P

PAGÓRKI GRANICZNE zob. ►Kopiec Brzozowy

PARAFIA PODWYŻSZENIA KRZYŻA ŚWIĘTEGO I ŚWIĘTEGO HERBERTA NA OSIEDLU WITOSA, erygowana 14 IX 1982 poprzez wyłączenie części obszaru z ►parafii św. Józefa w Załężu i ►parafii Świętych Cyryla i Metodego w Załęskiej Hałdzie; należy do dekanatu Katowice-Załęże; liczy ponad 13 tys. parafian. Zaczątkiem były punkty katechetyczne w bloku na ►Obrokach (1972, 1977) i przy ►ul. Wincentego Witosa (1980). Pierwszym wielkim nabożeństwem była pasterka polowa 24 XII 1980 celebrowana przez bp. Czesława Domina. 27 IX 1981 odprawiono mszę polową w miejscu, gdzie miała powstać świątynia, a od X 1981 w każdą niedzielę odprawiano w tym miejscu mszę św. i codziennie wieczorem różaniec. Rozpoczęto przygotowywanie terenu pod budowę. Kierowanie i nadzór nad pracami powierzono załęskiej parafii św. Józefa. 13 XII 1981 odprawiono mszę św. w tymczasowej kaplicy w baraku z blachy o wymiarach 29 x 8 m. 20 V 1984 poświęcono kaplicę w domu katechetycznym; przez następne 9 lat miejsce to było tymczasowym kościołem. Od 1993 parafia funkcjonuje przy ►kościele p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Herberta. Zasiegiem obejmuje ►Obroki i ►Osiedle Witosa. Działające grupy parafialne: Dzieci Maryi – Eucharystyczny Ruch Młodych, Katecheza dorosłych, Ministranci, Lektorzy, Nauczyciele, Odnowa w Duchu Świętym, Pomocnicy Maryi Matki Kościoła oraz Żywy Różaniec, Ruch Domowego Kościoła (Oaza Rodzin), Ruch Światło – Życie (Oaza Młodzieżowa), Parafialny Klub Seniora, Poradnia Życia Małżeńskiego, Studenci i młodzież pracująca, Zespół Charytatywny.

Duszpasterze parafii Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Herberta

Imię, nazwiskoFunkcjaLata urzędowania
Leon Połednik kierownik budowy - wikary z załęża 1981–1982
Leonard Bogacki proboszcz 1982–1987
Henryk Wicik administrator 1987–1988
Władysław Nieszporek proboszcz 1988–1998
Józef Grygier proboszcz 1998 – nadal

www.osiedlewitosa.katowice.pl/viewpage.php?page_id=1; www.archidiecezja.katowice.pl/index.

PARAFIA p.w. św. JÓZEFA w ZAŁĘŻU, do poł. XIX w. wierni z Załęża przynależeli do parafii w Bogucicach; od poł. XIX w. wierni uczęszczali do tymczasowego kościoła przy obecnym placu Wolności w Katowicach, który został poświęcony w 1860. Dalekie położenie kościoła spowodowało, iż wierni zaczęli zabiegać o odłączenie i utworzenie własnej parafii wraz z kościołem. Pierwsze plany budowy kościoła w Załężu pojawiły się w poł. XIX w., kiedy proboszczem parafii boguckiej był ►ks. Leopold Markiefka. Właściciel dóbr załęskich ►Ernest Georges de la Tour wyszedł z pomysłem budowy kościoła, plebanii, cmentarza i szkoły w Załęskiej Hałdzie. Z powodu braku poparcia finansowego nie zrealizowano planów utworzenia parafii. Nowy właściciel Załęża – ►George von Moltke (od 1856) był zainteresowany jedynie budową kościoła, ale nie powołaniem parafii. Decyzję o budowie kościoła i utworzeniu nowej parafii przyśpieszyła ►katastrofa górnicza w kopalni Kleofas w marcu 1896. 1 IX 1896 dekretem kard. Georga Koppa erygowano parafię załęską. Potwierdzenie tego faktu przez władze świeckie nastąpiło 13 VII 1896. Administratorem nowej parafii został 24 VIII 1896 ks. L. Skowronek; za jego czasów, wybudowany został ►kościół p.w. św. Józefa, ►cmentarz w Załężu, powstała siedziba zgromadzenia ss. Jadwiżanek (zob. ►jadwiżanki); parafia otrzymała beneficja. Należały do niej: ogród i dom parafialne przy ►ul. ks. Pawła Pośpiecha 20, ►organistówka przy ►ul. Gliwickiej 39. Objęła tereny Załęskiej Hałdy, ►Obroki i Załęże z ►kolonią Hagenscheidta. Księgi parafialne zaczęto prowadzić od 1 X 1896; 12 XI wybrano Zarząd Kościelny i Radę Parafialną. W 1896 rozpoczęto przygotowania do budowy kościoła oraz budowę probostwa. Po utworzeniu parafii proboszczem do 1900 pozostał nadal pleban bogucicki – ks. L. Skowronek. Pewne problemy sprawiała wybudowana w 1927 ►Kolonia Ignacego Mościckiego (większość mieszkańców opowiadała się za przynależnością do utworzonej w 1931 parafii franciszkańskiej na Klimzowcu). W 1936 stworzone zostały zalążki ►parafii p.w. św. Cyryla i Metodego w Załęskiej Hałdzie; dla Kolonii Mościckiego i Obroków projektowano ►parafię p.w. św. Teresy (do tej koncepcji powrócono jeszcze w II poł. l. 40. XX w.). W 1945 na probostwie powstała placówka ►Domu Zgromadzenia Zakonnego Służebniczek, duszpasterstwem został objęty ►szpital dziecięcy; a w l. 1946–1948 ►obóz pracy w Fabryce Maszyn Górniczych MOJ; od l. 60. XX w. działa duszpasterstwo akademickie. Obiekty sakralne: ►krzyż na placu targowym przy ul. P. Pośpiecha, ►krzyż kalwaryski – Grupa Ukrzyzowania, ►krzyż na pamiątkę przyłączenia gminy załęskiej do Polski, ►krzyż misyjny na Kolonii I. Mościckiego, ►Gajdzikowa Kapliczka.

Proboszczowie parafii p.w. św. Józefa

Imię, nazwiskoFunkcjaLata urzędowania
Ludwik Skowronek proboszcz 1896–1900
Józef Kubis proboszcz 1900–1942
Franciszek Musialik proboszcz 1942–1946
Alfons Tomaszewski proboszcz 1946–1950
Wilhelm Pluta  administrator 1951–1955
proboszcz 1956–1958
Jerzy Stroba proboszcz 1958
Franciszek Leśnik  administrator 1958–1959
proboszcz 1959–1971
Jerzy Nyga proboszcz 1971–2000
Jerzy Słota  administrator 2000–2001
proboszcz 2001 – nadal

 

Rozwój bractw parafialnych przy kościele p.w. św. Józefa do 1931

Nazwa bractwaData erekcjiData agregacji
Żywy Różaniec przy parafii boguckiej
Dzieło Dziecięctwa Pana Jezusa 28 XII 1900 28 XII 1900
Kongregacja młodzieńców 18 XI 1901 8 XII 1901
Kongregacja dziewcząt  18 XI 1901 8 XII 1901
Arcybractwo Pocieszenia NMP 21 VIII 1902 9 XI 1902
Kongregacja Wincentego à Paulo 1904 lub 1906  1906
Aniołów Stróżów Konferencja – niemiecka 30 IX 1904 30 IX 1904 
Św. Jadwigi Konferencja – polska żeńska 24.10.1906 24.10.1906
Św. Wincenego Konferencja – męska 21 VII 1913 21 VII 1913
Bractwo Wstrzemięźliwości 14 IV 1905 14 IV 1905
Najśw. Serca Jezusa Arcybractwo 21 VII 1905 13 V 1907
Ogólny Związek Rodzin Chrześcijańskich p.w. św. Rodziny 18 III 1907 18 III 1907 
Apostolstwo Modlitwy 21 VII 1905 23 VI 1908
St. Agnes Jungfrauen 22 I 1939 [?]
Szkaplerza Świętego Bractwo 13 VI 1910 27 VI 1915
Towarzystwo Misyjne Franciszka Xawera 1 VI 1922 1 VI 1922
Koło Młodzieży Abstynenckiej 13 IV 1931 
Towarzystwo św. Bonifacego 1 VI 1922 1 VI 1922
III Zakon  [?]
ZW. Matek Chrześcijańskich  31 VIII 1915
St. Joseph Arbeiterverein

AKAD, zesp. 77, Akta Lokalne, sygn. 2521; J. Myszor: Duszpasterstwo parafialne na Górnym Śląsku w XIX i na początku XX w.: stan badań za lata 1982–1999. „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 2000, T. 33, s. 347–355.

