H

 

HAJZER Artur Henryk (28 VI 1962, Zielona Góra – 7 VII 2013, na stoku Gaszerbrum I w Karakorum) – taternik, alpinista i himalaista, twórca i szef programu „Polski Himalaizm Zimowy 2010–2015”, kierownik wypraw działających w ramach tego projektu; współzałożyciel i były prezes (wraz z Januszem Majerem) nieistniejącej już firmy ADD będącej właścicielem marki Alpinus produkującej odzież outdoorową oraz sprzęt turystyczny i wspinaczkowy, współtwórca (również z Majerem) firmy w tej samej branży: HiMountain. Był członkiem Kapituły Nagrody Środowisk Wspinaczkowych „Jedynka” aż do jej rozwiązania w 2011. Wspinanie rozpoczął w 1976 od Tatr; w Alpach przeszedł kilka trudnych dróg w masywie Mont Blanc (m.in. na Petit Dru i Mont Blanc du Tacul). W górach wysokich zadebiutował w 1982 wspinaczką na szczyt Daplipangdi-Go (wówczas Gaurishanka-Go) w Himalajach Nepalu (6126 m n.p.m.); w 1993 zdobył Tiricz Mir, najwyższy wierzchołek Hindukuszu (7706 m). 9 XI 1986 z ►Jerzym Kukuczką i Carlosem Carsolio zdobył Manaslu East (wejście nową drogą, dodatkowo w stylu alpejskim i bez wspomagania tlenem). Z Jerzym Kukuczką 3 II 1987 dokonał pierwszego zimowego wejścia na Annapurnę. Spośród ośmiotysięczników zdobył ponadto: Sziszapangmę (18 IX 1987, z Wandą Rutkiewicz, Ryszardem Wareckim i Jerzym Kukuczką), Dhaulagiri (11 V 2008) i Nanga Parbat (23 VI 2010, oba z Robertem Szymczakiem), Makalu (30 IX 2011, z Adamem Bieleckim i Tomaszem Wolfartem). Wspólnie z Krzysztofem Wielickim trzykrotnie szturmował południową ścianę Lhotse. W 1989 był głównym organizatorem akcji ratunkowej po lawinie pod Mount Everestem, dzięki której udało się sprowadzić jedynego ocalałego Andrzeja Marciniaka. 10 II 2008 miał wypadek lawinowy w Tatrach Zachodnich (po urwaniu nawisu śnieżnego na Tomanowych Stołach został porwany przez lawinę; udało się go odnaleźć i uratować, jednak za złamanie obowiązującego w Tatrzańskim Parku Narodowym zakazu poruszania się poza wyznaczonymi szlakami turystycznymi został ukarany symbolicznym upomnieniem). Był kierownikiem wyprawy na Gaszerbrum I, zorganizowanej w ramach programu „Polski Himalaizm Zimowy”, podczas której 9 III 2012 Adam Bielecki i Janusz Gołąb dokonali pierwszego zimowego wejścia; podczas kolejnej wyprawy na Gaszerbrum I,, wycofując się z obozu III do II, 7 VII 2013 odpadł od jednej ze ścian Kuluaru Japońskiego i spadł około 500 m. Jego nazwisko zostało upamiętnione na Pomniku Alpinistów w Katowicach odsłoniętym 28 X 2015.
Wielka encyklopedia gór i alpinizmu. T. 6: Ludzie gór. Red. M. i J. Kiełkowscy. Katowice 2013.

HAŁUPKA Augustyn (17 VII 1920, Blumental k. Hannoweru – 11 VII 1997, Katowice) – szermierz; trenował w Śląskich Technicznych Zakładach Naukowo-Technicznych w Katowicach (ok. 1939), wychowanek trenera ►Leona Kozy-Kozarskiego. Był członkiem Kolejowego Przysposobienia Wojskowego Katowice (1939), KS „Pogoń” Katowice (1945–1949), jednym z trenerów Koła Sportowego „Stal” Katowice (1950–1956), KS „Baildon” Katowice (1957–1962), MKS „Pałac Młodzieży” Katowice (1962–1994). Osiągnięcia: 4 (4–0–0) medale MP (1947–1950) – w szabli drużynowo. Wychowankowie: Edward Korfanty.
H. Marzec: 85 lat śląskiej szermierki. Trenerzy i ich medaliści. Katowice 2012.

HAMBURGER Alfred (20 X 1876, Grzymałów k. Lwowa – 6 I 1939, Kraków) – działacz ruchu gimnastycznego na Górnym Śląsku i jego krytyk. Pracował jako nauczyciel wychowania fizycznego w Gimnazjum Państwowym w Katowicach. Był naczelnikiem Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce (1923–1932). Do programu jego działalności wprowadził gimnastykę szwedzką braci Lingów; poddał krytyce niemiecki system gimnastyczny oparty na ruchu turnerskim Friedricha Jahna.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

HAMPEL Jan (25 IV 1933, Katowice – 3 XII 1962, Katowice) – hokeista na lodzie, bramkarz w klubach: „Stal” i „Gwardia” Katowice (do 1951), „Górnik” Janów (1953–1954), „Gwardia” Katowice (1954–1955), „Start” Katowice (1956–1957), „Górnik” Katowice (1958–1962). 20-krotny reprezentant Polski (1952–1962), m.in. na IO (1952). Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP (1958).
B. Tuszyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Wrocław [b.r.w.]; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

HARATYK Jan (4 XII 1913, Koniaków – 13 V 1990) – narciarz, kombatant II wojny światowej (bohater walk o wyzwolenie Francji, członek francuskiego ruchu oporu, odznaczony francuskim krzyżem dla ruchu oporu Croix Combatte de Volontaire). Był członkiem Śląskiego Klubu Narciarskiego Katowice (l. 30 XX w. – 1949), Klubu Narciarskiego „Górnik” Katowice, organizatorem m.in. tzw. „suchej zaprawy” w Katowicach, bazy w Koniakowi. Od 1950 pracował jako trener. Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal MŚ – 3 m. narciarski bieg patrolowy (1939); 3 (0–2–1) medale MP (1936–1948) – 2 m. sztafeta 4 x 10 km (1938, 1948), 3 m. sztafeta 4 x 10 km (1936).
K. Blauth: Laur i karabin. Warszawa 1989.

HEIDENREICH Otto Józef (1 XI 1904, Katowice – po 1974, Salzgiter) – piłkarz, obrońca; zawodnik IFC Katowice (do 1934); w l. 1927–1929 występował w I lidze. Osiągnięcia: wicemistrzostwo Polski (1927).
A. Gowarzewski, współpr. dok. B.L. Szmel: Mistrzostwa Polski. 100 lat prawdziwej historii. T. 1: Ludzie. 1918–1939. Katowice 2017.

HEIDRICH Ewald (18 IV 1916, Siemianowice – po 1946, Siemianowice?) – pływak, zawodnik I Klubu Pływackiego Siemianowice, KS „Dąb” Katowice (1937–1939). Osiągnięcia: 15 (15–0–0) medali MP: 1 m. 100 m st. klasycznym (1935, 1936, 1937, 1938, 1939), zimowe (1937, 1938); 200 m st. klasycznym (1936, 1937, 1938, 1939), zimowe (1937, 1938); 500 m st. klasycznym – zimowe (1938); 3 x 100 m st. zmiennym (1939).
APK, zesp. Huta „Baildon” spis 5, sygn. 1624; A.W. Parczewski: 90 lat polskiego sportu pływackiego 1922–2012. Historia Mistrzostw Polski 1922–2012 – głównych (basen 50 m). Warszawa–Zamość 2012.

HEIN Paweł (4 I 1896, Ligota Pszczyńska – 1944, Mauthausen-Gusen), pseud. Silny – zapaśnik, powstaniec śląski, członek ruchu oporu. W III powstaniu śląskim dowódca pociągu pancernego, ranny w bitwie pod Sławęcicami. Od 1923 trenował w sekcji ciężkiej atletyki Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół II” Katowice. Pomimo kalectwa (utykał na jedną nogę) odnosił wiele sukcesów w zapasach w stylu klasycznym. Był działaczem Polskiego Związku Atletycznego, arbitrem sportowym klasy międzynarodowej, sędziował ME w zapasach (1927). W okresie okupacji hitlerowskiej uczestniczył w ruchu oporu – zastępca kwatermistrza w inspektoracie katowickim Armii Krajowej. Aresztowany 19 IV 1944 w Suminie; zamordowany w obozie koncentracyjnym.
A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku (1878–1945). Katowice 1986; A. Steuer Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001; B. Tuszyński: Księga sportowców polskich ofiar II wojny światowej: 1939–1945. Warszawa 1999.

HENIOLONG zob. ►Furmanik Henryk

HERMAN Antoni (19 V 1909, Dąb – 11 XI 1997, Katowice) – piłkarz, napastnik, lewoskrzydłowy; zawodnik KS „Dąb” Katowice; w l. 1936–1937 występował w I lidze; ojciec ►Edwarda Hermana, brat ►Richarda Hermanna.
A. Gowarzewski: Mistrzostwa Polski. 100 lat prawdziwej historii. T. 1: Ludzie: 1918–1939. Katowice 2017.

HERMAN Edward Antoni (22 IV 1937, Katowice – 13 IV 2009), pseud. Eda, Kolyba – piłkarz, hokeista na lodzie. Piłkę nożną trenował w: KS „Dąb” Katowice, KS „Ruch” Chorzów (1964–1972) – rozegrał 179 spotkań, strzelając 74 gole, GKS Tychy (1972–1975), a hokej na lodzie w klubie „Górnik 1920” Katowice (1959–1960) i był reprezentantem Polski drużyn juniorów i młodzieżowych. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MP w piłce nożnej (1968), 2 (1–1–0) medale MP w hokeju na lodzie: 1 m. (1960), 2 m. (1959). jego stryjem był ►Richard Hermann.
A. Gowarzewski, J. Biliński, H. Biliński: Ruch Chorzów. 75 lat niebieskich – księga jubileuszowa, Katowce 1996.

HERMANN Richard, właśc. Herman (28 I 1923, Dąb – 27 VII 1962, Frankfurt n. Menem) – niemiecki piłkarz, pomocnik i lewoskrzydłowy; zawodnik klubów: „Dąb” Katowice (l. 30. XX w.), Erster Fußball Club Katowice (1939–?), „Kickers” Offenbach (przed 1947), FSV Frankfurt (1947–1960). W l. 1950–1954 występował w reprezentacji Niemiec. Był trenerem FSV 02 Seckbach. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal MŚ – 1 m. reprezentacji. Niemiec w piłce nożnej (1954). Brat ►Edwarda Hermanna.
Górnoślązacy w polskiej i niemieckiej reprezentacji narodowej w piłce nożnej – wczoraj i dziś. Sport i polityka na Górnym Śląsku w XX wieku. Gliwice–Opole 2006; P. Czado: Opowieść o Ryszardzie Hermanie – śląskim mistrzu świata – http://katowice.wyborcza.pl/katowice/1,35055,3406459.html.

HEROK Jerzy (24 VIII 1924, Chorzów – 8 VIII 1987, Katowice) – sztangista, członek Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych Katowice, KS „Baildon” Katowice (1945–1950). W l. 1950–1951 był przewodniczącym Powiatowego Komitetu Kultury Fizycznej w Katowicach. Osiągnięcia: 4 (3–1–0) medale MP – 1 m. waga lekka (1946–1948), 2 m. waga lekka (1950), rekordy Polski w tej kategorii wagowej.
S. Zgondek: Kartki z historii 40 lat sportu ciężarowego w Polsce. Warszawa 1965.

HEY(J)DUCKA Irena zob. ►Kuźmicka-Hey(j)ducka Irena

HŁADYSZ Józef (1907– 3 II 1988, Katowice) – działacz sportowy, nauczyciel wychowania fizycznego w szkołach wyższych i średnich Katowic (w 1937/1938 opiekun Koła Sportowego przy Miejskim Gimnazjum Kupieckim i trzyklasowej Koedukacyjnej Miejskiej Szkole Handlowej w Katowicach); aktywny członek Zarządu Wojewódzkiego Szkolnego Związku Sportowego w Katowicach. Odznaczenia: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, odznaka „Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej”.
„Sport” 1988, nr 25.

HNATYSZYN Bogusław (4 II 1936, Katowice – 28 I 2004, Zabrze) – łyżwiarz figurowy; zawodnik Koła Sportowego „Stal” i Katowickiego Klubu Łyżwiarskiego; reprezentant Polski – uczestnik ME (1957); występował w zachodnioeuropejskich rewiach lodowych. Osiągnięcia: 2 (0–0–2) medale MP – 3 m. soliści (1956, 1958). Pochowany w Zabrzu.
MHK, sygn. H/6263, H/6261.

HOLECKI Bolesław (10 VI 1932, Podlesie – 6 II 2017, Podlesie) – nauczyciel, wicedyrektor Szkoły Podstawowej nr 21 w Podlesiu; od 1984 członek Klubu Sportowego „Podlesianka” Podlesie, propagator szachów w Podlesiu, Kostuchnie i Piotrowicach, organizator Kółka Szachowego w SP nr 21 w Podlesiu, zawodów o Memoriał Emila Oleja, Katowickiej Ligi Szachowej Szkół Podstawowych. Za wkład w rozwój szachów na Śląsku odznaczony Złotą Honorową Odznaką Polskiego Związku Szachowego. Pochowany na cmentarzu parafialnym w Podlesiu.
Życiorys sporządzony przez Michała Bulsę w MHK.

HOLECZEK Feliks (30 V 1910, Rozbark – 1970) – profesor prawa finansowego, pracownik naukowy (1951–1969) Akademii Ekonomicznej (ob. Uniwersytet Ekonomiczny) w Katowicach – organizator i kierownik Katedry Planowania Finansowego (1951–1958), Katedry Finansów Gospodarki Narodowej (1965), prodziekan Wydziałów: Finansów i Rachunkowości (1955–1957), Przemysłu (1964–1969); działacz społeczno-polityczny – członek Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Katowicach, Sekcji Szkół Wyższych Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego i Zarządu Okręgu w Katowicach (przewodniczący Komisji Nauki), prezes Klubu Uczelnianego AZS Akademii Ekonomicznej w Katowicach. Odznaczenia: Złoty Krzyż Zasługi.
75 lat Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Księga jubileuszowa. Red. A. Czech. Katowice 2013.

HOŁUJ Krystyna zob. ►Radzikowska (Hołuj) Krystyna

HORAK Henryk (1936 – 11 VIII 1964, Galeria Gaszkowa w Tatrach) – taternik, członek Klubu Wysokogórskiego w Katowicach. Zginął (wraz z Krystyną Lipczyńską) podczas wyprawy wskutek gwałtownego załamania pogody.
Wielka encyklopedia gór i alpinizmu. T. 6: Ludzie gór. Red. M. i J. Kiełkowscy. Katowice 2013; http://www.kw.katowice.pl/tinymce_uploads/dzieje.pdf.

HRNCZAREK Franciszek (11 IX 1894, Lwów – 1 VIII 1956, Katowice) – pedagog, absolwent Centralnego Instytutu Wychowania Fizycznego w Warszawie, śpiewak Opery Poznańskiej. Pracował jako nauczyciel wychowania fizycznego w Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym im. M. Kopernika w Katowicach – zwolennik niekonwencjonalnego programu tego przedmiotu, wprowadził do niego m.in. boks, hokej na lodzie, kajakarstwo, łyżwiarstwo figurowe, szermierkę. Był pionierem hokeja na Górnym Śląsku, twórcą pierwszych hokejowych drużyn w Katowicach: szkolnej i harcerskiej, współinicjatorem budowy Torkatu, wychowawcą i pierwszym trenerem ►Erwina Kalusa i ►Jana Jędryska oraz plejady hokeistów na lodzie występujących w zawodach o mistrzostwo Śląska; należał do współzałożycieli Śląskiego Związku Hokeja na Lodzie.
A. Steuer: Hrnczarek Franciszek (1894–1956). „Wychowanie Fizyczne i Sport” 1992, z. 3, s.106–107; W. Zieleśkiewicz: Historia polskiego hokeja. Krynica Zdrój 2006.

HURSKA Helena zob. ►Czakon Helena

 


LEKSYKON LUDZI KATOWICKIEJ KULTURY FIZYCZNEJ I TURYSTYKI

WSTĘP

W leksykonie Ludzie katowickiej kultury fizycznej i turystyki zamieszczono wyłącznie notki biograficzne osób już nieżyjących związanych z kulturą fizyczną i turystyką urodzonych bądź działających w Katowicach (we współcześnie obowiązujących granicach). Celem zebrania i opracowania dotąd rozproszonych informacji jest zaspokojenie elementarnych potrzeb Czytelników, przede wszystkim zaś leksykon ma służyć pomocą tym, którzy interesują się historią śląskiego i katowickiego sportu i chcą poznać sylwetki ludzi mających trwałe już miejsce w galerii zasłużonych dla kultury fizycznej.

Przyjęta forma prezentacji ma dostarczyć podstawowych wiadomości o zasłużonych sportowcach, trenerach, działaczach i innych postaciach związanych z katowicką kultura fizyczną, tzn. niezbędnych danych biograficznych oraz uwag o działalności i osiągnięciach. W zwięzły sposób podano niezbędne informacje, pozwalające na szybkie skojarzenie sylwetki z epoką i określona dziedziną sportową. Treść biogramów została ograniczona do spraw najistotniejszych. W treści haseł uwzględniono przede wszystkim pionierskie dokonania w rozwoju dyscyplin sportowych, działalność w ogólnopolskich i regionalnych związkach sportowych (turystycznych), aktywność w zakładaniu sekcji i klubów sportowych oraz gniazd Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a w informacjach o sportowcach ich osiągnięcia, takie jak: medale mistrzostw Polski i innych ważnych zawodów regionalnych i ogólnopolskich, osiągnięcia jako reprezentanta Polski (olimpijczyka, uczestnika mistrzostw świata, mistrzostw Europy i innych zawodów wysokiej rangi międzynarodowej).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł