N

 

NAHORSKI Michał (1909 – 22 VII 1959, Chęciny) – zegarmistrz, motocyklista, automobilista. Trenował w Wojskowym Klubie Motocyklowym (1934–1939); pracował w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych w Twierdzy Modlin, a w czasie rozpoczęcia kampanii wrześniowej pełnił w stopniu porucznika funkcję dowódcy pierwszego plutonu samochodów pancernych 11. dywizjonu pancernego. Okres okupacji spędził w oflagu II C Woldenberg. W l. 1953–1959 był zawodnikiem Automobilklubu Śląskiego i konstruktorem samochodów SAM w fabryce SAM w Katowicach (warsztat Feliksa Grychtoła) przy ul. Pawła. Zginął wraz z partnerem Janem Langerem na trasie VIII Rajdu Adriatyku. Miejsce wypadku upamiętniono kapliczką. Osiągnięcia sportowe: 1954, 1955 i 1957 – zdobycie trzech tytułów automobilowego mistrza Polski; 1 (0–1–0) medal MP – 2 m. grupa II klasa VII (1957). Wyróżniony tytułem Mistrz Sportu (1956).
40 lat w służbie motoryzacji: historia Polskiego Związku Motorowego. Warszawa 1991.

NAKONIECZNY Jerzy (7 VI 1952 – 2 XII 2015) – dziennikarz sportowy, sekretarz redakcji gazety „Sport”. Publikował artykuły na temat skoków narciarskich i tenisa.
„Sport” 2015, nr 282.

NAMYSŁO Piotr (8 XI 1947, Katowice – 31 X 2000, Katowice) – dziennikarz sportowy; współpracownik gazety „Sport”; w l. 1974–1988 szef oddziału śląskiego „Przeglądu Sportowego” w Katowicach, związany z „Trybuną Śląską”, ekspert w sprawach piłki nożnej i hokeja na lodzie.

NAWRATIL Antoni Julian (14 VII 1883, Nisko k. Żywca – IV 1940, Starobielsk) – ppłk. w stanie spoczynku, działacz sportowy, turysta, narciarz. Początkowo służył w wojsku austriackim – kpt. intendentury, w l. 1918–1922 w Wojsku Polskim – kierownik Polskiej Misji Likwidacyjnej w Wiedniu, szef Intendentury Dywizji Górskiej, w której składzie brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej (1920). W Katowicach przebywał w l. 1922–1939, pełnił obowiązki dyrektora Centrali Ziemniaczanej, zastępcy komendanta Obrony Przeciwlotniczej na miasto Katowice, działał w Zarządzie Komisarycznym Katowickiego Klubu Tenisowego (1932–1939). Wzięty do niewoli sowieckiej (IX 1939, na liście jeńców Starobielska figuruje pod nr 2407), rozstrzelany.

NAWROCKI Jan Leon (6 IX 1913, Strzyżów k. Rzeszowa – 19 VI 2000, Zakopane) – szermierz, olimpijczyk, działacz sportowy. Ukończył Gimnazjum Klasyczne w Katowicach (1932), uzyskał tytuł doktora medycyny weterynaryjnej (1948). Wychowanek trenera ►Adolfa Czypionki, trenował w klubach: I [Pierwszy] Śląski Klub Szermierczy (1936–1938), AZS Warszawa (1939–1947), „Pogoń” Katowice (1948–1949), Koła Sportowego „Stal” (1949–1956),  KS „Baildon” Katowice (1957). Był szermierzem wszechstronnym. Reprezentował Polskę na IO (1948, 1952) i Akademickich MŚ (1936, 1939, 1947); dwukrotnie wystąpił w zawodach międzypaństwowych. Osiągnięcia: 4 (4–0–0) medale Akademickich MŚ – 1 m. szpada (1939, 1946), szabla (1947) i floret (1947); 8 (3–1–4 ) medali IMP – 1 m. szpada (1937, 1947, 1950), 2 m. floret (1946), 3 m. szpada (1939, 1946, 1948), floret (1937); 10 (7–3–0) medali DMP – 1 m. szabla (1939, 1948, 1949, 1950), szpada (1950–1952), 2 m. szpada (1948, 1953, 1955). Kierował ekipą polskich szermierzy na IO (1956, 1960), sędziował na IO i MŚ. Był działaczem PKOl (członek plenum 1954–1958, sekretarz 1963–1967, wiceprezes 1977–1981) i Polskiego Związku Szermierczego (1958–1963), prezesem Śląskiego Okręgowego Związku Szermierczego (1957–1959) i Międzynarodowej Federacji Szermierczej (członek komisji sędziowskiej Federation International d’Escrime – 1952–1962), a także członkiem zarządu Królewskiej Federacji Szermierczej Maroka oraz doradcą technicznym krajów Maghrebu: Tunezji, Maroka, Algieru (1967–1973). Uhonorowany tytułami: Zasłużony Mistrz Sportu (1952) i Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej (1952); odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1975); kawaler medalu Kalos Kagathos (1993). Autor książek: W szczęku stalowych kling (z J. Mrzygłodem, 1957), Maroko – kraj zachodzącego słońca (1980), L’Escrime en Pologne (1957), Vademecum pour les presidents de jury (1970).
M. Łuczak: Szermierka w Polsce w latach 1945–1989. Poznań 2002; H. Marzec: 85 lat śląskiej szermierki. Trenerzy i ich medaliści. Katowice 2012; A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

NIEBIESZCZAŃSKI Mieczysław (1 I 1877, Lwów – 12 V 1933, Katowice) – ppłk wojsk kolejowych, uczestnik wojny polsko-ukraińskiej (1919), obrońca Przemyśla, dyrektor Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Katowicach (1927–1933), organizator Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej w województwie śląskim oraz Aeroklubu Śląskiego w Katowicach.
A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001.

niedobecka-jarkulisz-aniela

NIEDOBECKA-JARKULISZ Aniela (6 II 1914, Katowice – 8 XII 1985, Katowice) – pływaczka, zawodniczka Śląskiego Klubu Lekkoatletycznego Katowice (1928–1931), Towarzystwa Pływackiego „23” Giszowiec-Nikiszowiec (1932–1939), reprezentantka Polski (1930). Osiągnięcia: 16 (10–5–1) medali MP – 1 m. 100 m st. klasycznym (1932, 1935, 1936), 200 m. st. klasycznym (1930–1932, 1935–1936), 400 m. st. dowolnym (zimowe: 1930, 1932); 2 m. 100 m st. klasycznym (1934), 200 m. st. klasycznym – zimowe (1938), 100 m st. grzbietowym (1935), sztafeta 3 x 100 m st. zmiennym (1935), 3 m. 200 m st. klasycznym (1934); pobiła 10 rekordów Polski: 3,26,6 (1930) na 200 m st. dowolnym, 7,13,3 (1930) na 400 m st. dowolnym, 1,35,8 (1932) na 100 m st. klasycznym, 3,26,2 (1931) 200 m st. klasycznym. Pochowana na cmentarzu parafii N.M.P. w Katowicach przy ul. Francuskiej.
A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole2008; W. Klimontowicz: Sport pływacki Górnego Śląska. Katowice 1998.

NIEMCZYK Rudolf (17 XII 1894, Sosnowiec – 14 XI 1964, Katowice), pseud. Stein – działacz niepodległościowy w Katowicach, pracownik Banku Ludowego, członek Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” oraz Towarzystwa Śpiewaczego „Lira” w Bogucicach, organizator Straży Obywatelskich, Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, zakonspirowanych „klubów fajkowych”. W I powstaniu śląskim walczył w rejonie Zawodzie – Janów – Szopienice; w II powstaniu śląskim był dowódcą baonu, w III powstaniu śląskim– dowódcą Katowickiego Pułku im. Jarosława Dąbrowskiego, zarządził cernowanie Katowic, brał udział w bitwie pod Górą św. Anny (27 V 1921). Należał do współorganizatorów Związku Byłych Powstańców. Pod wpływem ►Alojzego Budnioka opowiedział się za rozwojem polskich klubów sportowych. Zlikwidował Wojewodschaftfußball Verband. Pełnił obowiązki prezesa Górnośląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej w Katowicach (1923–1924). Był działaczem chóru „Ogniwo” w Katowicach, Związku Powstańców Śląskich, Związku Obrony Kresów Zachodnich, Obwodu Ligi Morskiej i Kolonialnej w Zawodziu, KS „Słowian” Katowice (1936–1939). Od 10 do 31 VIII 1939 organizował Powstańcze Bataliony Obrony Narodowej; uczestniczył w walkach z dywersją hitlerowską i Freikorpsem (rejon stacji benzynowej w Zawodziu – skrzyżowanie ul. Zamkowej i Chorzowskiej w Katowicach – przedpole kopalni „Katowice”). W l. 1942–1946 był żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, po wojnie aktywnym działaczem organizacji kombatanckich. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl., Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi. Autor licznych wspomnień z okresu powstań śląskich.
Encyklopedia powstań śląskich. Opole 1982; A. Gowarzewski, J. Waloszek: 75 lat OZPN [Okręgowego Związku Piłki Nożnej] Katowice 1920–1995, ludzie, historia, fakty. Księga pamiątkowa. Katowice 1996; E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; A. Steuer: Rudolf Niemczyk. W: Patronowie katowickich ulic i placów. Red. U. Rzewiczok. Katowice 2013.

NIESTRÓJ Roman (28 XII 1918, Katowice – 27 IX 2006, Katowice) – tenisista, tenisista stołowy, trener (od 1953), sędzia klasy międzynarodowej. Reprezentował: Katowicki Klub Tenisowy (1933–1939), Oddział Młodzieży Powstańczej Bogucice – tenis stołowy (1935–1938), KS „Pogoń” Katowice (1945–1949), KS Górnik „1920” Katowice (1950–1953). W l. 1955–1965 był trenerem reprezentacji Polski juniorów. Przyczynił się do budowy kortów tenisowych przy ul. Bankowej w Katowicach dla „Górnika 1920” Katowice (1948–1953) i dla GKS Katowice (Giszowieckiego Towarzystwa Tenisowego) w Giszowcu (1968). Osiągnięcia: 4 (2–1–1) medale MP – 1 m. debel (1949, 1951), 2 m. hala debel (1951), 3 m. drużynowo (1952). Wychowankowie: Barbara Olsza-Kral, Zenneg.
A. Fąfara: Cały ten tenis. Encyklopedia. Ożarów Mazowiecki 2016.

NIKIEL Jerzy (31 VII 1924, Wełnowiec – 18 VII 1999, Katowice) – trener piłki nożnej. Jako zawodnik występował w klubach: KS „Orzeł” Wełnowiec i KS „Stal” Sosnowiec. Pracował jako  szkoleniowiec w KS „Orzeł-Rapid” Wełnowiec (1961–1963), GKS Katowice (1964–1967), „Start” Łódź, „Ruch” Chorzów, „Zagłębie” Sosnowiec, CKS Czeladź, MK Katowice, „Podlasianka” Podlesie. Był trenerem młodzieżowej reprezentacji Śląska (1959) i „Śląskich Orląt” (1962). Jego podopiecznymi i wychowankami byli m.in.: Antoni Piechniczek, Franciszek Sput. Osiągnięcia: Puchar Przeworskiego (1962), trener awans do I ligi z GKS Katowice i GKS Tychy. Pochowany na cmentarzu parafialnym w Katowicach-Józefowcu.
A. Gowarzewski, J. Waloszek: Ruch Chorzów. 75 lat „Niebieskich”. Księga jubileuszowa. Red. H. Biliński. Katowice 1995; http://www.slask.sport.pl/jerzy-nikiel-to-bylo-nazwisko; www.wikiliga.pl/liga/index; http://tyskiflesz.pl/pamietajmy-o-zmarlych.

NOGAJ Jan (13 V 1924 lub 20 IV 1925, Katowice – 28 V 1982, Katowice) – pływak, waterpolista, instruktor pływania, związany z: KS „Pogoń” Katowice (1934–1947), AZS Poznań (1948–1949), KS „Polonia” Bytom. W 1948 wystąpił w reprezentacji Polski. Aktywnie działał w Śląskim Związku Pływackim (prezes w l. 1956–1958, wiceprezes do spraw sportowych w l. 1958–1962) i Śląskim Związku Kolarskim (prezes w l. 1971–1974). Był dziennikarzem, autorem opowiadań o tematyce sportowej. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1977). Syn ►Stanisława Nogaja.
W. Klimontowicz. Sport pływacki Górnego Śląska. Katowice 1998.

nogaj-stanislaw

NOGAJ Stanisław (8 XI 1897, Poznań – 21 I 1971, Katowice) – działacz niepodległościowy w Wielkopolsce, dowódca kompanii w powstaniu wielkopolskim, por. II oddziału Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, uczestnik akcji plebiscytowej na Górnym Śląsku, Warmii i Mazurach oraz III powstania śląskiego (ranny pod Lublińcem), dziennikarz (redaktor sportowy) „Polonii”, a także wydawca „Sportu Górnośląskiego, „Gazety Sportowej”, „Expressu Sportowego”, „Siedmiu Groszy”. Był inicjatorem reorganizacji związków sportowych: boksu, lekkoatletyki; przyczynił się powstania „Kolejarza” Katowice oraz Rady Sportowej Województwa Śląskiego (twórca jednej z koncepcji jej działalności opartej na KS: polskich niemieckich i żydowskich, pomijającej organizacje młodzieżowe i paramilitarne); komisarzem KS „Diana” Katowice; członkiem Związku Publicystów Sportowych Województwa Śląskiego (1924–1939) oraz zarządu Śląskiego Związku Pływackiego (1936–1939); sędzią pływania, piłki wodnej i skoków do wody; założycielem Towarzystwa Powstańców Wielkopolskich w Katowicach; dowódcą Robotniczych Batalionów Obrony Stolicy (IX 1939); założycielem konspiracyjnej organizacji Odrodzenie (X 1939). W obozach koncentracyjnych Mauthausen-Gusen i Dachau, których był więźniem, organizował komórki ruchu oporu. Po wojnie był współzałozycielem Związku Byłych Więźniów Politycznych w Katowicach, działaczem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Pracował w redakcjach katowickich gazet; był autorem broszur: Bitwa pod Szubinem, Banda Hanysa Stolorza, Bosogarda. Ojciec ►Jana Nogaja. Pochowany na cmentarzu katolickim przy ul. Francuskiej w Katowicach.
A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole2008; A. Steuer: Kalendarium dziejów Katowic. Katowice 2001; Encyklopedia powstań śląskich. Red. F. Hawranek. Opole 1982.

NOWAK Jerzy (6 VIII 1910, Bralin, pow. kępiński – 3 III 2001, Katowice) – działacz turystyczny, harcerz (m.in. członek Komendy Hufca Chorągwi Śląskiej ZHP), uczestnik wojny obronnej Polski (1939), działacz konspiracyjny (łącznik harcerski pomiędzy Zagłębiem Dąbrowskim i Śląską Chorągwią Harcerską). Po wojnie pracował w hutnictwie; był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (1947) i Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (od 1950) – przewodniczący Oddziałowej Komisji Rewizyjnej PTTK w Katowicach (1954–1956), wieloletni członek Zarządu Okręgowego (1956–1975), prezes (1956–1962) i wiceprezes (1981–1985) Zarządu Wojewódzkiego (1975–1985), kierownik Okręgowej Komisji ds. Odznaczeń, Historii i Tradycji, Rady Programowej i Gospodarczej, członek Zarządu Głównego PTTK (1956–1962), skarbnik i przewodniczący Komisji Planu i Budżetu (1960–1962), członek Kapituły Odznaczeń PTTK (1958–1968) i Głównej Komisji Rewizyjnej (1977–1989), wiceprezes (1981), członek honorowy PTTK (1981). Uprawiał turystykę wodną i górską, był przewodnikiem turystyki kajakowej, przewodnikiem terenowym beskidzkim, strażnikiem ochrony przyrody. Odznaczony m.in. Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrną i Złotą Odznaką PTTK, Złotą Odznaką „Zasłużony Działacz Turystyki”. Autor Przewodnika po Katowicach (1962).
Członkowie honorowi Towarzystwa Tatrzańskiego (!), Polskiego Towarzystwa Tatrzanskiego (!), Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Warszawa 2005.

nowara-jozef-jan

NOWARA Józef Jan (25 II 1945, Kostuchna – 10 XI 1984, Luksemburg) – szermierz, szablista, olimpijczyk, trener. Reprezentował kluby: „Baildon” Katowice (1961–1964), „Legia” Warszawa (1965–1977). Osiągnięcia: 2 (0–1–1) medale MŚ – 2 m. szabla drużynowa (1969), 3 m. szabla drużynowa (1970); 19 medali MP, w tym 12 (8–4–0) medali IMP – 1 m. szabla (1975), 2 m. szabla (1969–1971, 1974) i 7-krotny mistrz Polski w drużynie (1965, 1966, 1968–1970, 1972, 1974). Po zakończeniu kariery zawodniczej wyjechał do Luksemburga, gdzie szkolił kadrę szermierczą tego kraju. Zginął tragicznie w wypadku samochodowym. Pochowany w Kostuchnie. W Luksemburgu organizowany jest memoriał – turniej szpadzistek z cyklu Pucharu Świata – nazwany jego imieniem.
B. Tuszyński, H. Kurzyński: Leksykon olimpijczyków polskich 1924–2006. Warszawa 2007; K. Marciniak: Leksykon polskiej szermierki, historia, ludzie, medale. 1922–2012. Warszawa 2012.

NOWIASZEK Walenty (24 X 1897, Jestroń [?] – 1963) – działacz kolarski, założyciel Towarzystwa Cyklistów „Tempo” w Królewskiej Hucie (1928), KS „Kolejarz” Piotrowice (1957). Był członkiem zarządu Śląskiego Związku Kolarskiego w Katowicach (przed 1939 i na przełomie l. 50. i 60. XX w.), Polskiego Związku Kolarskiego (1957–1961), w którym pełnił funkcję kapitana ds. piłki rowerowej i doprowadził – niezależnie od ►Wilhelma Korca – do odrodzenia tej specjalności kolarskiej w Katowicach; dwukrotnie sędziował Wyścig Pokoju. Przez Bogdana Tuszyńskiego zaliczany do najwybitniejszych działaczy kolarskich w woj. śląskim.
B. Tuszyński: Złota księga kolarstwa polskiego. Warszawa 1995.

NYC Erwin [1946–1981 Edward] (24 V 1914, Katowice – 1 V 1988, Piekary Śląskie) – piłkarz, zawodnik KS „Pogoń” Katowice (1929–1935 i 1946–1948), KS „Polonia” Warszawa (1935–1939), IFC Katowice (1940), Koła Sportowego „Stal” przy Hucie „Baildon” (1949–1950), Koła Sportowego „Spójnia” Katowice (po 1950). Po zakończeniu kariery zawodniczej pracował jako trener. W l. 1937–1939 11 razy wystąpił w reprezentacji Polski, m.in. na MŚ (1938). Uczestniczył w wojnie obronnej Polski (1939) – w I Pułku Lotniczym w Warszawie. Od 1940 służył w pułku lotniczym Luftwaffe w Fürstenwalde – ograniczał się do występów sportowych w drużynie piłkarskiej tej jednostki wojskowej. Udzielał pomocy militarnej powstańcom warszawskim (1944), czym zyskał uznanie Armii Krajowej, która ufundowała dla niego dyplom. Pod koniec wojny został skierowany przez niemieckie dowództwo wojskowe do obrony Wrocławia; do jesieni 1945 przebywał w niewoli rosyjskiej. Pochowany na Cmentarzu w Piekarach Śląskich.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych – Pogoń Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010; informacja mailowa Mariusza Mazurkiewicza z Dąbrowy Górniczej z 8 V 2019.

 


LEKSYKON LUDZI KATOWICKIEJ KULTURY FIZYCZNEJ I TURYSTYKI

WSTĘP

W leksykonie Ludzie katowickiej kultury fizycznej i turystyki zamieszczono wyłącznie notki biograficzne osób już nieżyjących związanych z kulturą fizyczną i turystyką urodzonych bądź działających w Katowicach (we współcześnie obowiązujących granicach). Celem zebrania i opracowania dotąd rozproszonych informacji jest zaspokojenie elementarnych potrzeb Czytelników, przede wszystkim zaś leksykon ma służyć pomocą tym, którzy interesują się historią śląskiego i katowickiego sportu i chcą poznać sylwetki ludzi mających trwałe już miejsce w galerii zasłużonych dla kultury fizycznej.

Przyjęta forma prezentacji ma dostarczyć podstawowych wiadomości o zasłużonych sportowcach, trenerach, działaczach i innych postaciach związanych z katowicką kultura fizyczną, tzn. niezbędnych danych biograficznych oraz uwag o działalności i osiągnięciach. W zwięzły sposób podano niezbędne informacje, pozwalające na szybkie skojarzenie sylwetki z epoką i określona dziedziną sportową. Treść biogramów została ograniczona do spraw najistotniejszych. W treści haseł uwzględniono przede wszystkim pionierskie dokonania w rozwoju dyscyplin sportowych, działalność w ogólnopolskich i regionalnych związkach sportowych (turystycznych), aktywność w zakładaniu sekcji i klubów sportowych oraz gniazd Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a w informacjach o sportowcach ich osiągnięcia, takie jak: medale mistrzostw Polski i innych ważnych zawodów regionalnych i ogólnopolskich, osiągnięcia jako reprezentanta Polski (olimpijczyka, uczestnika mistrzostw świata, mistrzostw Europy i innych zawodów wysokiej rangi międzynarodowej).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł