Ż

 

ŻACZEK KATOWICE, UKS, zał. 1999. Prowadzi sekcje: judo i piłki nożnej. Członkowie trenują na boisku klubu ►„Słowian” Katowice-Zawodzie, korzystaja też z kompleksu sportowego klubu ►„Rapid” Katowice-Koszutka, sali gimnastycznej Szkoły Podstawowej nr 36 w Katowicach, hali przy ul. Ceglanej oraz ►Spodka.

ŻEGLARSKI KLUB MORSKI, zał. 1 VI 1978. Założycielami byli: Barbara Chłap, Jan Chłap, Antoni Durnaś, Barbara Goering-Pierożek, Romuald Jezierski, Stanisław Kapuściński, Janusz Makiełło, Teresa Makiełło, Andrzej Matys, Jan Mazur, Janina Petecka, Bogumił Pierożek, Barbara Rogowska, Tadeusz Rogowski, Ludosław Rusek, Józef Strzelczyk, Tadeusz Ślusarek, Józef Żyła. Pierwszym komandorem został Jan Chłap. 7 IX 1978 ŻKM został przyjęty w poczet członków ►Katowickiego Okręgowego Związku Żeglarskiego i zarejestrowany pod numerem 106. Klub od powstania realizował główne cele statutowe: uprawianie żeglarstwa morskiego, propagowanie żeglarstwa morskiego o charakterze wyczynowym, krzewienie wiedzy żeglarskiej, oraganizowanie morskiech rejsów turystycznych i szkoleniowych, przygotowywanie wysoko kwalifikowanych kadr dla żeglarstwa morskiego, organizowanie rekreacji i życia towarzyskiego członków Klubu

ŻEGLARSTWO, dyscyplina ►sportu i ►turystyki; pierwszy program rozwoju tej dyscypliny został opracowany na zjeździe marynarzy – weteranów I wojny światowej w Szopienicach (1921), pionierami ż. w Katowicach byli harcerze Józef Grzbiela i Ludwik Wacławek, uczestnicy wyprawy żeglarskiej Czadoczka-Żylina-Wag-Budapeszt (1925), formy organizacyjne stworzyła ►5 drużyna harcerska z Nikiszowca (1932); akcją propagującą ż. zajmowała się (1932) Sekcja Sportów Wodnych ►Ligi Morskiej i Kolonialnej, z której wyodrębniła się w 1934 ►Sekcja Kajakowa tej organizacji; formy klubowe: ►Yacht Club Wspólnoty Interesów w Katowicach (1938); po II wojnie światowej działalność w zakresie ż. sportowego uwidoczniła w sekcji kajakarskiej GKS ►Naprzód Janów (1950); Klubie Żeglarskim ►Szkwał (1953); trwalsze osiągnięcia organizacyjne były związane z rozwojem Turystycznego Klubu Żeglarskiego ►Tramp w Katowicach (1955–nadal); znaczny przyrost struktur ż. w l. 1957–1990) spowodowany był otwarciem się możliwości organizowania m.in. rejsów pełno- i dalekomorskich (np. do portów W. Brytanii); ż. rozwijało się głównie wśród studentów i pracowników zakładów przemysłowych związanych z górnictwem, hutnictwem, transportem (sekcje i kluby ż. ►Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego); na początku l. 70. XX w. w Chorągwi Katowickiej ZHP próbowano spopularyzować ż. lodowe – bojery, w połowie lat 80. na stawie ►Maroko funkcjonowała szkółka KWK „Gottwald”; od 1995 rozwija się też ż. Niepełnosprawnych; funkcjonuje łącznie ok. 40 jednostek organizacyjnych, wykorzystujących zbiorniki wodne: Balaton, Goczałkowice, Niegocin, Paprocany, Pogoria I, Pogoria III, Święcajty, Jezioro Żywieckie; ważniejsze żaglowce: „Karolinka”, „Leonid Teliga”, „Zew Morza”.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Kultury Fizycznej sygn. 502; J. Żyła: Dzieje żeglarstwa na Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim (1924–1999). Kraków 2000.

Rozwój struktur żeglarskich (1932–2019)

lp.nazwa organizacjiprzejściowa nazwa organizacjirok zał.
1 Harcerska Drużyna Wodna Janów-Nikiszowiec 1932
2 Yacht Club Polski Katowice 1938
3 Komenda Chorągwi ZHP Katowice 1951
4 „Tramp” Turystyczny Klub Żeglarski początkowo sekcja żeglarska 1954
5 Klub Żeglarski „Szkwał początkowo Koło Sportowe 1954
6 Klub Wodny Ligi Obrony Katowice 1961
7 Sekcja Żeglarska TKKF Katowice 1964
8 GKS Katowice 1964
9 „Kolejarz” Klub Żeglarski LOK 1964
10 „Armada” Akademicki Klub Żeglarski 1968
11 Sekcja Żeglarska ZSG Kopalni „Wieczorek” 1968
12 Yacht Club GIG Katowice ok.1968
13 Klub Żeglarski Staszic Giszowiec 1970
14 „Bryza” Klub Żeglarski PTTK Katowice 1970
15 „Zwrot” Stowarzyszenie Żeglarskie Katowice 1970 - 1974
16 „Kliwer” Hutniczy Klub Żeglarski przy Hucie „Baildon” 1973-1974
17 „Sztag” Yacht Club Związku Studentów Polskich Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach 1973-1975
18 „Korab” Klub Żeglarski Katowice 1973-1974
19 „Perkoz” Klub Żeglarski Katowice 1973-1975
20 „Koral” Klub Żeglarski Katowice 1976-1981
21 „Bączek” Klub Żeglarski PTTK 1976-1981
22 „Powiew” Klub Żeglarski przy Przedsiębiorstwie Montażu Urządzeń Górniczych 1976-1978
23 „Sternik” Klub Żeglarski LOK przy kopalni Wujek 1977-1985
24 „Fregata” Klub Żeglarski Wojewódzkiego Parku Kultury I Wypoczynku 1977
25 Żeglarski Klub Morskiej Katowice 1978
26 „Juwenia” Klub Sportów Wodnych przy ZW ZSMP po 1978
27 „Mors” Klub Żeglarski przy Transbudzie Katowice ok. 1985
28 Klub Żeglarski PTTK ok. 1985
29 „Albatros” Klub Żeglarski przy Hucie Metali Nieżelaznych w Szopienicach 1985
30 Sekcja Turystyki Żeglarskiego Reja Katowice 1981
31 „Reja” Górniczy Klub Żeglarski Katowice 1983
32 Górniczy Klub Żeglarski LOK KWK Katowice 1983
33 „Balast” Klub Żeglarski Katowice 1983
34 Yacht Club Ligi Morskiej w Katowicach po 1983
35 „Drakkar” przy Spółdzielni Mieszkaniowej w Katowicach Po 1983
36 „Wanta” Klub Żeglarski przy Akademii Ekonomicznej Katowice 1988
37 Górniczy Klub Żeglarski Kopalni Kleofas 1988
38 „Szuwarek” Klub Żeglarski 1995
39 Śląski Oddział Stowarzyszenia Żeglarzy Niepełnosprawnych Katowice 1997

 

ŻUŻEL, ang. speedway, dawniej dirt-track (okres międzywojenny), dyscyplina w grupie ►sportów motocyklowych; jej prekursorem (l. 30 XX w.) w Katowicach był ►Śląski Klub Motocyklowy Katowice, po II wojnie światowej jego kontynuatorami byli: ►Katowicki Klub Motocyklowy (1945–1946) i KS ►Pogoń Katowice (1945–1950); do 1949 katowiccy żużlowcy korzystali z torów żużlowych miast ościennych, pierwszym z nich był tor w Mysłowicach (1930); na przystosowanej bieżni Pogoni w Katowicach odbyła się w 1947 jedna z eliminacji MP w klasach motocykli (ostatnich uwzględniających podział na klasy); ►tor żużlowy na ►Muchowcu, użytkowała sekcja żużlowa ►Gwardii Katowice (l. 50. XX w.), w której startowało wielu późniejszych zawodników KS Śląsk Świętochłowice (m.in. Robert Nawrocki, Paweł Waloszek, Wiktor Waloszek); osiągnięcia: 3 (2–0–1) medale MP (1932); czołowi żużlowcy: Rudolf Breslauer, Ludwik Draga, Jan Hennek.
A. Steuer: Z dziejów katowickich klubów sportowych. „Pogoń” Katowice 1920–1949. W: „Kronika Katowic”. T. 11. Katowice 2010.

ŻYDOWSKI KLUB SPORTOWY KATOWICE, organizacja sportowa, zał. ok.1932 pod nazwą Towarzystwo Gimnastyczno-Sportowe Makabi (1934–1939); 60 członków (1934); reaktywowany (1948–1950) sekcje: boks, lekkoatletyka, turystyka, taniec; po II wojnie światowej: tenis stołowy. Działacze: Bella Fuchs, Bruno Freund.
A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; W.Jaworski: Ludność żydowska w województwie śląskim w latach 1922–1939. Katowice 1997.

ŻYDOWSKIE ORGANIZACJE KULTURY FIZYCZNEJ, jedna ze społecznych form działalności ludności żydowskiej w Katowicach, związana z wielokulturowością miasta; zastąpiła jej dotychczasową aktywność w organizacjach niemieckich; pierwotnie (1909–1919) ograniczona do programu ►turnerskiego ruchu, po pierwszej wojnie światowej przejęła struktury ruchu sportowego (►Bar Kochba Katowice); proniemiecka orientacja działaczy żydowskich w warunkach II RP utrudniała i zakończyła (1928) pierwszy etap działalności tych organizacji; na etapie upartyjnienia realizował ją związany z prawicą socjaldemokratyczną (Poalej Syjon – Prawica) Hapoel, zrzeszony w ►Związku Robotniczych Stowarzyszeń Sportowych Województwa Śląskiego, nastawiony na współpracę ponadnarodowościową z bratnimi klubami polskimi i niemieckimi; w ramy światowego ruchu gimnastyczno-sportowego Makabi włączyły się (1934–1939) ►Żydowski Klub Sportowy Katowice i ►Żydowskie Towarzystwo Turystyczno-Narciarskie Makabi. W latach 1939–1947 ruch żydowski zamarł, odbudowa struktur i ożywienie działalności nastąpiły na bazie Żydowskiego KS (1948–1950); w okresie stalinizacji ruch sportowy włączono w działalność Towarzystwa Kulturalnego Żydów w Katowicach. Dyscypliny sportu: ►boks, ►gimnastyka, ►lekkoatletyka, ►narciarstwo, ►pływanie, ►tenis stołowy, ►turystyka. Wyniki sportowe żydowskich organizacji sportowych w Katowicach ustępowały sukcesom osiąganym przez kluby w Bielsku-Białej i Chorzowie; najlepsi sportowcy pochodzenia żydowskiego z Katowic (np. Karol Czyż) występowali w klubach polskich.
A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; W. Jaworski: Ludność żydowska w województwie śląskim w latach 1922–1939. Katowice 1997.

ŻYDOWSKIE TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE BAR KOCHBA KATOWICE zob. ►Bar Kochba Katowice.

ŻYDOWSKIE TOWARZYSTWO KRAJOZNAWCZE W POLSCE, ODDZIAŁ W KATOWICACH, organizacja turystyczna, zał. 7 VII 1938, prezes: dr Mieczysław Kanarek, sekretarz: Tadeusz Wolfson. Siedziba: lokal Związku Żydów Kombatantów Walk o Niepodległość Polski. T. zakończyło działalność 1 IX 1939.
APK, zesp. Dyrekcja Policji Katowic, sygn. 272.

 


LEKSYKON STRUKTUR KATOWICKIEGO SPORTU I TURYSTYKI

WSTĘP

Leksykon Struktury katowickiego sportu i turystyki zawiera hasła dotyczące polskich, niemieckich i żydowskich organizacji kultury fizycznej działających w przeszłości i obecnie na terenie miasta Katowice (w jego współczesnych granicach). Hasła, ułożone alfabetycznie, poświęcone są między innymi: reprezentującym polski ruch gimnastyczny gniazdom Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, niemieckim i żydowskim organizacjom turnerskim, organizacjom kultury fizycznej związanym z działalnością socjaldemokracji niemieckiej i polskiej, polskim i niemieckim klubom sportowym, regionalnym bądź ogólnopolskim związkom sportowym, jeżeli miały siedzibę w Katowicach, sekcjom sportowym i turystycznym polskich i niemieckich i organizacji młodzieżowych oraz bractw strzeleckich, a także współcześnie funkcjonującym stowarzyszeniom, zrzeszeniom, organizacjom, sekcjom i klubom, które w swoich założeniach statutowych uwzględniają działalność na rzecz wychowania fizycznego, sportu i turystyki. Wśród haseł leksykonu nie mogło zabraknąć opisu obiektów sportowych, gdzie katowiczanie mogli podziwiać zmagania sportowców bądź uprawiać amatorsko wybrane dyscypliny.

Różnorodność opisywanych struktur organizacji sportowych i turystycznych sprawiła, że niemożliwe stało się ujednolicenie treści poszczególnych haseł. Chcąc jednak zawrzeć jak najwięcej informacji, starano się umieścić w każdym haśle takie informacje, jak: profil działania, data powstania, lata funkcjonowania, adres siedziby, działające sekcje, nazwiska wybitnych i zasłużonych sportowców, trenerów i działaczy, osiągnięcia medalowe (seniorów, juniorów i młodzieży) na najważniejszych imprezach sportowych, dorobek w poszczególnych dyscyplinach sportu.

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł