobrzyckiego 21 grudnia 1937 roku odbył się na krakowskim rynku pierwszy konkurs tych intrygujących w swym oszałamiającym bogactwie „brył architektonicznych”. Po okupacyjnej przerwie powrócono do organizowania konkursów. Ich szczególna, pełna widowiskowości coroczna prezentacja jest znaczącym wydarzeniem poprzedzającym święta Bożego Narodzenia. 
A jak wygląda typowa szopka krakowska? To obiekty dwu- i pięciokondygnacyjne, trój- i wielowieżowe, małe i duże, statyczne i ruchome. Zawsze wykonane są z „lubością” i wielką starannością. Dominują smukłe wieże świątyń, w tym charakterystyczne nawiązania do kościoła Mariackiego, dalej przykładowo kopuła Kaplicy Zygmuntowskiej, Barbakan, Sukiennice, czy Brama Floriańska. Ponadto twórcy umieszczają kukiełki różnych postaci: realnych, symbolicznych, alegorycznych, także współczesnych. Stąd pojawia się ks. Piotr Skarga, Tadeusz Kościuszko, Józef Piłsudski, ale i Lech Wałęsa. Występują Krakowiacy, Górale, Cyganie, Żyd, Kozak, król Herod, Diabeł, a w centrum Maryja z Dzieciątkiem i św. Józef. Przyciąga uwagę błyszcząca kolorystyka z dominacją czerwieni, zieleni, srebra i złota. Wszystko się mieni i skrzy. Komisarzami ekspozycji są Anna Szałapak z muzeum krakowskiego i Halina Gerlich z naszego muzeum. W czasie trwania wystawy będzie można zakupić pocztówki z szopkami oraz album „Szopki krakowskie” autorstwa A. Szałapak. Komisarz wystawy Halina Gerlich |
|
|
Natomiast klasyczna, znana dziś szopka rodem z tego miasta, to wytwór schyłku XIX w., kiedy to pojawiły się dzieła oryginalne i dojrzałe. Na uwagę zasługuje zwłaszcza dorobek mistrza Michała Ezenekiera z Krowodrzy, który ustanowił swoisty kanon w tej dziedzinie. Obiekty te zaczęły stanowić element narodowej tożsamości, co w latach zaboru nabrało dodatkowo cech symboliki politycznej. W efekcie ograniczono tę twórczość. Ich istotę oraz walory artystyczne, analizowane nie tylko w realiach powierzchownej ludowości, odkryli wybitni polscy artyści i intelektualiści tamtej doby, w tym zacna i zasłużona rodzina Estreicherów.
Biuletyn Informacji Publicznej Muzeum Historii Katowic