Spis bractw w Załężu w l. 1932–1936

Nazwa organizacjiLiczba członków
19321936
III Zakon Franciszkański 428 422
III Orden 90 80
Bractwo Pocieszenia NMP 250 158
Bractwo Serca Jezusa 1 616 2029
Herz Jesu Bruderschaft 407
Bractwo Wstrzemięźliwości 250 809
Bractwo Matki Bożej Szkaplerznej 3 421 2468
Bractwo Matek Chrześcijańskich 560 589
Christlische Mutterverein 228 250
Kongregacja Panień 250 233
Jungfrau Kongrgation 150 105
Sodalicja Mężów 50 163
Männer Kongregation 36
Sodalicja Kobiet 315 315
Frauenkongregation 170
Zwiazek Rodzin Chrześcijańskich 1 036 1036
Apostolstwo Modlitwy Mężczyzn 506 506
Männer Apostolat 108 108
Żywy Różaniec 3 345 3345
Leben Rosenkranz 360 360
Towarzystwo Mężów Katolickich Załęże 515 409
Towarzystwo Mężów Katolickich Załęska Hałda 110 110
Katholische. Handwerkverein 60 59
Kathoische.Gesselenverein 60 52
Katolickie Stowarzyszenie Kobiet Załęże 98 103
Katolickie Stowarzyszenie Kobiet Załęska Hałda 90 90
Katholische Frauenbund 120 110
Dziecięctwo Pana Jezusa 600 800
Kindheit Jesu 200 120
Krucjata Eucharytyczna 120 350
Tabernakelbund 150 120
Stowarzyszenie Pań p.w. św.Wincentego à Paulo 150 138
St. Vincenzverein 120 160
Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej Załęże 125 165
Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej Załęska Hałda 35 35
Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej Załęże 80 75
Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Załęska Hałda 28 28
Jungmänerverein 30 21
St. Agnes Jungfrauen 60 55
Stowarzyszenie Abstynentów 88 115
Liga Katolicka 2 202 2202
Papieskie Dzieło Rozkrzewiania Wiary 256 256
Päpstliche Werk für Heilige Petrus 43
Komunia Wynagradzająca 150
Sühne Kommunion Grupp 172
Chór kościelny 186
Kirchenchor 124

 

W okresie II wojny światowej funkcjonował Żywy Różaniec; w l. 1945–1949 reaktywowano sodalicje pań, panien, Caritas, kulty świętych: Józefa, Barbary, Teresy; obecnie przy parafii funkcjonują następujące grupy parafialne: Służba Kościoła – grupa szafarzy, kościelnych i organistów, ministranci – grupa chłopców przy posłudze w liturgii, Ruch Światło-Życie – grupa, która ma na celu kształtowanie postaw ludzi na aktywnych chrześcijan, Ruch Odnowy w Duchu Świętym – grupa, która dąży do ożywania darów Ducha Świętego, Żywy Różaniec, Koło Przyjaciół Radia Maryja, Grupa Charytatywna – grupa, która udziela pomocy potrzebującym i zbiera datki, Krąg biblijny. Do bardziej znanych duszpasterzy związanych z parafią należeli: ►ks. Sylwester Bacia, ►ks. Alojzy Dyllus, ►ks. Paweł Macierzyński, ►ks. Jerzy Goppek, ►ks. Alfons Wolny, ►ks. Władysław Basista, ►ks. Józef Krętosz, ►ks. Remigiusz Sobański. Obecnie do parafii przynależą ulice: Anioła, Badury, Bocheńskiego (część północna), Bogusławskiego, Borysa, Bracka, Cholewy, Ciemały, Czoika, Dudka, Gliwicka, Gminna, Grządziela, Janasa, Kempki, Klimczoka, Koczeby, Kupca, Lelewela, Lisa, Macieja, Mamoka, Marcina, Musialika, Narutowicza, Ondraszka, Piechy, Pokoju, Pośpiecha, Pukowca, 18 Sierpnia, Skrzeka, Szewczenki, Ślusarska, Tokarska, Wisniowa, Wolnego, Wolskiego, Wyplera, Zamułkowa, Zarębskiego i Żelazna.
AKAD, zesp. Akta Lokalne, sygn. 2521.

PARAFIA ŚW. JERZEGO W ZAŁĘSKIEJ HAŁDZIE, struktura kościelna projektowana przez ►Ernesta Georgesa de la Tour (1855), miała obejmować Załęże, osiedla (kolonie): ►Załęska Hałda, Brynów, ►Johanka, ►Owsiska, Ligota, Piotrowice, Ochojec, ►hutę Baildon. Planowano budowę kościoła (z obrazem św. Jerzego) na darowanym gruncie; przeszkodą w realizacji idei stała się budowa drugiej szkoły w Załężu (Załęskiej Hałdzie), którą projektodawca miał utrzymywać. Pomysł upadł ostatecznie w 1859.
L. Musioł: Załęże. Monografia historyczna parafii św. Józefa w Stalinogrodzie-Załężu, maszynopis [1955].

PARAFIA św. TERESY, projektowana w końcu l. 30 XX w., jednostka organizacji terytorialnej kościoła katolickiego w diecezji katowickiej dla ►Obroków i ►Kolonii Ignacego Mościckiego; do idei powrócono w końcu l. 40. XX w., od l. 50. XX w. zaniechana.
AKAD, zesp. Akta Lokalne, sygn. 2521.

PARAFIA ŚWIĘTYCH CYRYLA I METODEGO W ZAŁĘSKIEJ HAŁDZIE, parafia rzymskokatolicka powstała w 1942 jako lokalia z ►parafii św. Józefa w Załężu. Do parafii należą ulice: ►F. Bocheńskiego, Brygadzistów, ►Chodnikowa, Dobrego Urobku, Dolna, ►Kochłowicka (praktycznie do autostrady ►A4), Okrężna, Przekopowa, Przodowników, Ścianowa, Upadowa, Wrębowa, Załęska Hałda. W 2001 skupiała 737 wiernych; jedna z najmniejszych parafii w archidiecezji katowickiej. W 1937 powstała kaplica (stacja duszpasterska) w pomieszczeniu miejscowej ►restauracji Günthera (popular. Ginterówka, w zasadzie ►Waldschloss); w l. 1938−1939 funkcjonowała w pomieszczeniu ►Szkoły Podstawowej nr 25 w Załęskiej Hałdzie; w okresie ►II wojny światowej w dawnej siedzibie oddziału ►Związku Strzeleckiego w Załęskiej Hałdzie; kolejne kaplice były obsługiwane przez duchowieństwo dochodzące z ►parafii św. Józefa w Załężu. W 1942 ustanowiono lokalię, a lokalistą został ks. Tadeusz Lichota. W l. 1941−1945 duchowni objęli opieką duszpasterską więźniów w ►obozie pracy w Załężu przy szybie ►Wschodnim. Po 1945 dawna kaplica została zamieniona na dom mieszkalny; postanowiono, że nowa świątynia powstanie w adaptowanym budynku cegielni ►koncernu Hohenlohe (poświęconym 11 IX 1945). W l. 1945−1979 kuracja (z administratorem w l. 1949−1959); odrębna parafia od 1979, potwierdzona w 1992 przy ►kościele p.w. Świętych Cyryla i Metodego w Załęskiej Hałdzie. W 1953 liczyła 2,5 tys. wiernych, w tym 1,5 tys. polskich reemigrantów z Francji (1947−1948), osiedlonych w kolonii ►Załęska Hałda (fińskie domki). Z końcem l. 50. XX w. objęła część terenów należących dotąd do parafii św. Ludwika Króla w Panewnikach. Dała początek ►parafii Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Herberta (1982) na ►Osiedlu Witosa, której przekazała 3/4 mieszkańców (spadek liczby parafian z 4 tys. w 1968 do ok. 1 tys. w 1982; pozostali przeważnie wierni w podeszłym wieku). Do 2010 prowadziła katechizację w szkole; organizacje: ►Katolickie Stowarzyszenie Kobiet w Załęskiej Hałdzie, ►Katolickie Stowarzyszenie Mężczyzn w Załęskiej Hałdzie, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej (zob. ►Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej w Załężu), ►Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej (K.S.M.Ż.) w Załęskiej Hałdzie.
AKAD, zesp. Akta Lokalne, sygn. 02506, 02509; AKAD, Archiwum Parafii św. Józefa w Katowicach-Załężu, sygn. 77/45, 77/47.

Duszpasterze parafii Świętych Cyryla i Metodego w Załęskiej Hałdzie

Imię, nazwiskoFunkcjaLata urzędowania
Teodor Lichota lokalista 1942−1943
Stefan Śmigielski OMI lokalista 1943−1945
Julian Maruszewski lokalista 1945
Marian Gazek kuratus 1945–1949
Zygmunt Bauer administrator 1949–1959
Karol Machnik kuratus 1959–1979
Brunon Franielczyk proboszcz 1979–1982
Ryszrad Anczok proboszcz 1982–1984
Tadeusz Jaskółka proboszcz 1984–1990
Adam Zowada proboszcz 1990–1991
Michał Matejczyk administrator 1991–1992
Henryk Białas administrator 1992–1993
proboszcz 1993–2011
Adam Kępowicz proboszcz 2011 – nadal


PARAFIE W ZAŁĘŻU: ►Świętych Cyryla i Metodego w Załęskiej Hałdzie, ►św. Jerzego w Załęskiej Hałdzie, ►św. Józefa w Załężu, ►Podwyższenia Krzyża św. i św. Herberta na Osiedlu Witosa.

PATALONG Teofil (1869, Załęska Hałda – 1 IX 1939, Katowice), powstaniec śląski, działacz ►ruchu śpiewaczego i ►teatru amatorskiego; górnik ►kopalni „Kleofas”; członek ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” – od 1906 w Katowicach, od 1911 w Załężu, od 1920 w Załęskiej Hałdzie; współzałożyciel Towarzystwa Śpiewaczego ►„Lutnia” w Załęskiej Hałdzie (1919); sekretarz ►Kółka Rolniczego; komendant placu ►Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska; dowódca akcji na koszary policyjne w Załężu w I ►powstaniu śląskim, w uczestnik walk na terenie Dąbrówki Małej w II powstaniu śląskim, pracownik Polskiego Komitetu Plebiscytowego w Katowicach; komendant Straży Obywatelskiej; od 1922 członek wielu polskich organizacji w Załęskiej Hałdzie. Rozstrzelany przez Niemców w pobliżu wiaduktu kolejowego (zob. ►Miejsce upamiętnione).

PAWEŁ SITKO (także Franciszek Sitko) FABRYKA WÓD MINERALNYCH, zakład w ►Załęskiej Hałdzie przy ul. ►Załęska Hałda 4, wzmiankowany w 1927. Od 1929 funkcjonował też jako rozlewnia piwa (właśc. Franciszek Sitko). W 1927 zatrudniał 4, w 1929 –3, a w 1940 – 1 pracownika.
AUM, zesp. 2, sygn 590; APK, zesp. Miasto Katowice, sygn. 400; J. Berent: Księga adresowa woj. śląskiego na rok 1926–1927. Katowice 1927.

PAWILON MUZYCZNY, rodzaj muszli koncertowej, wybudowany wg projektu z 7 VII 1921 (zatwierdzonego 28 VII) w ►parku kopalnianym kopalni Kleofas; miejsce koncertów niemieckich organizacji śpiewaczych i występów orkiestr.
AUM Katowice, zesp.4, sygn. 36.

PERONO-ALBRECHT Leokadia (29 X 1911, Załęże – 20 IV 1986, Chorzów), pochodzenia włoskiego, lekkoatletka. Była zawodniczką klubów sportowych: ►06 Katowice (1926–1929) i „Pogoń” Katowice (1930–1932). Osiągnięcia: 2 (0–0–2) medale MP – 3 miejsce w biegu na przełaj (1927) i w biegu na 1 km (1928).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011. Konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

PETROWITZER WEG zob. ►Piotrowicka Droga

PIASKOWA ULICA zob. ►Wolnego Józefa ulica

PIASKOWNIA I KOPALNI KLEOFAS, pomiędzy Rawą i drogą Katowice – Wielkie Hajduki (zob. ►ul. Gliwicka); dostarczała piasku do pobliskich otworów piaskowych.

PIASKOWNIA II KOPALNI KLEOFAS, zlokalizowana okolicach szybu ►Wschodniego, po zachodniej stronie ►ul. F. Bocheńskiego; eksploatowana od 1930 przez ►Giesche SA. Wzmiankowana w dokumentach z 1932; na jej terenie znajdowały się: szyb wiertniczy, 3 budynki murowane, 2 drewniane, kolejka wąskotorowa; wskutek działalności wydobywczej powstał ogromny rów z wodą (spółka wystąpiła z propozycją odprowadzenia wody kanałem do stawu ►Obroki).
AUM, zesp. 4, sygn. 41; APK, zesp. Katowickie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego, sygn. 1500.

PIEKARNIE POLOWE, piece o wys. ponad 6 m służące do samodzielnego wypieku chleba przez miejscową ludność; zachowały się rysunki pieca z 1920 stojącego na gruncie ►kopalni „Kleofas”; w 1926 powstał piec na gruncie ►Hohenlohe SA; charakterystyczne dla krajobrazu ►Załęskiej Hałdy do 1939.
AUM, zesp. 2, sygn. 593, 594.

PIELGRZYMKI, organizowane przez ►parafię p.w. św. Józefa w Załężu, początkowo, od 1901, zorganizowane pielgrzymki odbywały się do Częstochowy, w okresie międzywojennym do Kalwarii Zebrzydowskiej, po 1945 na Jasną Górę i Górę św. Anny, do Piekar Śląskich, Czernej i Wadowic. Organizatorami (śpiewokami) byli: Antoni God, Karol Hajduk, Józef Sobek (do 1922), Piotr Mamlas.
J. Górecki: Pielgrzymki na Górnym Śląsku w latach 1869-1914, Katowice 1994.

PIERWSZA DRUŻYNA HARCERSKA im. BOLESŁAWA CHROBREGO W ZAŁĘŻU, odegrała pionierską rolę w rozwoju harcerstwa (męskiego) w Katowicach; zał. 6 VI 1920; 28 XII 1920 podzielona na: Pierwszą Drużynę Harcerską im. Bolesława Chrobrego (starsi, ponad 15-letni chłopcy) i ►Drugą Drużynę Harcerską im. Jana III Sobieskiego (młodsi); w 1924 ponownie scalona. Prowadziła działalność plebiscytową: w 1920 zorganizowała wieczornicę z okazji rocznicy wybuchu powstania listopadowego (piosenki, scenki teatralne, gawędy tematycznie związane z rocznicą); na pocz. l. 30 XX w. była członkiem Sekcji Teatrów Ludowych przy Wydziale Oświecenia Publicznego i Wyznań Religijnych Urzędu Wojewódzkiego Śląskiego w Katowicach; brała udział w I zlocie harcerskim; harcerze ochraniali wiece i lokale wyborcze, walczyli w III powstaniu śląskim (zob. ►Powstania śląskie). Znalazła schronienie w ►Szkole Podstawowej nr 21 w Załężu. W l. 30 XX w. w programie działalności m.in. wycieczki do największych zakładów pracy województwa śląskiego; 8 V 1932 miało miejsce poświęcenie sztandaru drużyny; w 1936 otrzymała radioodbiornik. Po 1939 organizacja konspiracyjna; reaktywowana w l. 1945–1949, 1957–1961. Działacze: ►Stanisław Sapa, ►Jerzy Lis, Alfons Zgraja, Jan Sapa, H. Grabiński.
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski, sygn. 81; A. Czylok: Harcerska lilijka na Górnym Śląsku. Katowice 2002; „Polonia” 1930, nr 1951; „Polska Zachodnia” 1936, nr 7; „Górnoślązak” 1932, nr 104.

XV (PIĘTNASTE) LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE W KATOWICACH IM. ROTMISTRZA WITOLDA PILECKIEGO, zał. 15 IV 1945 jako Szkoła Przemysłowo-Górnicza; od 1973 funkcjonuje w budynku z internatem na ►Obrokach; od 1996 Zespół Szkół Zawodowych nr 5 w Katowicach; od 1997 pod aktualnym patronem; od 1998 z Liceum Ogólnokształcącym pod nazwą Zespół Szkół Zawodowych i Ogólnokształcących nr 5 im. rtm. W. Pileckiego w Katowicach; od 2000 z klasą o profilu wojskowym; od 2002 obecna nazwa. Funkcje dyrektorów pełnili m.in.: Barbara Adamczyk, Jerzy Jędrzejczyk.
https://15lokatowice.edupage.org/about/?subpage=1.

PILECKIEGO Witolda ROTMISTRZA SKWER, zob. ►skwer im. rotmistrza Witolda Pileckiego

PIŁSUDSKIEGO Józefa ULICA zob. ►Bocheńskiego Feliksa ulica

PIOTROWICKA DROGA (Petrowitzer Weg), trakt handlowy biegnący z Załęża do Piotrowic i dalej do Mikołowa, zaznaczony na planie rękopiśmiennym obszaru Kuźnicy Boguckiej, Katowic, Brynowa i Załęża z 1686; na północy łączył się z traktem Katowice – Bytom. W 1846 przestała spełniać swoje funkcje (tory kolejowe). Obecnie ►ul. Żelazna, ►ul. Żeliwna, ►ul. ks. P. Pośpiecha ►ul. Przekopowa.
A. Barciak, Z. Jedynak: Dzieje od początków miasta do współczesności. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

PIWKO Wiktor (17 VII 1895, Załęska Hałda − po 1966), powstaniec śląski; stolarz, po 1945 pracownik starostwa w Katowicach; podczas I wojny światowej walczył na froncie wschodnim (1916–1918), po 1918 członek organizacji kulturalno-oświatowych w Załęskiej Hałdzie; członek APO; działacz ►Związku Powstańców Śląskich w Załęskiej Hałdzie (1933–1935); w l. 1939–1940 wyrzucony z pracy; działacz ►Związku Weteranów Powstań Śląskich i koła ►Związku Bojowników o Wolność Demokrację w Załęskiej Hałdzie (w l. 1957–1966 sekretarz); działacz Kółka Rolniczego w Załęskiej Hałdzie w okresie plebiscytu górnośląskiego; mieszkał przy ul. Brygadzistów.
APK, zesp. Związek Bojowników o Wolność i Demokrację, sygn. 597; APK, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Katowice, sygn. 583.

PLAC ks. JÓZEFA LONDZINA (Gruszka Plac, w l. 1939–1945 Freiheitplatz), położony przy skrzyżowaniu ►ul. Gliwickiej, ►ul. Brackiej i ►ul. Feliksa Bocheńskiego (nazwa Gruszka Plac do tej pory jest bardziej popularna wśród mieszkańców Załęża niż oficjalna); pow. 10 000 m²; drzewostan placu jest pozostałością po starszym lesie dębowym zwanym nieoficjalnie parkiem (zob. ►Parki), znajdującym się przy ►Pałacu w Załężu, wydzierżawionym przez ►Giesche SA; 18 VII 1929 dr Adam Kocur otworzył nowy park; w 1930 postawiono ►pomnik ks. Józefa Londzina (obecnie w jego miejscu ►obelisk z pamiątkową tablicą poświęconą mieszkańcom Górnego Śląska i Zagłębia pomordowanym, prześladowanym i więzionym przez hitlerowców); w 1931 zatrudniono bezrobotnych przy budowie zieleńca z fontanną i brodzikiem; na pocz. XXI w. był to niewielki plac zabaw z kilkoma huśtawkami; z inicjatywy społeczeństwa w 2014 został rozpoczęty proces rewitalizacji, zakończony 30 IV 2020; w parku zmodernizowano ścieżki, urządzono strefę rodzinną z placem zabaw i elemntami siłowni, strefę do szachów, strefę dla seniora, umieszczono tablice edukacyjne; nasadzono nową zieleń uzupełniającą starodrzew.
AKP, zesp. Giesche SA, sygn. 1609; „Wiadomości Administracyjne Miasta Katowic” 1931, nr 1–2; G. Pierończyk: Kleofas w życiorys wpisany. Zabrze 2016; https:// katowice. naszemiasto.pl/ta g/plac-londzina-katowice.

PLUS, klub osiedlowy na ►Osiedlu Witosa. Mieszkańcy mogą korzystać z zajęć prowadzonych w sekcjach: Śląska Szkoła Aikido, Nauka gry na pianinie, Akcja Zima i Lato, Gimnastyka dla kobiet i dziewcząt (aerobik, pilates i callanetics), Koło rękodzieła, Koło brydża sportowego, Rodzinny Klub Turystyki Kolarskiej „Wagabunda”. Klub organizuje: międzypokoleniowe spotkania i imprezy integracyjne, spotkania Koło nr 14 Polskiego Związku Emerytów i Rencistów Klub Seniora PKPS; wystawy malarstwa, rysunku i grafiki artystów nieprofesjonalnych, ekspozycje dzieł i okazów kolekcjonerskich, rękodzieła, miniatur przedmiotów ozdobnych i użytkowych, modeli, widokówek, znaczków, etykiet, kartek okolicznościowych, fotografii, medali, odznaczeń i inne, zajęcia sportowe dla dorosłych (elementy samoobrony, boks, karate), zebrania mieszkańców, działkowców, Rady Nadzorczej Spółdzielni itp.
http://zaleskahalda.pl/Harmonogram-zajec,91.html.

PODPORA RODZIN, gazetka ►parafii św. Józefa w Załężu, ukazuje się od XI 1990 (w l. 1992–1996 wychodziła jako miesięcznik), wydawana na małej poligrafii, jedno z najstarszych parafialnych czasopism diecezji katowickiej; obecna szata graficzna: od III 2004; nakład: 200–500 egz. Powstała z połączenia wydawanych wcześniej gazetek: oazy młodzieżowej („Co słychać w niebie?”) i ministrantów („Panorama Ministranta”). Nawiązuje też do tradycji ►„Wiadomości Parafialnych” ukazujących się w okresie międzywojennym i w czasie II wojny światowej. Dotychczasowi moderatorzy gazetki: ks. Józef Włosek, ks. Janusz Kuśka, ks. Dariusz Mazur, ks. Dariusz Gadomski, ks. Bernard Rak, ks. Grzegorz Szwarc, ks. Marcin Socha, ks. Adam Kuchta, ks. Adam Palion, obecnie funkcję pełni ks. Grzegorz Zych. Pierwotnie redakcję tworzył kilkuosobowy zespół, z którego pozostali: Aleksandra Janikowska i Henryk Czarnik i ks. Grzegorz Zych, S. Maria Krescencja, Katarzyna Grabowska oraz Bernadeta Gansty. Pracami redakcyjnymi kierowali: do nr 42 – Henryk Czarnik, a od nr 43 – księża moderatorzy.
zaleze.archidiecezja.katowice.pl/strona-glowna-2/podpora-rodzin

POKŁADY ŁĄKOWE, grupa utworów karbońskich w ►kopalni „Kleofas” na poziomach 404, 405, 407, 412, 415, 416, 417 o łącznej miąższości 15 m.
APK, Centralny Zarząd Przemysłu Węglowego, sygn. 515.

POKŁADY SIODŁOWE, grupa utworów karbońskich w ►kopalni „Kleofas” na poziomach 501, 504 o łącznej miąższości 15,5 m.
APK, Centralny Zarząd Przemysłu Węglowego, sygn. 515.

POKOJU ULICA (1900, 1939–1945 Schafgotschstraße, 1920–1921 Friedenstraße), dł. 300 m w układzie południkowym. Znajdują się przy niej familoki budowane pod koniec XIX w., w l. 1922–1939 zamieszkałe głównie przez wdowy po górnikach i inwalidach (własność ►Giesche SA). W okresie międzywojennym mieściły się tam: wędzarnia śledzi, ►fabryka kiszonej kapusty Franciszka Pradelli, warsztaty spawalnicze Franciszek Śmigielski, handel reprezentowały: mleczarnia Franciszki Czoik i sklep z surowcami wtórnymi Pawła Pawloka; po 1945 – siedziba Okręgu (V) Katowickiego Związku Hodowców Gołębi Pocztowych; obecnie – agencje reklamowe, spółdzielnia mieszkaniowa „Partner”, hurtownia orientalna Lemat, sklep motocyklowy, Ave – sprzedaż produktów naftowych, wypożyczalnia nart, pośrednictwo turystyczne Travel Avenue Sp. z o.o. Ulica jest zaliczana do jednej z najbardziej niebezpiecznych w Katowicach; w topografii ludowej nazywana „Kansas”. Znani mieszkańcy: ►Jan Juchelek.
APK, Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 560/1; AUM, zesp. 2, sygn. 373; Skorowidz branż przemysłu, handlu, finansów, rzemiosła i zawodów wyzwolonych: województwo śląskie. 1929/30. [Katowice] 1930; Księga adresowa Wielkich Katowic. Katowice 1935; Śląska księga adresowa: informator gospodarczy na rok 1958. Katowice 1958.

POLA GÓRNICZE (nadania): ►Adam, ►Batory, ►Charlotte, ►Fortuna, ►Irena, ►Israel, ►Joseph, ►Kalina, ►Mała Helena, ►Rinaldo, ►Święty Krzyż, ►Victor, ►Załęże I, ►Załęże II, ►Zjednoczony Kleofas.
APK, zesp. Katowickie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego, sygn. 511/2; R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

POLLENA-SAVONA Sp. z o.o., Katowickie Zakłady Chemii Gospodarczej w Załężu, zlokalizowane przy ►ul. P. Pośpiecha 7/9; są firmą z ponad 150-letnią tradycją (zob. ►Czwiklitzer, Pierwsza Parowa Fabryka Mydła, Katowickie Zakłady Przemysłu Tłuszczowego). Pierwszy szampon o nazwie „Pollena” został wyprodukowany w 1969, a od 1973 produkowane są również szampony dla dzieci „Bambi”. W l. 70. XX w. nastąpił rozwój przedsiębiorstwa; pojawiły się nowe hale produkcyjne oraz nowe produkty (płynne środki chemii gospodarczej). Od 1975 firma przestała produkować mydła w kostkach, które były pierwszym i flagowym produktem przedsiębiorstwa. W 1977 roku z połączenia Katowickich Zakładów „Pollena”, Zakładów Chemii Gospodarczej „Pollena – Strem” i Fabryki Kosmetyków „Pollena – Bytochemia” utworzono Katowickie Zakłady Chemii Gospodarczej. Dwa lata później dołączyły fabryki „Pollena” z Raciborza i Paczkowa. W 1981 przedsiębiorstwo po raz kolejny zmieniło nazwę na Katowickie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena”; w 1992 została zarejestrowana spółka pracownicza „Pollena-Savona” Sp. z o.o., będąc jednym z największych krajowych producentów szamponów do włosów.

POLOK Melchior (2 I 1909, Siemianowice – 1977), radny Wojewódzkiej Rady Narodowej (1945), działacz związkowy w kopalni „Wujek” w Brynowie, członek Związku Zawodowego Górników, współzałożyciel koła PTTK przy kopalni „Wujek”. Był mieszkańcem kolonii robotniczej kopalni „Wujek” położonej na granicy ►Załęskiej Hałdy i Katowickiej Hałdy; społecznie działał w ►Towarzystwa Ogródków Działkowych „Miłość” w Załęskiej Hałdzie.
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 715; APK, zesp. Wojewódzka Rada Narodowa Katowice, sygn. 1090.

POLSKA ORGANIZACJA WOJSKOWA GÓRNEGO ŚLĄSKA, placówka w Załężu; jej organizatorem w XII 1918 był ►Józef Sapa; pierwsze posiedzenie odbyło się w lokalu Wismacha. Uczestnicy: ►Jerzy Białecki, ►Stanisław Cybulski, ►Wilhelm Gajdzik, ►Wiktor Jesionek, ►Teofil Patalong, ►Paweł Reguła, ►Leopold Świtała oraz przedstawiciele ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Załężu, ►Towarzystwa Śpiewaczego „Halka”, ►Polskiej Partii Socjalistycznej i ►Zjednoczenia Zawodowego Polskiego z Załęża i Załęskiej Hałdy.
APK, zesp. Śląski Instytut Naukowy, sygn. 208 II; „Polska Zachodnia” 1929, nr 108.

POLSKA ORGANIZACJA WOJSKOWA GÓRNEGO ŚLĄSKA W ZAŁĘŻU (POW GŚl.), zał. pod koniec XII 1918 w restauracji Wissemacha (zob. ►Kaisergarten), później zebrania odbywały się też w księgarni polskiej ►Józefa Sapy; w zebraniach udział brali: ►Stanisław Cybulski, Leopold Świtała, ►Paweł Reguła, ►Leopold Jesionek, Jerzy Białecki z Załęża oraz ►Teofil Patalong i ►Jan Falkus z Załęskiej Hałdy; później dołączyli także: ►Wiktor Baranek, Józef Świtała, Maksymilian Szuster, Wilhelm Pol, Teodor Otręba i Widuch. Organizatorem z ramienia centrali POW w Poznaniu był Józef Sapa – pierwszy komendant organizacji; Antoni Manowski – łącznikiem z komendą powiatową POW w Katowicach. Prowadzono działalność werbunkową członków, szerzono oświatę narodową, zajmowano się zakupem i wyrobem broni. Miejscami przechowania broni były: stodoła Marcina Paponia, strych domu Piotra Paponia, gospodarstwo Pawła Włóczka, chlew pod węglem Pawła Reguły; granaty produkowano z materiałów wybuchowych dostarczanych przez górników ►kopalni „Kleofas” i kopalni „Eminencja” oraz puszek metalowych przynoszonych przez robotników ►Huty Baildon; ćwiczenia z bronią prowadzono pod okiem fachowców w ►Lesie Załęskim i cegielniach. Organizacja przeprowadziła zakończoną powodzeniem akcję sabotażową na moście w Koźlu (wykonawcy: W. Pohl, Stefan Ziętek, Teodor Grzybek, Franciszek Zagórnik, Piotr Libner, Paweł Bromboszcz). Działały sekcje: charytatywna i sanitarna z udziałem kobiet (Marta Dudek, Paulina Szędzielorz, Agnieszka Kozik, ►Klara Danisz, Maria Król, Maria Przykling, Maria Świtała, Berta Kopocz, Maria Tomala (zob. ►Czerwony Krzyż). W I powstaniu śląskim członkowie działali w 5 grupach (dowódcy: Wilhelm Pohl, Edward Tomala, Józef Sapa); wskutek braków w uzbrojeniu nie udał się atak na ►koszary policyjne przy ul. Piaskowej; część peowiaków przekroczyła granicę w Sosnowcu, część została aresztowana. W 1920 działali p.n. Dowództwo Obrony Plebiscytu, Centrala Wychowania Fizycznego.
APK, zesp. Śląski Instytut Naukowy, sygn. 2, 208.

POLSKA PARTIA SOCJALISTYCZNA W ZAŁĘSKIEJ HAŁDZIE, zał. I 1921 przez ►Pawła Bluszcza, M. Krzemińskiego, J. Krzyżowskiego, którzy tworzyli pierwszy zarząd; wyrosła z tradycji socjaldemokratycznych z początku XX w. (prekursorka Anna Dróżdż, w 1901 udział w demonstracjach 1-majowych). W 1921 przewodniczącym był Paweł Bluszcz, zastępcą – Zofia Duka, sekretarzem – Rozalia Bluszcz; w okresie międzywojennym działała sekcja kobiet, funkcjonował Robotniczy Klub Sportowy ►Wolność Załęska Hałda. Po 1945 skupiała 30 członków; czołowi działacze: Faustyn Derej, Kornas.
APK, zesp. Grodzki Komitet Polskiej Partii Socjalistycznej w Katowicach, sygn. 6; F. Hawranek: Polska i niemiecka socjaldemokracja na Górnym Śląsku w latach 1890–1914. Opole 1977; „Gazeta Robotnicza” 1921, nr 16 i 1933, nr 29.

POLSKIE TOWARZYSTWO WYBORCZE W ZAŁĘŻU, ugrupowanie narodowo-demokratyczne, zał. 1913 z inicjatywy Wojciecha Sosińskiego; skupiało 30 członków; działalność rozpoczęło od akcji bojkotu niemieckiej prasy; istniało do 1922.
„Katolik” 1913, nr 104.

POMNIK JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO, odsłonięty w 1937 przez Stanisława Surzyckiego na terenie ►Huty Baildon; popiersie (odlew z brązu) umieszczone na cokole, poniżej popiersia wizerunek Orła Białego, pod nim napis: Budowniczemu Polski Huta Baildon 1937; proj. Gnoński, rzeźba Wiktoria Jacynowa.
U. Rzewiczok: Huta Baildon i jej twórca. Katowice 2009.

PORADNIA DLA MATKI I DZIECKA KOPALNI „KLEOFAS”, utworzona w 1945 jako poradnia dziecięca z siedzibą przy ul. S. Wojciechowskiego 93 (ob. ►ul. Gliwicka), w 1946 obejmowała opieką 106 dzieci; w 1949 przekształcona w Poradnię dla Matki i Dziecka (na wyposażeniu – lampa kwarcowa i aparat do mierzenia ciśnienia tętniczego). Zajmowała 5 pomieszczeń (o pow. 127,5 m²), w tym 1 gabinet lekarski i poczekalnię. Poradnią kierowały: dr Jadwiga Kocot, dr Jadwiga Markiewicz.
APK, zesp. Centralny Zarząd Przemysłu Węglowego, sygn. 4471; APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Katowice – Wydział Zdrowia, sygn.. 5.

POSTERUNEK POLICJI PAŃSTWOWEJ WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO w Załęskiej Hałdzie, utworzony w 1925 (wymieniany w różnych publikatorach), istniał do 31 VII 1936; wraz z ►Komisariatem Policji Państwowej Województwa Śląskiego w Załężu zapewniał bezpieczeństwo w obwodzie Załęże. Siedziba mieściła się w przystosowanych pomieszczeniach stajni ►Silberstein przy ►ul. Załęska Hałda 37; posterunkowym był ►Zioła.
AUM, zesp 2, sygn. 595; „Goniec Śląski” 1927, nr 196; Kronika Szkoły Podstawowej nr 25 w Załęskiej Hałdzie, T. 2 (wyd. elektroniczne).

POŚPIECHA Pawła ULICA (nazwa urzędowa w l. 1900–1922 – Nicolaistrasse, nawiązujaca do dawnych funkcji ►Piotrowickiej Drogi; od 1922 – Mikołowska; w l. 1939–1945 – Wassermanweg), dł. 1,3 km; biegnie w pobliżu nieczynnych torów kolejowych z dwiema nitkami (Stara droga); przed skrętem z zachodu na wschód układ południkowy, następnie równoleżnikowy. Pierwotnie ►Piotrowicka Droga (w zbliżonym do współczesnego kształcie); po 1846 wzdłuż drogi położono tory kolejowe i wybudowano budkę dróżnika; ok. 1883 pojawiły się pierwsze zabudowania. W okresie międzywojennym znajdowały się tam: ►Azyl Miejski, zakład kołodziejski Paweł Pissek, ►restauracje Bugla, fabryka mydła ►Czwiklitzer, sklep towarów spożywczych (Jadwigi Kowolik), siedziba Polskiego Związku Atletycznego; po II wojnie światowej: ►Wojewódzki Szpital Dziecięcy, ►cmentarz parafii św. Józefa z domem grabarza (ob. zakład kamieniarski), zakłady ►Pollena-Savona, Powiatowy Urząd Pracy, ►Krzyż na styku z ul. Gliwicką, plac zabaw.

POWSTAŃCZE ORGANIZACJE W ZAŁĘŻU: ►Narodowy Związek Powstańców i Byłych Żołnierzy w Załężu, ►Oddział Młodzieży Powstańczej na Kolonii Ignacego Mościckiego, ►Oddział Młodzieży Powstańczej w Załęskiej Hałdzie, ►Oddział Młodzieży Powstańczej w Załężu, ►Rodzina Powstańcza na Koloni Mościckiego, ►Związek Powstańców Śląskich Oddział Miejscowy na Kolonii Mościckiego, ►Związek Powstańców Śląskich Grupa Uchodźców Toszecko-Gliwicka, ►Związek Powstańców Śląskich w Załęskiej Hałdzie, ►Związek Powstańców Śląskich w Załężu, ►Związek Weteranów Powstań Śląskich na Kolonii Belojanisa, ►Związek Weteranów Powstań Śląskich w Załęskiej Hałdzie, ►Związek Weteranów Powstań Śląskich w Załężu.

PÓŁNOCNY (pierwotnie Ulrich/Ulryk), nieistniejący szyb ►kopalni „Kleofas” na terenie Wielkich Hajduk; materiałowo-zjazdowy, od 1924 wentylacyjny; drążony od pocz. XX w. (głębokość 423,6 m); w nadszybiu mieścił się lokal grupy uchodźców Związku Powstańców Śląskich z powiatu gliwicko-toszeckiego. Jako nieczynny figurował jeszcze w II poł. l. 40. XX w. z przeznaczeniem do likwidacji.
APK, zesp. Katowickie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego, sygn. 511/2; R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997; „Polak” 1924, nr 68.

PÓŁSIODŁACY zob. ►Zagrodnicy więksi

PRADELOK Franciszek (? – 2 IX 1939), powstaniec śląski, żołnierz lublinieckiego pułku powstańczego; po podziale Górnego Śląska zamieszkał w Katowicach, od ok. 1929 na ►Kolonii I. Mościckiego; w 1939 uczestnik walk o Katowice, aresztowany przez Wehrmacht, rozstrzelany.

PRAUS Wilhelm (? – 5 IX 1939, Załęże), pracownik umysłowy, obrońca Katowic w 1939, ujęty i rozstrzelany w Załężu. Nazwisko upamiętnione na pomniku przy ►Węglarczyka Antoniego skwerze (zob. też ►Miejsca upamiętnione w Załężu).
A. Szefer: Losy powstańców śląskich w latach okupacji hitlerowskiej. Katowice 1970.

PROBOSTWO KOŚCIOŁA (PARAFII) św. JÓZEFA, budowane równolegle z ►kościołem pw. św. Józefa przy ►ul. Gliwickiej; funkcjonuje od XI 1900. 31 V 1922 probostwo było miejscem ►Zjazdu księży niemieckich Górnego Śląska; w l. 1951–1955 swoją siedzibę miał tam ►Konwikt Księży Neoprezbiterów, a od l. 50. XX w. kaplica ►Zgromadzenia Sióstr Służebniczek w Załężu.
AUM, zesp. 1, sygn 2409; G. Grzegorek: Parafie i kościoły Katowic. Katowice 2014; J. Myszor: Historia diecezji katowickiej. Katowice 1998.

PRZEDSIĘBIORSTWO GEODEZYJNO-KARTOGRAFICZNE KATOWICE, zlokalizowane przy ►ul. Stanisława Kossutha 9 na ►Osiedlu Witosa. Swój rodowód wywodzi z dwóch wcześniej powstałych przedsiębiorstw katowickich scalonych w 1975: 1) Katowickiego Okręgowego Przedsiębiorstwa Mierniczego (zał. Zarządzeniem nr 42 Prezesa Rady Ministrów z 2 IX 1951), przemianowanego m.in. na Zjednoczone Przedsiębiorstwa Geodezyjno-Kartograficzne GEOKART (1974), z siedzibami przy ul. K. Damrota 25 i ul. A. Zgrzebnioka, 2) Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Geodezyjnego Gospodarki Komunalnej (zał. 1954) przy ul. Brata Alberta 4, po 1980 z siedzibą na Osiedlu Witosa. W 2002 wpisane do rejestru przedsiębiorstw jako SA; zajmuje się produkcja map (w tym geologicznych) i książek.

PRZEDSZKOLE DEUTSCHE SCHULVEREIN W ZAŁĘŻU, utworzone 1 XII 1931 po przyznaniu koncesji na prowadzenie placówki Fridzie Bachmann (przewodniczącej Katholische Deutsche Frauenbund in Obeschlesien). Pierwotnie miało funkcjonować w ►Szkole Podstawowej nr 24 na Kolonii Ignacego Mościckiego, jednak ta lokalizacja została zarzucona. Z przydziału Wydziału Opieki Społecznej Magistratu Katowickiego umieszczono je w jednoizbowym, wydzielonym pomieszczeniu w ►Szkole Podstawowej dla niemieckiej mniejszości językowej im. Andrzeja Frycza-Modrzewskiego. Nadzór merytoryczny nad placówką sprawował Urząd Wojewódzki Śląski i Powiatowy Inspektorat Szkolny, a patronat – ►Giesche SA – Zarząd Kopalni „Kleofas”. Do przedszkola uczęszczało 39 dzieci w wieku 4–6 lat; kierownikiem i jedynym pracownikiem była Margot Janitzek. Zlikwidowane 3 VI 1936.
APK, zesp. Volksbund, sygn. 1972, 1973; „Wiadomości Administracyjne Miasta Katowic” 1937, nr 1–3.

PRZEDSZKOLE nr 26 im. MARIANA MROZA W ZAŁĘŻU, zlokalizowane przy ►ul. Juliusza Zarębskiego 7. Rodowodem sięga do dwóch placówek wychowawczych: ►Ochronki Domu Zgromadzenia Zakonnego Jadwiżanek w Załężu (zał. 1899) i przedszkola przy ►Szkole Podstawowej nr 20 im. J. Słowackiego (zał. 1927), od 1928 połączonych unią personalną. W 1936 uczęszczało do niego 165 dzieci. W 1945 placówka mieściła się początkowo w jednej izbie lekcyjnej SP nr 20 (od 1946 na drugim piętrze budynku); wkrótce powstały 3 oddziały (m.in. w ►Domu Kultury Huty Baildon). Do 1954 kontynuowana była praca wychowawcza w ochronce, w której uczestniczyło 150–200 dzieci. Od 1949 działało pod patronatem ►Fabryki Maszyn Górniczych „MOJ”. Do dyspozycji placówki oddano ogród ze zjeżdżalnią. W l. 1961–1964 przedszkole funkcjonowało w starym budynku SP nr 20 przy ►ul. Gliwickiej, od 15 IX 1964 w nowo wybudowanym lokum do wyłącznej dyspozycji przedszkola. Od 1 I 1965 jest samodzielną jednostką budżetową. W l. 1975–1978 uczęszczało do niego 97 dzieci. W 2014 placówce nadano imię Mariana Mroza. Kierownictwo przedszkola pełniła mistrzyni Gertruda Zagrodzka, obecnie Danuta Pękała.
http://przedszkole26.cba.pl/; kronika SP nr 20 w Załężu.

PRZEDSZKOLE TOWARZYSTWA POLEK W ZAŁĘŻU, prywatna placówka opiekuńczo-wychowawcza dla dzieci w wieku przedszkolnym, oznaczona numerem 24; zał. 1929/1930 (do wybuchu ►II wojny światowej jedna z trzech tego typu placówek w Katowicach), podlegała Sekcji Matki i Dziecka ►Towarzystwa Polek w Załężu. Od 3 V 1934 mieściła się w ►domu sypialnym kopalni „Kleofas” przy ul. S. Wojciechowskiego 159 (ob. ►ul. Gliwicka) – 3 izby lekcyjne (o pow. 96 m3), sala zabaw i plac zabaw (o pow. 64 m²). Zajęcia prowadzono w 3 oddziałach, a opiekę nad dziećmi sprawowały 3 wychowawczynie (opiekunki): Barbara Kozianówna Jadwiga Jarońska, Jadwiga Sindutówna. W 1935 do przedszkola uczęszczało 160 dzieci z rodzin bezrobotnych.
J. Prażmowski: Szkolnictwo w województwie śląskim. Katowice 1936; „Polska Zachodnia” 1934, nr 122; „Wiadomości Administracyjne Katowic” 1937.

PRZEDSIĘBIORSTWO ROBÓT KOLEJOWYCH nr 5, wyodrębnione z Państwowego Przedsiębiorstwa Robót Komunikacyjnych w Krakowie (zał. 1948) na mocy decyzji Ministerstwa Komunikacji z 1 IV 1952. Od 1958 siedziba mieściła się w gmachu przy ►ul. J. Wolnego w Załężu. W 1952 zatrudniało 2,5 tys. pracowników, a w 1972 – 2,7 tys. Przedsiębiorstwo było wykonawcą m.in. estakady przy dworcu kolejowym w Katowicach, tunelu pod peronem V (połączenie ul. Dworcowej z ul. Wojewódzką), stacji kolejowej Katowice-Bogucice, stacji rozrządowej Katowice-Muchowiec, elektryfikacji kilkunastu linii kolejowych. Po likwidacji przedsiębiorstwa na początku XXI w. gmach zaadaptowano na hotel ►Saritas.
AUM, zesp. 5, sygn. 6074.

PRZEKOPOWA ULICA, położona w wschodniej części ►Załęskiej Hałdy, długości 600 m; nazwa nadana w 1956 (wcześniej fragment ►ul. Załęska Hałda). Przy ulicy znajdują się m.in.: warsztat mechaniki samochodowej, przedsiębiorstwo budowlane, ►Krzyż przydrożny, ►kolonia Dwunastu Apostołów, ►Civitas.

PRZEMYSŁ, podstawowy dział w historii gospodarki Załęża – co najmniej 66 jednostek reprezentujących 15 gałęzi. Początkiem industrializacji (poprzedzającym powstanie przemysłu) były manufaktury (►kuźnica Załęska, ►tartaki, ►młyn). Rozwój przemysłu wydobywczego w XVIII w. zapoczątkowało ►górnictwo węgla kamiennego (zob. ►kopalnia „Kleofas”) oraz pozyskiwanie rud żelaznych (zob. ►żelaziak) i cynku (zob. ►galman). Górnictwo dało podwaliny rozwoju ►przemysłu materiałów budowlanych (cegielnie Działoszyńskiego, Silberstein, ►Kleofas I, ►Kleofas II) oraz energetyki (►Elektrownia Kopalni „Kleofas”). Zapoczątkowane w II dekadzie XIX w. ►hutnictwo było reprezentowane przez huty żelaza (►Baildon) i cynku (►Johanka, ►Victor); na pocz. XX w. zaczęły się kształtować: ►przemysł maszynowy (►MOJ, ►Gonar), ►przemysł metalowy (fabryki wyrobów drucianych, kotłów, konstrukcji żelaznych, sprężyn – ►Grützmacher, ►Jarząbek et Hoinkis, ►Künholz, resorów, sprzętu przeciwpożarowego – ►Miarczyński i Spółka), ►przemysł chemiczny (m.in. wyrób mydła, kosmetyków, środków izolacyjnych), ►przemysł drzewny (wyrób mebli: ►Biro, ►Fesser), a także zakłady papiernicze (produkcja ksiąg buchalteryjnych), poligraficzne, spożywcze (Browar, ►Fabryka Wód Mineralnych, przetwórstwo rybne: ►Elba, ►Ocean). Po II wojnie światowej rola niektórych gałęzi przemysłu znacznie spadła; obecnie z zakładów pozostał jedynie Gonar.

Przykłady zakładów przemysłowych w Załężu

Lp.Data powstania*Nazwa i rodzaj zakładu przemysłowegoBranża
1. [1524] Kuźnica Załęska – manufaktura żelaza hutnictwo
2. 1550 Tartak drzewna
3. 1795 Charlotte – huta cynku hutnictwo
4. 1820 Saeman – huta szkła budowlana
5. 1822 Joanna – huta cynku hutnictwo
6. 1823 Baildon – huta żelaza hutnictwo
7. 1840 Victor – huta cynku hutnictwo
8. 1840 Victor – kopalnia węgla kamiennego górnictwo
9. 1842 Kleofas – kopalnia węgla kamiennego górnictwo
10. 1888 Kleofas – elektrownia energetyczna
11. 1891 Kleofas I – cegielnia budowlana
12. [1895] Kleofas II – cegielnia budowlana
13. [XIX w.] Dzialoszynski – cegielnia budowlana
14. [XX w.] Silberstein – cegielnia budowlana
15. 1905 Silesia – odlewnia metali metalowa
16. [1909] Karol Rudzki – fabryka papy dachowej budowlana
17. 1911 Moj – fabryka maszyn górniczych maszynowa
18. [1911] Kunschmann – cegielnia budowlana
19. 1922 Julius Dolman – fabryka papy dachowej budowlana
20. [1922] Broll i Ska – fabryka kotłów metalowa
21. [1923] Lichter – cegielnia budowlana
22. [1923] Augustyn Kühnholz*** – Fabryka Sprężyn i Resorów metalowa
23. 1924 Biro – fabryka mebli drzewna
24. 1924 Stella – drukarnia ksiąg buchalteryjnych  poligraficzna
25. [1924] Fesser – fabryka mebli drzewna
26. [1924] Franciszek Hruby – fabryka siatek metalowych metalowa
27. 1924 Drukarnia Katolicka poligraficzna
28. 1925 Fabryka Kiszonej Kapusty – Feliks Pradella spożywcza
29. [1925]** Czwiklitzer – fabryka mydła chemiczna
30. 1928 H. Bores – odlewnia metalowa
31. 1928 Elba – przetwórnia ryb spożywcza
32. [1928] Magam – fabryka przypraw do zup spożywcza
33. 1929 Simens – zakład elektrolityczny  elektrometalowa
34. 1929 Fabryka Konserw Owocowych Alojzy Kwaśniok spożywcza
35. [1929] Julius Jackisch – wytwórnia wód mineralnych  spożywcza
36. 1929 Ocean – przetwórnia ryb spożywcza
37. [1929] Paweł Sitko – fabryka wód mineralnych  spożywcza
38. [1929] Wojciech Osypka – fabryka wędlin spożywcza
39. 1930 Miarczyński i Spółka – Fabryka Sprzętu Przeciwpożarowego metalowa
40. 1930 Pleszowscy – szlifiernia kamienia i szkła mineralna
41. [1930] Traugot – fabryka konstrukcji metalowych metalowa
42. [1930] Luko – fabryka przypraw korzennych spożywcza
43. 1933 Technika Specjalna – fabryka części zamiennych do maszyn górniczych maszynowa
44. 1933 Ursus – fabryka armatur metalowa
45. [1935] Heliosz – mleczarnia spożywcza
46. [1935] Elżbieta Remier – mleczarnia spożywcza
47. l. 30. XX w. Dittrich – fabryka sprężyn metalowa
48. l. 30. XX w. Fritz Grützmacher – fabryka sprężyn metalowa
49. l. 30. XX w. Hoinkes i Jarząbek**** – fabryka sprężyn metalowa
50. [1942] Karl Lorenz – fabryka wyrobów cementowych i sztucznego kamienia mineralna
51. 1943 Babich et co – fabryka ksiąg buchalteryjnych papiernicza
52. 1946 Fabryka zabawek inne
53. 1947 Silesiana – fabryka mydła chemiczna
54. 1947 Silesiana – fabryka kosmetyków chemiczna
55. 1947 Świtol – wytwórnia chemiczna chemiczna
56. 1947 Załężanka – wytwórnia kosmetyków chemiczna
57. 1948 Piaskownia B budowlana
58. 1949 Śląski Piec – fabryka pieców piekarniczych metalowa
59. [1949] Pieczonka E. – fabryka rur, kolanek piecowych itd. metalowa
60. [1949] Śląski Piec – fabryka pieców piekarniczych metalowa
61.   Obracaj i Niechoj metalowa
62. [1958] Kwaszarnia kapusty spożywcza
63. [1958] Delfin – przetwórstwo rybne spożywcza
64. [1958] Wytwórnia wód gazowych spożywcza
65. [1958] Witamin – katowicka wytwórnia soków owocowych spożywcza
66. 1972 GONAR – Fabryka Narzędzi Górniczych metalowa
67. 1982 Cyroń – fabryka mebli drzewna

Legenda: * – w nawiasach kwadratowych podano datę pierwszej wzmianki w źródłach; ** – w Katowicach od 1867; *** – występował też pod szyldem Augustyn Kühnholz i Falkus; **** – także Górnośląska Fabryka Sprężyn.

APK, zesp. Gmina Załęże, sygn. 1; APK, Urząd Wojewódzki Śląski Wydział Przemysłu i Handlu, sygn. 2990; AUM, sygn. 1/36, 1/1012 1/2067, 1/2068, 1/2394,1/2398, 1/2404, 1/2405, 1/2411, 1/2412, 1/2414/ 1/2419, 1/ 2427, 1/2429, 1/2430 1/2431/ 1/2443, 1/2448, 1/2449. 1/2463. 1/2464, 2/373, 2/594, 4/42, 5/6076; L. Musioł: Załęże. Monografia historyczna parafii św. Józefa w Stalinogrodzie-Załężu – maszynopis [1955]; Śląska księga adresowa. Katowice 1958.

PRZEMYSŁ MINERALNY, przemysł eksploatacji surowców mineralnych i przetwórstwo z nim związane; występował w większym stopniu w rejonie ►Załęskiej Hałdy. Wydobycie surowców mineralnych zapoczątkowano w XIX w. w ►kamieniołomach i ►piaskowniach eksploatowanych przez ►Koncern Hohenlohe; w XIX w. powstała huta szkła Johanka (zob. ►Załęska Szklarnia). Do początku l. 20. XX w. rozwojowi górnictwa węglowego towarzyszyła produkcja materiałów budowlanych w cegielniach: ►Silberstein, ►Wujek (Oheim), do okresu wielkiego kryzysu gospodarczego ►Kleofas I należąca do ►Giesche SA, właścicielka cegielni ►Kleofas II w Załężu; w tej miejscowości produkcja wyrobów z teraso (►Bier-Petruccio), z betonu Karola Rudzkiego i Karola Lorenza.; W połowie l. 50. XX w. upadek ośrodka.

PRZEMYSŁOWA SZKOŁA ZJEDNOCZENIA FABRYK MASZYN I SPRZĘTU GÓRNICZEGO PRZY FABRYCE MASZYN GÓRNICZYCH MOJ, zał. 1945, na pocz. l. 50. XX w. Zasadnicza Szkoła Metalowa nr 2 przy FMG MOJ (ul. Tokarska). Od początku prowadziła 6 oddziałów, prowadząc naucznie w klasach 1–3 dla 155 uczniów. Przy placówce działała orkiestra, drużyna tenisa stołowego, sekcja szachowa, kółka recytatorskie. Zlikwidowana 31 VIII 1952. Funkcje dyrektora pełnili: Mieczysław Stanaszek, Jan Chmielewski.
APK, zesp. Dyrekcja Okręgowa Szkół Zawodowych, sygn. 11A, 68, 123; APK, zesp. Kuratorium Okręgu Szkolnego Katowice, sygn. 248a.

PRZY BAILDONIE zob. ►BAILDON (ogródki działkowe)

PRZYSTOLIK Ludwik (25 VII 1899, Katowice – 22 III 1948, Katowice), działacz społeczny i samorządowy; na początku l. 20 XX w. urzędnik gminny, inspektor biur w magistracie katowickim; po 1945 szef Wydziału Opieki Społecznej Zarządu Miejskiego w Katowicach, przewodniczący komisji meblowej. Był prezesem KS ►Naprzód „1912” Załęże, członkiem ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, ►Towarzystwa Ogródków Działkowych im. Józefa Piłsudskiego; działał w Zrzeszeniu Budowniczych Mieszkań. Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi (1946). Mieszkał przy ul. Wojciechowskiego (ob. ►ul. Gliwicka).
AP Katowice, zesp. Urząd Wojewódzki Katowice, Wydział Ogólny, sygn. 462 A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999; Pismo USC z 7 II 2018 w MHK.

PUNKT 44, centrum rozrywki w Załężu, zbudowane na terenie dawnego boiska, obok nieczynnego ►Zakładowego Domu Kultury Huty Baildon. Pierwszy w Katowicach multipleks (budowa trwała 9 miesięcy), otwarty 1 IV 2002. Obiekt swoją nazwę wziął od adresu, pod którym się znajduje: ►ul. Gliwicka 44 (w pobliżu ►skwer im. Stanisława Barei). Znajdują się w nim: 13-salowy multipleks Cinema City, kina IMAX, Hokus Pokus (kręgielnia, bilard, maszyny do gry w dart's), salon gier wideo, kilka lokali gastronomicznych).